દુર્ગાલલાટસમ્ભૂતા રણે શુમ્ભનિશુમ્ભયોઃ । દુર્ગાર્ધાંશસ્વરૂપા સા ગુણેન તેજસા સમા
દુર્ગાના લલાટમાંથી જન્મેલી, શુંભ-નિશુંભ સાથેના યુદ્ધમાં, દુર્ગાના અર્ધાંશરૂપ અને ગુણ-તેજમાં સમાન છે.
કોટિસૂર્યસમાજુષ્ટપુષ્ટજાજ્વલવિગ્રહા । પ્રધાના સર્વશક્તીનાં બલા બલવતી પરા
કોઈ કરોડ સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતી, સર્વ શક્તિઓમાં મુખ્ય અને બલવાનોથી પણ વધુ શક્તિશાળી છે.
સર્વસિદ્ધિપ્રદા દેવી પરમા યોગરૂપિણી । કૃષ્ણભક્તા કૃષ્ણતુલ્યા તેજસા વિક્રમૈર્ગુણૈઃ
દેવી સર્વ સિદ્ધિઓ આપનારી, સર્વોચ્ચ યોગરૂપ, કૃષ્ણભક્ત અને તેજ, પરાક્રમ તથા ગુણોમાં કૃષ્ણ સમાન છે.
કૃષ્ણભાવનયા શશ્વત્કૃષ્ણવર્ણા સનાતની । સંહર્તું સર્વબ્રહ્માણ્ડં શક્તા નિઃશ્વાસમાત્રતઃ
કૃષ્ણના ચિંતનથી સદા કૃષ્ણવર્ણ અને શાશ્વત છે; માત્ર શ્વાસથી આખું બ્રહ્માંડ વિનાશ કરી શકે છે.
રણં દૈત્યૈઃ સમં તસ્યાઃ ક્રીડયા લોકશિક્ષયા । ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ દાતું શક્તા ચ પૂજિતા
દૈત્યોથી યુદ્ધ તેના માટે રમત અને લોકોએ શીખવા માટે છે; પૂજાયેલી હોય તો ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ આપી શકે છે.
બ્રહ્માદિભિઃ સ્તૂયમાના મુનિભિર્મનુભિર્નરૈઃ । પ્રધાનાંશસ્વરૂપા સા પ્રકૃતેશ્ચ વસુન્ધરા
બ્રહ્મા, મુનિ, મનુ અને મનુષ્યો દ્વારા સ્તુતિવાળી, મુખ્ય અંશરૂપ અને પ્રકૃતિની ધરતીરૂપ છે.
આધારરૂપા સર્વેષાં સર્વસસ્યા પ્રકીર્તિતા । રત્નાકરા રત્નગર્ભા સર્વરત્નાકરાશ્રયા
જે સર્વનું આધારરૂપ છે, તમામ પાકનું મૂળ કહેવાય છે, રત્નોના સમુદ્ર જેવી, રત્નોથી ભરપૂર, અને બધા રત્નોનું આશ્રય છે.
પ્રજાભિશ્ચ પ્રજેશૈશ્ચ પૂજિતા વન્દિતા સદા । સર્વોપજીવ્યરૂપા ચ સર્વસમ્પદ્વિધાયિની
જેને બધા જીવ અને તેમના રાજા હંમેશા પૂજે છે અને વંદન કરે છે, એ સર્વનું પાલન કરતી અને સર્વ સંપત્તિ આપનારી છે.
યયા વિના જગત્સર્વં નિરાધારં ચરાચરમ્ । પ્રકૃતેશ્ચ કલા યા યાસ્તા નિબોધ મુનીશ્વર
જેણે વિના આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, આધાર વિના થઈ જાય છે; એ પ્રકૃતિની શક્તિ છે—હે મહામુની, એના સ્વરૂપો સાંભળ.
યસ્ય યસ્ય ચ યા પત્ની તત્સર્વં વર્ણયામિ તે । સ્વાહાદેવી વહ્નિપત્ની પ્રતિવિશ્વેષુ પૂજિતા
દરેક જીવની જે પત્ની છે, તે બધાની હું તને વાત કરું છું: સ્વાહા એ અગ્નિની પત્ની છે, જે દરેક લોકમાં પૂજાય છે.
