સંસ્તૂય કવચં ધૃત્વા પ્રણમેદ્દણ્ડવદ્ભુવિ । યેષાં ચેયમિષ્ટદેવી તેષાં નિત્યક્રિયા મુને
સ્તુતિ કરીને, કવચ ધારણ કરીને, જમીન પર દંડવત્ પ્રણામ કરે; જેમની ઇષ્ટદેવી આ છે, તેમના માટે આ રોજની વિધિ છે, હે મુનિ.
વિદ્યારમ્ભે ચ વર્ષાન્તે સર્વેષાં પઞ્ચમીદિને । સર્વોપયુક્તં મૂલં ચ વૈદિકાષ્ટાક્ષરઃ પરઃ
વિદ્યારંભે, વર્ષના અંતે અને સર્વેના માટે પાંચમ દિવસે, મૂળ મંત્રનો ઉપયોગ થાય છે અને શ્રેષ્ઠ વૈદિક અષ્ટાક્ષર મંત્ર પણ.
યેષાં યેનોપદેશો વા તેષાં સ મૂલ એવ ચ । સરસ્વતી ચતુર્થ્યન્તં વહ્નિજાયાન્તમેવ ચ
જેનાં માટે જે મંત્ર ઉપદેશ થયો છે, એ જ તેમનો મૂળ મંત્ર છે; સરસ્વતીનો મંત્ર 'ચતુર્થી' અને 'વહ્નિજાયા'થી પૂર્ણ થાય છે.
લક્ષ્મીમાયાદિકં ચૈવ મન્ત્રોઽયં કલ્પપાદપઃ । પુરા નારાયણશ્ચેમં વાલ્મીકાય કૃપાનિધિઃ
લક્ષ્મી, માયા વગેરેથી શરૂ થતો આ મંત્ર કલ્પવૃક્ષ સમાન છે; પૂર્વે કૃપાળુ નારાયણએ વાલ્મીકીને આપ્યો હતો.
પ્રદદૌ જાહ્નવીતીરે પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે । ભૃગુર્દદૌ ચ શુક્રાય પુષ્કરે સૂર્યપર્વણિ
તેમણે ગંગાના કાંઠે, પવિત્ર ભારતભૂમિમાં આપ્યો; ભૃગુએ પુષ્કર ખાતે, સૂર્યપર્વ પર શુક્રને આપ્યો.
ચન્દ્રપર્વણિ મારીચો દદૌ વાક્પતયે મુદા । ભૃગોશ્ચૈવ દદૌ તુષ્ટો બ્રહ્મા બદરિકાશ્રમે
ચંદ્રપર્વે મરીચિએ આનંદપૂર્વક વાક્પતિને આપ્યો; અને ભૃગુથી પ્રસન્ન થઈ બ્રહ્માએ બદરિકાશ્રમમાં આપ્યો.
આસ્તિકસ્ય જરત્કારુર્દદૌ ક્ષીરોદસન્નિધૌ । વિભાણ્ડકો દદૌ મેરૌ ઋષ્યશૃઙ્ગાય ધીમતે
આસ્તિકના પુત્ર જરત્કારુએ ક્ષીરસાગર કિનારે આ જ્ઞાન આપ્યું હતું. વિભાંડકએ મેઉ પર ધીરસ્વરૂપ ઋષ્યશૃંગને એ જ્ઞાન આપ્યું.
શિવઃ કણાદમુનયે ગૌતમાય દદૌ મુદા । સૂર્યશ્ચ યાજ્ઞવલ્ક્યાય તથા કાત્યાયનાય ચ
શિવજીએ આનંદપૂર્વક કણાદ મુનિ અને ગૌતમને એ જ્ઞાન આપ્યું. એ જ રીતે, સૂર્યદેવએ યાજ્ઞવલ્ક્ય અને કાત્યાયનને પણ એ જ્ઞાન આપ્યું.
શેષઃ પાણિનયે ચૈવ ભારદ્વાજાય ધીમતે । દદૌ શાકટાયનાય સુતલે બલિસંસદિ
શેષદેવએ પાણિની અને વિદ્વાન ભારદ્વાજને એ જ્ઞાન આપ્યું. સુતલમાં બલિની સભામાં શાકટાયનને પણ એ જ્ઞાન આપ્યું.
ચતુર્લક્ષજપેનૈવ મન્ત્રઃ સિદ્ધો ભવેન્નૃણામ્ । યદિ સ્યાન્મન્ત્રસિદ્ધો હિ બૃહસ્પતિસમો ભવેત્
ચાર લાખ વખત જપ કરવાથી મનુષ્યને મંત્ર સિદ્ધિ મળે છે. જો કોઈને મંત્રસિદ્ધિ થાય, તો તે બૃહસ્પતિ જેટલો જ્ઞાની બની જાય છે.
