મયૂરપિચ્છચૂડં ચ માલતીમાલ્યમણ્ડિતમ્ । સુનસં સસ્મિતં કાન્તં ભક્તાનુગ્રહકારણમ્
મોરપાંખના મુકડા અને મોગરાના હારથી શોભિત, સુંદર નાકવાળો, સ્મિતવાળો, મનોહર અને ભક્તો પર કૃપા કરનાર છે.
જ્વલદગ્નિવિશુદ્ધૈકપીતાંશુકસુશોભિતમ્ । દ્વિભુજં મુરલીહસ્તં રત્નભૂષણભૂષિતમ્
પ્રજ્વલિત અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા એક પીળા વસ્ત્રમાં શોભતો, બે હાથવાળો, હાથમાં વાંસળી ધરાવતો અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભિત છે.
સર્વાધારં ચ સર્વેશં સર્વશક્તિયુતં વિભુમ્ । સર્વૈશ્વર્યપ્રદં સર્વસ્વતન્ત્રં સર્વમઙ્ગલમ્
જે સર્વનો આધાર, સર્વનો સ્વામી, સર્વશક્તિવાન, સર્વે ઈશ્વરતા આપનાર, સર્વે રીતે સ્વતંત્ર અને સર્વમંગલ છે.
પરિપૂર્ણતમં સિદ્ધં સિદ્ધેશં સિદ્ધિકારકમ્ । ધ્યાયન્તે વૈષ્ણવાઃ શશ્વદ્દેવદેવં સનાતનમ્
સંપૂર્ણ, સિદ્ધ, સિદ્ધોના સ્વામી અને સિદ્ધિ આપનાર એવો દેવ, વૈષ્ણવો હંમેશા એ સનાતન દેવદેવ પર ધ્યાન ધરે છે.
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિશોકભીતિહરં પરમ્ । બ્રહ્મણો વયસા યસ્ય નિમેષ ઉપચર્યતે
જે જન્મ, મરણ, વૃદ્ધાવસ્થા, રોગ, શોક અને ભયને દૂર કરે છે; જેના માટે બ્રહ્માનો એક પળક ઝપટવું પણ તેની આયુ ગણાય છે.
સ ચાત્મા સ પરં બ્રહ્મ કૃષ્ણ ઇત્યભિધીયતે । કૃષિસ્તદ્ભક્તિવચનો નશ્ચ તદ્દાસ્યવાચકઃ
એ આત્મા, એ પરમ બ્રહ્મા, કૃષ્ણ નામે ઓળખાય છે; 'કૃ' અર્થ છે ભક્તિ અને 'ણ' અર્થ છે તેની સેવા.
ભક્તિદાસ્યપ્રદાતા યઃ સ ચ કૃષ્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ । કૃષિશ્ચ સર્વવચનો નકારો બીજમેવ ચ
જે ભગવાન ભક્તિ અને સેવા આપે છે, તેમને કૃષ્ણ કહેવામાં આવે છે. 'કૃષિ' એ સર્વત્ર વપરાતું શબ્દ છે અને 'ણ' એ તેનું મૂળ છે.
સ કૃષ્ણઃ સર્વસ્રષ્ટાઽઽદૌ સિસૃક્ષન્નેક એવ ચ । સૃષ્ટ્યુન્મુખસ્તદંશેન કાલેન પ્રેરિતઃ પ્રભુઃ
એ કૃષ્ણ, બધા જગતના સર્જનહાર, શરૂઆતમાં સર્જન કરવાની ઇચ્છા રાખીને, પોતાના અંશથી અને સમયના પ્રેરણે સર્જન તરફ વળ્યા.
સ્વેચ્છામયઃ સ્વેચ્છયા ચ દ્વિધારૂપો બભૂવ હ । સ્ત્રીરૂપો વામભાગાંશો દક્ષિણાંશઃ પુમાન્સ્મૃતઃ
પોતાની ઇચ્છાથી, એ ભગવાને પોતે બે ભાગમાં સ્વરૂપ ધારણ કર્યું: ડાબા ભાગે સ્ત્રી અને જમણા ભાગે પુરુષ તરીકે ઓળખાયા.
તાં દદર્શ મહાકામી કામાધારાં સનાતનઃ । અતીવ કમનીયા ચ ચારુપઙ્કજસન્નિભામ્
એ શાશ્વત ભગવાન, અત્યંત કામનાથી ભરપૂર, કામના મૂળરૂપ એવી, અતિ સુંદર અને કમળ જેવી કાંતિવાળી તેને જોયા.
