ચન્દ્રબિમ્બવિનિન્દ્યૈકનિતમ્બયુગલાં પરામ્ । સુચારુકદલીસ્તમ્ભનિન્દિતશ્રોણિસુન્દરીમ્
એ સ્ત્રીના નિતંબો ચાંદનીની કાંતિને પણ લજાવનારા હતા અને તેના સુંદર જાંઘો કેળાના નાજુક ડાંગરને પણ હરાવી દે તેવા હતા.
શ્રીયુક્તશ્રીફલાકારસ્તનયુગ્મમનોરમામ્ । પુષ્પજુષ્ટાં સુવલિતાં મધ્યક્ષીણાં મનોહરામ્
તેના ઉન્નત અને શ્રીયુક્ત ફળ જેવા સુંદર સ્તન મનને આનંદ આપતા હતા; ફૂલોથી શોભાયમાન, કમરથી પાતળી અને ખૂબ આકર્ષક હતી.
અતીવ સુન્દરીં શાન્તાં સસ્મિતાં વક્રલોચનામ્ । વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધારાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્
એ સ્ત્રી અત્યંત સુંદર, શાંત, હળવી સ્મિતવાળી અને વાંકા નેત્રવાળી હતી; અગ્નિ જેવી શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરેલી અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
શશ્વચ્ચક્ષુશ્ચકોરાભ્યાં પિબન્તીં સતતં મુદા । કૃષ્ણસ્ય મુખચન્દ્રં ચ ચન્દ્રકોટિવિનિન્દિતમ્
ચાંદ્રકાંતિ અને ચકોર જેવી આંખોથી, એ હંમેશા આનંદથી કૃષ્ણના ચહેરા તરફ જુએ છે, જે કરોડો ચાંદ્રથી પણ વધુ તેજસ્વી છે.
કસ્તૂરીબિન્દુના સાર્ધમધશ્ચન્દનબિન્દુના । સમં સિન્દૂરબિન્દું ચ ભાલમધ્યે ચ બિભ્રતીમ્
તેના કપાળના મધ્યમાં કુંકુમનું ટીકું, ઉપર કસ્તૂરીનું ચિહ્ન અને નીચે ચંદનનો તિલક શોભતો હતો.
વક્રિમં કબરીભારં માલતીમાલ્યભૂષિતમ્ । રત્નેન્દ્રસારહારં ચ દધતીં કાન્તકામુકીમ્
તેના વાંકા અને ઘન વાળોમાં માળતીના ફૂલોની વેણી શોભતી હતી; એણે શ્રેષ્ઠ રત્નોની હાર પહેરી હતી, જે તેના પ્રિયને મોહી લે એવી હતી.
કોટિચન્દ્રપ્રભામૃષ્ટપુષ્ટશોભાસમન્વિતામ્ । ગમનેન રાજહંસગજગર્વવિનાશિનીમ્
એના શરીરની કાંતિ કરોડો ચાંદ્રની જેમ તેજસ્વી અને પૂર્ણ હતી; તેની ચાલ રાજહંસ અને હાથીના ગર્વને પણ તોડી નાખે એવી હતી.
દૃષ્ટ્વા તાં તુ તયા સાર્ધં રાસેશો રાસમણ્ડલે । રાસોલ્લાસે સુરસિકો રાસક્રીડાઞ્ચકાર હ
તેને જોઈને, રાસના સ્વામી કૃષ્ણે તેના સાથે રાસમંડળમાં આનંદપૂર્વક રાસક્રીડા કરી.
નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારં શૃઙ્ગારો મૂર્તિમાનિવ । ચકાર સુખસમ્ભોગં યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો દિનમ્
એ ભગવાને અનેક પ્રકારના પ્રેમભર્યા રમણ કર્યા, જાણે પ્રેમ સ્વયં સાકાર થયો હોય; અને એ આનંદમય મિલન બ્રહ્માના એક દિવસ જેટલું લાંબું ચાલ્યું.
તતઃ સ ચ પરિશ્રાન્તસ્તસ્યા યોનૌ જગત્પિતા । ચકાર વીર્યાધાનં ચ નિત્યાનન્દે શુભક્ષણે
પછી, જ્યારે જગતના પિતા થાકી ગયા, ત્યારે તેમણે એ સ્ત્રીના ગર્ભમાં પોતાના વીર્યનું સંચય કર્યું, એ શાશ્વત આનંદ અને શુભ ક્ષણે.