કવચં શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર યદ્દત્તં બ્રહ્મણા પુરા । વિશ્વસ્રષ્ટા વિશ્વજયં ભૃગવે ગન્ધમાદને
હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, સાંભળો એ કવચ જે બ્રહ્માજીએ પ્રાચીનકાળે વિશ્વના સર્જક તરીકે ગંધમાદન પર્વત પર ભૃગુને વિશ્વજય નામે આપ્યું હતું.
ભૃગુરુવાચ બ્રહ્મન્બ્રહ્મવિદાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મજ્ઞાનવિશારદ । સર્વજ્ઞ સર્વજનક સર્વેશ સર્વપૂજિત
ભૃગુ બોલ્યા: હે બ્રહ્મા, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં પારંગત, સર્વજ્ઞ, સર્વના પિતા, સર્વના સ્વામી અને સર્વેના પૂજ્ય,
સરસ્વત્યાશ્ચ કવચં બ્રૂહિ વિશ્વજયં પ્રભો । અયાતયામં મન્ત્રાણાં સમૂહસંયુતં પરમ્
હે પ્રભુ, મને એ સરસ્વતીનું વિશ્વજય કવચ કહો, જે અખંડ અને શ્રેષ્ઠ મંત્રોના સમૂહથી યુક્ત છે.
બ્રહ્મોવાચ શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ કવચં સર્વકામદમ્ । શ્રુતિસારં શ્રુતિસુખં શ્રુત્યુક્તં શ્રુતિપૂજિતમ્
બ્રહ્માજી બોલ્યા: વત્સ, સાંભળ, હું તને એ કવચ કહું છું જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે, જે વેદનો સાર છે, સાંભળવામાં આનંદદાયક છે, વેદોમાં વર્ણવાયેલું અને વેદોથી પૂજિત છે.
ઉક્તં કૃષ્ણેન ગોલોકે મહ્યં વૃન્દાવને વને । રાસેશ્વરેણ વિભુના રાસે વૈ રાસમણ્ડલે
મને આ કવચ કૃષ્ણે ગોલોકમાં, વૃંદાવનના વનમાં, રાસમંડળમાં રાસેશ્વર સ્વરૂપે કહેલું હતું.
અતીવ ગોપનીયં ચ કલ્પવૃક્ષસમં પરમ્ । અશ્રુતાદ્ભુતમન્ત્રાણાં સમૂહૈશ્ચ સમન્વિતમ્
આ કવચ અત્યંત ગુપ્ત છે, કલ્પવૃક્ષ જેવું શ્રેષ્ઠ છે અને અજાણી તથા અદ્ભુત મંત્રોની સંહિતાથી ભરપૂર છે.
યદ્ધૃત્વા ભગવાઞ્છુક્રઃ સર્વદૈત્યેષુ પૂજિતઃ । યદ્ધૃત્વા પઠનાદ્ બ્રહ્મન્ બુદ્ધિમાંશ્ચ બૃહસ્પતિઃ
આ કવચ ધારણ કરીને શુક્રદેવ હંમેશા દૈત્યોમાં પૂજિત થાય છે; અને હે બ્રાહ્મણ, આ કવચ ધારણ અને પઠન કરીને બૃહસ્પતિ વિદ્વાન બન્યા.
પઠનાદ્ધારણાદ્વાગ્મી કવીન્દ્રો વાલ્મિકો મુનિઃ । સ્વાયમ્ભુવો મનુશ્ચૈવ યદ્ધૃત્વા સર્વપૂજિતઃ
આ કવચનું પઠન અને ધારણ કરીને વાલ્મીકી મુનિ કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વાક્પટુ બન્યા; એ જ રીતે, સ્વાયંભુવ મનુ આ કવચ ધારણ કરીને સર્વેના પૂજ્ય થયા.
કણાદો ગૌતમઃ કણ્વઃ પાણિનિઃ શાકટાયનઃ । ગ્રન્ધં ચકાર યદ્ધૃત્વા દક્ષઃ કાત્યાયનઃ સ્વયમ્
કણાદ, ગૌતમ, કણ્વ, પાણિની, શાકટાયન અને દક્ષ કાત્યાયન—આ બધાએ આ કવચ ધારણ કરીને ગ્રંથો રચ્યા.
ધૃત્વા વેદવિભાગં ચ પુરાણાન્યખિલાનિ ચ । ચકાર લીલામાત્રેણ કૃષ્ણદ્વૈપાયનઃ સ્વયમ્
આ કવચ ધારણ કરીને કૃષ્ણ દ્વૈપાયનએ સહેલાઈથી વેદોને વિભાજિત કર્યા અને બધા પુરાણો રચ્યા.