ચન્દ્રબિમ્બવિનિન્દ્યૈકનિતમ્બયુગલાં પરામ્ । સુચારુકદલીસ્તમ્ભનિન્દિતશ્રોણિસુન્દરીમ્
એ સ્ત્રીના નિતંબો ચાંદનીની કાંતિને પણ લજાવનારા હતા અને તેના સુંદર જાંઘો કેળાના નાજુક ડાંગરને પણ હરાવી દે તેવા હતા.
શ્રીયુક્તશ્રીફલાકારસ્તનયુગ્મમનોરમામ્ । પુષ્પજુષ્ટાં સુવલિતાં મધ્યક્ષીણાં મનોહરામ્
તેના ઉન્નત અને શ્રીયુક્ત ફળ જેવા સુંદર સ્તન મનને આનંદ આપતા હતા; ફૂલોથી શોભાયમાન, કમરથી પાતળી અને ખૂબ આકર્ષક હતી.
અતીવ સુન્દરીં શાન્તાં સસ્મિતાં વક્રલોચનામ્ । વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધારાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્
એ સ્ત્રી અત્યંત સુંદર, શાંત, હળવી સ્મિતવાળી અને વાંકા નેત્રવાળી હતી; અગ્નિ જેવી શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરેલી અને રત્નોના આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
શશ્વચ્ચક્ષુશ્ચકોરાભ્યાં પિબન્તીં સતતં મુદા । કૃષ્ણસ્ય મુખચન્દ્રં ચ ચન્દ્રકોટિવિનિન્દિતમ્
ચાંદ્રકાંતિ અને ચકોર જેવી આંખોથી, એ હંમેશા આનંદથી કૃષ્ણના ચહેરા તરફ જુએ છે, જે કરોડો ચાંદ્રથી પણ વધુ તેજસ્વી છે.
કસ્તૂરીબિન્દુના સાર્ધમધશ્ચન્દનબિન્દુના । સમં સિન્દૂરબિન્દું ચ ભાલમધ્યે ચ બિભ્રતીમ્
તેના કપાળના મધ્યમાં કુંકુમનું ટીકું, ઉપર કસ્તૂરીનું ચિહ્ન અને નીચે ચંદનનો તિલક શોભતો હતો.
વક્રિમં કબરીભારં માલતીમાલ્યભૂષિતમ્ । રત્નેન્દ્રસારહારં ચ દધતીં કાન્તકામુકીમ્
તેના વાંકા અને ઘન વાળોમાં માળતીના ફૂલોની વેણી શોભતી હતી; એણે શ્રેષ્ઠ રત્નોની હાર પહેરી હતી, જે તેના પ્રિયને મોહી લે એવી હતી.
કોટિચન્દ્રપ્રભામૃષ્ટપુષ્ટશોભાસમન્વિતામ્ । ગમનેન રાજહંસગજગર્વવિનાશિનીમ્
એના શરીરની કાંતિ કરોડો ચાંદ્રની જેમ તેજસ્વી અને પૂર્ણ હતી; તેની ચાલ રાજહંસ અને હાથીના ગર્વને પણ તોડી નાખે એવી હતી.
દૃષ્ટ્વા તાં તુ તયા સાર્ધં રાસેશો રાસમણ્ડલે । રાસોલ્લાસે સુરસિકો રાસક્રીડાઞ્ચકાર હ
તેને જોઈને, રાસના સ્વામી કૃષ્ણે તેના સાથે રાસમંડળમાં આનંદપૂર્વક રાસક્રીડા કરી.
નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારં શૃઙ્ગારો મૂર્તિમાનિવ । ચકાર સુખસમ્ભોગં યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો દિનમ્
એ ભગવાને અનેક પ્રકારના પ્રેમભર્યા રમણ કર્યા, જાણે પ્રેમ સ્વયં સાકાર થયો હોય; અને એ આનંદમય મિલન બ્રહ્માના એક દિવસ જેટલું લાંબું ચાલ્યું.
તતઃ સ ચ પરિશ્રાન્તસ્તસ્યા યોનૌ જગત્પિતા । ચકાર વીર્યાધાનં ચ નિત્યાનન્દે શુભક્ષણે
પછી, જ્યારે જગતના પિતા થાકી ગયા, ત્યારે તેમણે એ સ્ત્રીના ગર્ભમાં પોતાના વીર્યનું સંચય કર્યું, એ શાશ્વત આનંદ અને શુભ ક્ષણે.