યયા વિના હવિર્દાનં ન ગ્રહીતું સુરાઃ ક્ષમાઃ । દક્ષિણા યજ્ઞપત્ની ચ દીક્ષા સર્વત્ર પૂજિતા
જેણે વિના દેવતાઓ હવનનું દાન સ્વીકારી શકતા નથી; દક્ષિણા યજ્ઞની પત્ની છે અને દીક્ષા સર્વત્ર પૂજાય છે.
યયા વિના હિ વિશ્વેષુ સર્વકર્મ હિ નિષ્ફલમ્ । સ્વધા પિતૄણાં પત્ની ચ મુનિભિર્મનુભિર્નરૈઃ
જેણે વિના બધા લોકમાં બધા કર્મો નિષ્ફળ થાય છે; સ્વધા પિતૃઓની પત્ની છે, જેને ઋષિઓ, મનુઓ અને મનુષ્યો પૂજે છે.
પૂજિતા પિતૃદાનં હિ નિષ્કલં ચ યયા વિના । સ્વસ્તિદેવી વાયુપત્ની પ્રતિવિશ્વેષુ પૂજિતા
જેણે વિના પિતૃઓને દાન અધૂરૂં રહે છે; સ્વસ્તિ વાયુની પત્ની છે, જે દરેક લોકમાં પૂજાય છે.
આદાનં ચ પ્રદાનં ચ નિષ્ફલં ચ યયા વિના । પુષ્ટિર્ગણપતેઃ પત્ની પૂજિતા જગતીતલે
જેણે વિના લેવું અને આપવું બંને નિષ્ફળ થાય છે; પુષ્ટિ ગણપતિની પત્ની છે, જે પૃથ્વી પર પૂજાય છે.
યયા વિના પરિક્ષીણાઃ પુમાંસો યોષિતોઽપિ ચ । અનન્તપત્ની તુષ્ટિશ્ચ પૂજિતા વન્દિતા ભવેત્
જેણે વિના પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બળહીન થઈ જાય છે; અનંતની પત્ની તૃષ્ટિ છે, જે પૂજાય અને વંદન પામે છે.
યયા વિના ન સન્તુષ્ટાઃ સર્વલોકાશ્ચ સર્વતઃ । ઈશાનપત્ની સમ્પત્તિઃ પૂજિતા ચ સુરૈર્નરૈઃ
જેણે વિના બધા લોક સર્વત્ર અસંતુષ્ટ રહે છે; ઈશાનની પત્ની સંપત્તિ છે, જેને દેવો અને મનુષ્યો પૂજે છે.
સર્વે લોકા દરિદ્રાશ્ચ વિશ્વેષુ ચ યયા વિના । ધૃતિઃ કપિલપત્ની ચ સર્વૈઃ સર્વત્ર પૂજિતા
જેણે વિના બધા લોક સર્વત્ર ગરીબ થઈ જાય છે; ધૃતિ કપિલની પત્ની છે, જેને બધા અને સર્વત્ર પૂજે છે.
સર્વે લોકા અધૈર્યાશ્ચ જગત્સુ ચ યયા વિના । સત્યપત્ની સતી મુક્તૈઃ પૂજિતા ચ જગત્પ્રિયા
જેણે વિના બધા લોક અસ્થિર થઈ જાય છે; સતી સત્યની પત્ની છે, જગતપ્રિય અને મુક્તજનોએ પૂજાય છે.
યયા વિના ભવેલ્લોકો બન્ધુતારહિતઃ સદા । મોહપત્ની દયા સાધ્વી પૂજિતા ચ જગત્પ્રિયા
જેણે વિના જગત હંમેશા સગાં વિના રહે છે; દયા, મોહની પવિત્ર પત્ની, જગતપ્રિય અને પૂજાય છે.
સર્વે લોકાશ્ચ સર્વત્ર નિષ્ફલાશ્ચ યયા વિના । પુણ્યપત્ની પ્રતિષ્ઠા સા પૂજિતા પુણ્યદા સદા
જેણે વિના બધા લોક સર્વત્ર નિષ્ફળ થાય છે; પુણ્યની પત્ની પ્રતિષ્ઠા છે, જે હંમેશા પુણ્ય આપનારી અને પૂજાય છે.
