રાસેશ્વરી સુરસિકા રાસાવાસનિવાસિની । ગોલોકવાસિની દેવી ગોપીવેષવિધાયિકા
તે રાસની સ્વામિની છે, દૈવી રમણમાં આનંદ પામે છે, રાસના નિવાસમાં રહે છે. તે ગોલોકમાં વસતી દેવી છે અને ગોપી સ્વરૂપ આપે છે.
પરમાહ્લાદરૂપા ચ સન્તોષહર્ષરૂપિણી । નિર્ગુણા ચ નિરાકારા નિર્લિપ્તાઽઽત્મસ્વરૂપિણી
તે પરમ આનંદનું સ્વરૂપ છે, સંતોષ અને હર્ષથી ભરપૂર છે. તે નિર્ગુણ, નિરાકાર, નિર્લિપ્ત અને આત્મા સ્વરૂપ છે.
નિરીહા નિરહઙ્કારા ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહા । વેદાનુસારિધ્યાનેન વિજ્ઞાતા મા વિચક્ષણૈઃ
તે નિરિહ, નિરહંકાર અને ભક્તો પર કૃપા રૂપ છે. તે માત્ર વેદાનુસાર ધ્યાનથી જ જાણી શકાય છે, બુદ્ધિશાળી લોકો તેને જાણી શકતા નથી.
દૃષ્ટિદૃષ્ટા ન સા ચેશૈઃ સુરેન્દ્રૈર્મુનિપુઙ્ગવૈઃ । વહ્નિશુદ્ધાંશુકધરા નાનાલઙ્કારભૂષિતા
તે દૃષ્ટિથી જ જોવાય છે, ઇન્દ્રિયો, દેવોના સ્વામી કે મહાન ઋષિઓથી નહિ. તે અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા વસ્ત્રો પહેરે છે અને અનેક આભૂષણોથી સજ્જ છે.
કોટિચન્દ્રપ્રભા પુષ્ટસર્વશ્રીયુક્તવિગ્રહા । શ્રીકૃષ્ણભક્તિદાસ્યૈકકરા ચ સર્વસમ્પદામ્
તેના સ્વરૂપમાં કરોડ ચંદ્રોની પ્રકાશ અને સર્વ સૃષ્ટિની સંપત્તિ છે. તે પોતાના હાથે શ્રીકૃષ્ણની ભક્તિ સેવા અને સર્વ સંપત્તિઓ ધરાવે છે.
અવતારે ચ વારાહે વૃષભાનુસુતા ચ યા । યત્પાદપદ્મસંસ્પર્શાત્પવિત્રા ચ વસુન્ધરા
વારા અવતારમાં તે વૃષભાનુની પુત્રી છે. તેના કમળ જેવા પગના સ્પર્શથી ધરતી પવિત્ર બની જાય છે.
બ્રહ્માદિભિરદૃષ્ટા યા સર્વૈર્દૃષ્ટા ચ ભારતે । સ્ત્રીરત્નસારસમ્ભૂતા કૃષ્ણવક્ષઃસ્થલે સ્થિતા
તે બ્રહ્મા અને અન્ય લોકો માટે અદૃશ્ય છે, પણ ભારતમાં સૌ તેને જોઈ શકે છે. સ્ત્રી રત્નોના સારથી જન્મેલી, તે કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પર રહે છે.
યથામ્બરે નવઘને લોલા સૌદામની મુને । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ પ્રતપ્તં બ્રહ્મણા પુરા
મુનિ, જેમ આકાશમાં નવા વાદળોમાં વીજળી રમતી હોય છે, તેમ પૂર્વે બ્રહ્માએ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું હતું.