ગાત્રતો યોષિતસ્તસ્યાઃ સુરતાન્તે ચ સુવ્રત । નિઃસસાર શ્રમજલં શ્રાન્તાયાસ્તેજસા હરેઃ
એ સ્ત્રીના શરીરમાંથી, મિલનના અંતે, હે સદ્ગુણે, હરિના તેજથી થાકેલી હોવાથી, પરસેવો નીકળી આવ્યો.
મહાક્રમણક્લિષ્ટાયા નિઃશ્વાસશ્ચ બભૂવ હ । તદા વવ્રે શ્રમજલં તત્સર્વં વિશ્વગોલકમ્
મહાન પરિશ્રમથી થાકેલી એ સ્ત્રીનો શ્વાસ બહાર આવ્યો; ત્યારે એ બધો પરસેવો વિશ્વના અંડરૂપે परिणમ્યો.
સ ચ નિઃશ્વાસવાયુશ્ચ સર્વાધારો બભૂવ હ । નિઃશ્વાસવાયુઃ સર્વેષાં જીવિનાં ચ ભવેષુ ચ
એ શ્વાસ સમગ્ર જગતને આધાર આપતો થયો; એ શ્વાસ સર્વ જીવાત્માઓના જીવનરૂપ છે.
બભૂવ મૂર્તિમદ્વાયોર્વામાઙ્ગાત્પ્રાણવલ્લભા । તત્પત્ની સા ચ તત્પુત્રાઃ પ્રાણાઃ પઞ્ચ ચ જીવિનામ્
તેના ડાબા ભાગમાંથી વાયુ સ્વરૂપ પ્રગટ થયો; એ તેની પત્ની બની અને તેમના પુત્રો સર્વ જીવના પાંચ પ્રાણ થયા.
પ્રાણોઽપાનઃ સમાનશ્ચોદાનવ્યાનૌ ચ વાયવઃ । બભૂવુરેવ તત્પુત્રા અધઃ પ્રાણાશ્ચ પઞ્ચ ચ
પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન અને વ્યાન — આ પાંચ વાયુઓ તેના પુત્રો બન્યા. એ રીતે, નીચે જતાં પાંચ પ્રકારના પ્રાણ પણ થયા.
ઘર્મતોયાધિદેવશ્ચ બભૂવ વરુણો મહાન્ । તદ્વામાઙ્ગાચ્ચ તત્પત્ની વરુણાની બભૂવ સા
પસીનાથી અને પાણીમાંથી મહાન દેવ વરુણ જન્મ્યા; અને તેના ડાબા ભાગમાંથી તેની પત્ની વરુણાની ઉત્પન્ન થઈ.
અથ સા કૃષ્ણચિચ્છક્તિઃ કૃષ્ણગર્ભં દધાર હ । શતમન્વન્તરં યાવજ્જ્વલન્તી બ્રહ્મતેજસા
પછી એ કાળી ચેતન શક્તિએ બ્રહ્મના તેજથી ઝગમગતું કાળું ગર્ભ ધારણ કર્યું, અને એ ગર્ભને સો મન્વંતર સુધી રાખ્યું.
કૃષ્ણપ્રાણાધિદેવી સા કૃષ્ણપ્રાણાધિકપ્રિયા । કૃષ્ણસ્ય સઙ્ગિની શશ્વત્કૃષ્ણવક્ષઃસ્થલસ્થિતા
કૃષ્ણના પ્રાણોની અધિષ્ઠાત્રી એ દેવી, કૃષ્ણના પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય, સદા કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પર રહે છે અને તેની શાશ્વત સાથી છે.
શતમન્વન્તરાન્તે ચ કાલેઽતીતે તુ સુન્દરી । સુષાવ ડિમ્ભં સ્વર્ણાભં વિશ્વાધારાલયં પરમ્
સો મન્વંતર પૂરા થયા પછી, સમય પસાર થતાં, તે સુંદર સ્ત્રીએ સોનાની જેમ તેજસ્વી એક બાળકને જન્મ આપ્યો, જે સમગ્ર વિશ્વનો આધાર અને નિવાસસ્થાન હતો.
દૃષ્ટ્વા ડિમ્ભં ચ સા દેવી હૃદયેન વ્યદૂયત । ઉત્સસર્જ ચ કોપેન બ્રહ્માણ્ડગોલકે જલે
એ બાળકને જોઈને દેવીનું હૃદય દુઃખથી છિદ્રાયું; ગુસ્સામાં તેણે એ બાળકને બ્રહ્માંડના જળમાં ફેંકી દીધું.
દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણશ્ચ તત્ત્યાગં હાહાકારં ચકાર હ । શશાપ દેવીં દેવેશસ્તત્ક્ષણં ચ યથોચિતમ્
કૃષ્ણએ એ ત્યાગ જોઈને દુઃખથી હાહાકાર કર્યો; દેવોના દેવએ તરત જ દેવીને યોગ્ય રીતે શાપ આપ્યો.
યતોઽપત્યં ત્વયા ત્યક્તં કોપશીલે ચ નિષ્ઠુરે । ભવ ત્વમનપત્યાપિ ચાદ્યપ્રભૃતિ નિશ્ચિતમ્
હે ક્રોધી અને કઠોર, કારણ કે તું પોતાના બાળકને ત્યજી દીધું છે, આજથી તું નિશ્ચિતપણે નિસંતાન રહેશે.
યા યાસ્ત્વદંશરૂપાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ સુરસ્ત્રિયઃ । અનપત્યાશ્ચ તાઃ સર્વાસ્ત્વત્સમા નિત્યયૌવનાઃ
જે-જે દેવીઓ તારા અંશરૂપે જન્મશે, એ બધીઅપણે જેવી નિસંતાન અને સદા યુવાન રહેશે.
એતસ્મિન્નન્તરે દેવી જિહ્વાગ્રાત્સહસા તતઃ । આવિર્બભૂવ કન્યૈકા શુક્લવર્ણા મનોહરા
એ સમયે, દેવીની જીભના ટોચેથી અચાનક એક સુંદર, શ્વેતવર્ણની કન્યા પ્રગટ થઈ.
શ્વેતવસ્ત્રપરીધાના વીણાપુસ્તકધારિણી । રત્નભૂષણભૂષાઢ્યા સર્વશાસ્ત્રાધિદેવતા
એ કન્યા સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલી, હાથમાં વીણા અને પુસ્તક ધરાવતી, રત્નોથી શોભાયમાન અને સર્વ શાસ્ત્રોની અધિષ્ઠાત્રી હતી.
અથ કાલાન્તરે સા ચ દ્વિધારૂપો બભૂવ હ । વામાર્ધાઙ્ગાચ્ચ કમલા દક્ષિણાર્ધાચ્ચ રાધિકા
પછી, સમય જતાં, એ કન્યાએ બે રૂપ ધારણ કર્યા: ડાબા ભાગમાંથી કમલા અને જમણા ભાગમાંથી રાધિકા ઉત્પન્ન થઈ.
એતસ્મિન્નન્તરે કૃષ્ણો દ્વિધારૂપો બભૂવ સઃ । દક્ષિણાર્ધશ્ચ દ્વિભુજો વામાર્ધશ્ચ ચતુર્ભુજઃ
એ જ સમયે કૃષ્ણે પણ દ્વિરૂપ ધારણ કર્યું: જમણો ભાગ દ્વિભુજ અને ડાબો ભાગ ચતુર્ભુજ હતો.
ઉવાચ વાણીં કૃષ્ણસ્તાં ત્વમસ્ય કામિની ભવ । અત્રૈવ માનિની રાધા તવ ભદ્રં ભવિષ્યતિ
કૃષ્ણે વાણીને કહ્યું: 'તુ એની પ્રિય બની જા; અહીં, માનવાળી રાધા, તારો કલ્યાણ થશે.'
એવં લક્ષ્મીં ચ પ્રદદૌ તુષ્ટો નારાયણાય ચ । સ જગામ ચ વૈકુણ્ઠં તાભ્યાં સાર્ધં જગત્પતિઃ
આ રીતે, પ્રસન્ન થઈ કૃષ્ણે લક્ષ્મીને નારાયણને આપી, અને જગતના સ્વામી એ બંને સાથે વૈકુંઠે ગયા.
અનપત્યે ચ તે દ્વે ચ જાતે રાધાંશસમ્ભવે । ભૂતા નારાયણાઙ્ગાચ્ચ પાર્ષદાશ્ચ ચતુર્ભુજાઃ
જ્યારે એ બે નિસંતાન થઈ અને રાધાના અંશથી જન્મ થયો, ત્યારે નારાયણના અંગમાંથી ચતુર્ભુજ પરિચારો ઉત્પન્ન થયા.