યયા વિના જગત્સર્વં જીવન્મૃતસમં મુને । સુકર્મપત્ની સંસિદ્ધા કીર્તિર્ધન્યૈશ્ચ પૂજિતા
જેણે વિના, હે મુનિ, આખું જગત જીવતું હોવા છતાં મૃત સમાન છે; સંસિદ્ધા સુકર્મની પત્ની છે, કીર્તિ રૂપે ધન્યજનોએ પૂજાય છે.
યયા વિના જગત્સર્વં યશોહીનં મૃતં યથા । ક્રિયા તૂદ્યોગપત્ની ચ પૂજિતા સર્વસમ્મતા
જેણે વિના આખું જગત યશ વિના, મૃત જેવું થઈ જાય છે; ક્રિયા ઉદ્યોગની પત્ની છે, જેને બધા માન આપે છે અને પૂજે છે.
યયા વિના જગત્સર્વં વિધિહીનં ચ નારદ । અધર્મપત્ની મિથ્યા સા સર્વધૂર્તૈશ્ચ પૂજિતા
જેણે વિના, હે નારદ, આખું જગત નિયમ વિના થઈ જાય છે; મિથ્યા અધર્મની પત્ની છે, જેને બધા કપટી લોકો પૂજે છે.
યયા વિના જગત્સર્વમુચ્છિન્નં વિધિનિર્મિતમ્ । સત્યે અદર્શના યા ચ ત્રેતાયાં સૂક્ષ્મરૂપિણી
જેણે વિના, નિયમથી રચાયેલું આખું જગત નષ્ટ થઈ જાય છે; સત્યયુગમાં એ અદૃશ્ય રહે છે અને ત્રેતાયુગમાં સુક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરે છે.
અર્ધાવયવરૂપા ચ દ્વાપરે ચૈવ સંવૃતા । કલૌ મહાપ્રગલ્ભા ચ સર્વત્ર વ્યાપિકા બલાત્
દ્વાપરયુગમાં એ અર્ધદેહવાળી દેખાઈ, અને કળિયુગમાં તો બહુ જ ધીંગી બની, બધે જ પોતાની શક્તિથી વ્યાપી ગઈ.
કપટેન સમં ભ્રાત્રા ભ્રમતે ચ ગૃહે ગૃહે । શાન્તિર્લજ્જા ચ ભાર્યે દ્વે સુશીલસ્ય ચ પૂજિતે
કપટ સાથે એ પોતાના ભાઈ સાથે ઘર-ઘર ભટકે છે; શાંતિ અને લાજ એ સારા માણસની બે પત્નીઓ છે, જે સૌના દ્વારા માન પામે છે.
યાભ્યાં વિના જગત્સર્વમુન્મત્તમિવ નારદ । જ્ઞાનસ્ય તિસ્રો ભાર્યાશ્ચ બુદ્ધિર્મેધાધૃતિસ્તથા
હે નારદ, આ બે વિના આખું જગત પાગલ જેવું થઈ જાય છે; જ્ઞાનને ત્રણ પત્નીઓ છે: બુદ્ધિ, સમજ અને યાદશક્તિ.
યાભિર્વિના જગત્સર્વં મૂઢં મત્તસમં સદા । મૂર્તિશ્ચ ધર્મપત્ની સા કાન્તિરૂપા મનોહરા
આ ત્રણ વિના આખું જગત હંમેશા મૂર્ખ અને મદમસ્ત જેવું રહે છે; રૂપ એ ધર્મપત્ની છે, જે મનમોહક સુંદરતા ધરાવે છે.
પરમાત્મા ચ વિશ્વૌઘો નિરાધારો યયા વિના । સર્વત્ર શોભારૂપા ચ લક્ષ્મીર્મૂર્તિમતી સતી
એ વિના પરમાત્મા અને આખું બ્રહ્માંડ આધાર વિના થઈ જાય છે; એ સર્વત્ર સુંદરતારૂપે, ગુણવંતી અને રૂપવતી લક્ષ્મી છે.
શ્રીરૂપા મૂર્તિરૂપા ચ માન્યા ધન્યાતિપૂજિતા । કાલાગ્ની રુદ્રપત્ની ચ નિદ્રા સા સિદ્ધયોગિની
એ શ્રીરૂપ, રૂપવતી, માનનીય, ધન્ય અને સર્વે દ્વારા પૂજ્ય છે; એ કાળાગ્નિ રુદ્રની પત્ની છે અને નિદ્રા નામે સિદ્ધ યોગિની છે.