યત્પાદપદ્મનખરદૃષ્ટયે ચાત્મશુદ્ધયે । ન ચ દૃષ્ટં ચ સ્વપ્નેઽપિ પ્રત્યક્ષસ્યાપિ કા કથા
તેના કમળ જેવા પગના નખ જોવા અને આત્માની શુદ્ધિ માટે—even સ્વપ્નમાં પણ તેને જોઈ શક્યા નહીં, તો સીધી દૃષ્ટિની તો વાત જ શું!
તેનૈવ તપસા દૃષ્ટા ભુવિ વૃન્દાવને વને । કથિતા પઞ્ચમી દેવી સા રાધા ચ પ્રકીર્તિતા
એ જ તપથી તે ધરતી પર, વ્રંદાવનના વનમાં દેખાઈ. આ દેવીની પાંચમી રૂપ છે, જે રાધા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
અંશરૂપાઃ કલારૂપાઃ કલાંશાંશાંશસમ્ભવાઃ । પ્રકૃતેઃ પ્રતિવિશ્વેષુ દેવ્યશ્ચ સર્વયોષિતઃ
પ્રકૃતિમાંથી જન્મેલી, સર્વ દેવીઓ અને સર્વ સ્ત્રીઓ વિશ્વમાં ભાગ, ભાગના ભાગ અને ભાગના ભાગના ભાગ રૂપે છે.
પરિપૂર્ણતમાઃ પઞ્ચ વિદ્યાદેવ્યઃ પ્રકીર્તિતાઃ । યા યાઃ પ્રધાનાંશરૂપા વર્ણયામિ નિશામય
પાંચ વિદ્યા દેવીઓ સૌથી પૂર્ણ ગણાય છે; હું મુખ્ય ભાગરૂપાઓનું વર્ણન કરું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
પ્રધાનાંશસ્વરૂપા સા ગઙ્ગા ભુવનપાવની । વિષ્ણુવિગ્રહસમ્ભૂતા દ્રવરૂપા સનાતની
મુખ્ય ભાગરૂપા ગંગા છે, જે વિશ્વને પવિત્ર કરે છે, વિષ્ણુના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થઈ, સદાય પ્રવાહી અને શાશ્વત છે.
પાપિપાપેધ્મદાહાય જ્વલદગ્નિસ્વરૂપિણી । સુખસ્પર્શા સ્નાનપાનૈર્નિર્વાણપદદાયિની
પાપ અને દુષ્ટતાના ઇંધણને દહન કરવા માટે તે જ્વલંત અગ્નિરૂપે છે; સ્પર્શે સુખદ, સ્નાન અને પાનથી મુક્તિ આપે છે.
ગોલોકસ્થાનપ્રસ્થાનસુખસોપાનરૂપિણી । પવિત્રરૂપા તીર્થાનાં સરિતાં ચ પરાવરા
ગોલોકમાં જવા અને આવવાનો સુખદ સોપાનરૂપે છે; પવિત્ર સ્વરૂપ ધરાવે છે, તીર્થો અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
શમ્ભુમૌલિજટામેરુમુક્તાપંક્તિસ્વરૂપિણી । તપઃસમ્પાદિની સદ્યો ભારતેષુ તપસ્વિનામ્
શંભુના જટામાં મેરુ જેવી મુક્તાઓની પંક્તિરૂપે છે; ભારતના તપસ્વીઓ માટે તપનો ફળ તરત આપે છે.
ચન્દ્રપદ્મક્ષીરનિભા શુદ્ધસત્ત્વસ્વરૂપિણી । નિર્મલા નિરહઙ્કારા સાધ્વી નારાયણપ્રિયા
ચંદ્ર, કમળ અને દૂધ જેવી દેખાવ ધરાવે છે, શુદ્ધ સત્વરૂપ છે; નિર્મળ, નિઃઅહંકાર, સતી અને નારાયણને પ્રિય છે.
પ્રધાનાંશસ્વરૂપા ચ તુલસી વિષ્ણુકામિની । વિષ્ણુભૂષણરૂપા ચ વિષ્ણુપાદસ્થિતા સતી
મુખ્ય ભાગરૂપા તુલસી છે, જે વિષ્ણુને પ્રિય છે; વિષ્ણુની શોભા છે અને તેના પગ પાસે સ્થિર રહે છે.