ગાત્રતો યોષિતસ્તસ્યાઃ સુરતાન્તે ચ સુવ્રત । નિઃસસાર શ્રમજલં શ્રાન્તાયાસ્તેજસા હરેઃ
એ સ્ત્રીના શરીરમાંથી, મિલનના અંતે, હે સદ્ગુણે, હરિના તેજથી થાકેલી હોવાથી, પરસેવો નીકળી આવ્યો.
મહાક્રમણક્લિષ્ટાયા નિઃશ્વાસશ્ચ બભૂવ હ । તદા વવ્રે શ્રમજલં તત્સર્વં વિશ્વગોલકમ્
મહાન પરિશ્રમથી થાકેલી એ સ્ત્રીનો શ્વાસ બહાર આવ્યો; ત્યારે એ બધો પરસેવો વિશ્વના અંડરૂપે परिणમ્યો.
સ ચ નિઃશ્વાસવાયુશ્ચ સર્વાધારો બભૂવ હ । નિઃશ્વાસવાયુઃ સર્વેષાં જીવિનાં ચ ભવેષુ ચ
એ શ્વાસ સમગ્ર જગતને આધાર આપતો થયો; એ શ્વાસ સર્વ જીવાત્માઓના જીવનરૂપ છે.
બભૂવ મૂર્તિમદ્વાયોર્વામાઙ્ગાત્પ્રાણવલ્લભા । તત્પત્ની સા ચ તત્પુત્રાઃ પ્રાણાઃ પઞ્ચ ચ જીવિનામ્
તેના ડાબા ભાગમાંથી વાયુ સ્વરૂપ પ્રગટ થયો; એ તેની પત્ની બની અને તેમના પુત્રો સર્વ જીવના પાંચ પ્રાણ થયા.
પ્રાણોઽપાનઃ સમાનશ્ચોદાનવ્યાનૌ ચ વાયવઃ । બભૂવુરેવ તત્પુત્રા અધઃ પ્રાણાશ્ચ પઞ્ચ ચ
પ્રાણ, અપાન, સમાન, ઉદાન અને વ્યાન — આ પાંચ વાયુઓ તેના પુત્રો બન્યા. એ રીતે, નીચે જતાં પાંચ પ્રકારના પ્રાણ પણ થયા.
ઘર્મતોયાધિદેવશ્ચ બભૂવ વરુણો મહાન્ । તદ્વામાઙ્ગાચ્ચ તત્પત્ની વરુણાની બભૂવ સા
પસીનાથી અને પાણીમાંથી મહાન દેવ વરુણ જન્મ્યા; અને તેના ડાબા ભાગમાંથી તેની પત્ની વરુણાની ઉત્પન્ન થઈ.
અથ સા કૃષ્ણચિચ્છક્તિઃ કૃષ્ણગર્ભં દધાર હ । શતમન્વન્તરં યાવજ્જ્વલન્તી બ્રહ્મતેજસા
પછી એ કાળી ચેતન શક્તિએ બ્રહ્મના તેજથી ઝગમગતું કાળું ગર્ભ ધારણ કર્યું, અને એ ગર્ભને સો મન્વંતર સુધી રાખ્યું.
કૃષ્ણપ્રાણાધિદેવી સા કૃષ્ણપ્રાણાધિકપ્રિયા । કૃષ્ણસ્ય સઙ્ગિની શશ્વત્કૃષ્ણવક્ષઃસ્થલસ્થિતા
કૃષ્ણના પ્રાણોની અધિષ્ઠાત્રી એ દેવી, કૃષ્ણના પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય, સદા કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પર રહે છે અને તેની શાશ્વત સાથી છે.
શતમન્વન્તરાન્તે ચ કાલેઽતીતે તુ સુન્દરી । સુષાવ ડિમ્ભં સ્વર્ણાભં વિશ્વાધારાલયં પરમ્
સો મન્વંતર પૂરા થયા પછી, સમય પસાર થતાં, તે સુંદર સ્ત્રીએ સોનાની જેમ તેજસ્વી એક બાળકને જન્મ આપ્યો, જે સમગ્ર વિશ્વનો આધાર અને નિવાસસ્થાન હતો.
દૃષ્ટ્વા ડિમ્ભં ચ સા દેવી હૃદયેન વ્યદૂયત । ઉત્સસર્જ ચ કોપેન બ્રહ્માણ્ડગોલકે જલે
એ બાળકને જોઈને દેવીનું હૃદય દુઃખથી છિદ્રાયું; ગુસ્સામાં તેણે એ બાળકને બ્રહ્માંડના જળમાં ફેંકી દીધું.