શાતાતપશ્ચ સંવર્તો વસિષ્ઠશ્ચ પરાશરઃ । યદ્ધૃત્વા પઠનાદ્ ગ્રન્થં યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચકાર સઃ
શાતાતપ, સંવર્ત, વસિષ્ઠ અને પરાશર—આ બધા એ કવચ ધારણ અને પઠન કરીને, તથા યાજ્ઞવલ્ક્યએ પણ એ રીતે પોતાનો ગ્રંથ રચ્યો.
ઋષ્યશૃઙ્ગો ભરદ્વાજશ્ચાસ્તિકો દેવલસ્તથા । જૈગીષવ્યો યયાતિશ્ચ ધૃત્વા સર્વત્ર પૂજિતાઃ
ઋષ્યશૃંગ, ભારદ્વાજ, આસ્તિક, દેવલ, જયગીષવ્ય અને યયાતિ—આ બધા એ કવચ ધારણ કરીને સર્વત્ર પૂજ્ય થયા છે.
કવચસ્યાસ્ય વિપ્રેન્દ્ર ઋષિરેવ પ્રજાપતિઃ । સ્વયં છન્દશ્ચ બૃહતી દેવતા શારદામ્બિકા
હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, આ કવચના ઋષિ પોતે પ્રજાપતિ છે; તેનું છંદ બૃહતી છે અને દેવી શારદાંબિકા દેવતા છે.
સર્વતત્ત્વપરિજ્ઞાનસર્વાર્થસાધનેષુ ચ । કવિતાસુ ચ સર્વાસુ વિનિયોગઃ પ્રકીર્તિતઃ
આ કવચનો ઉપયોગ સર્વ તત્ત્વોના જ્ઞાન, સર્વ કામનાઓની સિદ્ધિ અને સર્વ પ્રકારની કાવ્યરચનામાં કહેવાયો છે.
શ્રીં હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા શિરો મે પાતુ સર્વતઃ । શ્રીં વાગ્દેવતાયૈ સ્વાહા ભાલં મે સર્વદાવતુ
‘શ્રીં હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે સર્વે બાજુએથી મારું માથું હંમેશાં રક્ષે; ‘શ્રીં વાગ્દેવીતાયૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારું કપાળ સતત સુરક્ષિત રાખે.
ૐ હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહેતિ શ્રોત્રે પાતુ નિરન્તરમ્ । ઓં શ્રીં હ્રીં ભગવત્યૈ સરસ્વત્યૈ સ્વાહા નેત્રયુગ્મં સદાવતુ
‘ઓં હ્રીં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારાં કાન સતત અને નિરંતર રક્ષે; ‘ઓં શ્રીં હ્રીં ભગવત્યૈ સરસ્વત્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારાં બંને આંખો હંમેશાં સુરક્ષિત રાખે.
ઐં હ્રીં વાગ્વાદિન્યૈ સ્વાહા નાસાં મે સર્વદાવતુ । હ્રીં વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ સ્વાહા ચોષ્ઠં સદાવતુ
‘ઐં હ્રીં વાગ્વાદિન્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારું નાક હંમેશાં રક્ષે; ‘હ્રીં વિદ્યા અધિષ્ઠાતૃ દેવ્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારાં હોઠો સતત સુરક્ષિત રાખે.
ૐ શ્રીં હ્રીં બ્રાહ્મ્યૈ સ્વાહેતિ દન્તપંક્તિં સદાવતુ । ઐમિત્યેકાક્ષરો મન્ત્રો મમ કણ્ઠં સદાવતુ
‘ઓં શ્રીં હ્રીં બ્રાહ્મ્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારાં દાંતની પંક્તિ હંમેશાં રક્ષે; ‘ઐં’ એક અક્ષર મંત્ર મારું ગળું સતત સુરક્ષિત રાખે.
ૐ શ્રીં હ્રીં પાતુ મે ગ્રીવાં સ્કન્ધૌ મે શ્રીં સદાવતુ । ૐ હ્રીં વિદ્યાધિષ્ઠાતૃદેવ્યૈ સ્વાહા વક્ષઃ સદાવતુ
‘ઓં શ્રીં હ્રીં’ મંત્રે મારું ગળું હંમેશાં રક્ષે અને ‘શ્રીં’ મંત્રે મારાં ખભા સતત સુરક્ષિત રાખે; ‘ઓં હ્રીં વિદ્યા અધિષ્ઠાતૃ દેવ્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારું છાતી હંમેશાં રક્ષે.
ૐ હ્રીં વિદ્યાધિસ્વરૂપાયૈ સ્વાહા મે પાતુ નાભિકામ્ । ૐ હ્રીં ક્લીં વાણ્યૈ સ્વાહેતિ મમ હસ્તૌ સદાવતુ
‘ઓં હ્રીં વિદ્યા અધિસ્વરૂપાયૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારું નાભિ સ્થાન રક્ષે; ‘ઓં હ્રીં ક્લીં વાણ્યૈ સ્વાહા’ મંત્રે મારાં હાથ હંમેશાં સુરક્ષિત રાખે.