તપઃસંકલ્પપૂજાદિસઙ્ઘસમ્પાદિની મુને । સારભૂતા ચ પુષ્પાણાં પવિત્રા પુણ્યદા સદા
મુનિ, તે તપ, સંકલ્પ, પૂજા વગેરેની સભાઓ પૂર્ણ કરે છે; ફૂલોની સાર છે, હંમેશા પવિત્ર અને પુણ્ય આપનાર છે.
દર્શનસ્પર્શનાભ્યાં ચ સદ્યો નિર્વાણદાયિની । કલૌ કલુષશુષ્કેધ્મદહનાયાગ્નિરૂપિણી
તેના દર્શન અને સ્પર્શથી તરત મુક્તિ મળે છે; કળિયુગમાં પાપના સુકાં ઇંધણને દહન કરવા માટે અગ્નિરૂપે છે.
યત્પાદપદ્મસંસ્પર્શાત્સદ્યઃ પૂતા વસુન્ધરા । યત્સ્પર્શદર્શને ચૈવેચ્છન્તિ તીર્થાનિ શુદ્ધયે
તેના કમળ જેવા પગના સ્પર્શથી ધરા તરત પવિત્ર થાય છે; તીર્થો પોતાને શુદ્ધ કરવા માટે તેના સ્પર્શ અને દર્શન ઇચ્છે છે.
યયા વિના ચ વિશ્વેષુ સર્વકર્મ ચ નિષ્ફલમ્ । મોક્ષદા યા મુમુક્ષૂણાં કામિની સર્વકામદા
તે વિના, વિશ્વના બધા કર્મ નિષ્ફળ છે; મુક્તિ ઇચ્છનારને મુક્તિ આપે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
કલ્પવૃક્ષસ્વરૂપા યા ભારતે વૃક્ષરૂપિણી । ભારતીનાં પ્રીણનાય જાતા યા પરદેવતા
ભારેતમાં વૃક્ષરૂપે કલ્પવૃક્ષ છે; ભારેતના લોકોની ખુશી માટે જન્મેલી, પરમ દેવતા છે.
પ્રધાનાંશસ્વરૂપા યા મનસા કશ્યપાત્મજા । શઙ્કરપ્રિયશિષ્યા ચ મહાજ્ઞાનવિશારદા
મુખ્ય ભાગરૂપા, કશ્યપના મનથી જન્મેલી, શંકરની પ્રિય શિષ્યા અને મહાન જ્ઞાનમાં નિપુણ છે.
નાગેશ્વરસ્યાનન્તસ્ય ભગિની નાગપૂજિતા । નાગેશ્વરી નાગમાતા સુન્દરી નાગવાહિની
નાગેશ્વર અનંતની બહેન, નાગો દ્વારા પૂજાય છે; નાગેશ્વરી, નાગમાતા, સુંદર અને નાગ પર સવાર છે.
નાગેન્દ્રગણસંયુક્તા નાગભૂષણભૂષિતા । નાગેન્દ્રવન્દિતા સિદ્ધા યોગિની નગશાયિની
નાગરાજોની ટોળીથી ઘેરાયેલી, નાગભૂષણોથી સજ્જ, નાગરાજ દ્વારા પૂજાય છે; સિદ્ધ, યોગિની અને નાગ પર આરામ કરે છે.
વિષ્ણુરૂપા વિષ્ણુભક્તા વિષ્ણુપૂજાપરાયણા । તપઃસ્વરૂપા તપસાં ફલદાત્રી તપસ્વિની
વિષ્ણુરૂપ, વિષ્ણુભક્ત, વિષ્ણુપૂજામાં તત્પર; તપરૂપ, તપનો ફળ આપનાર અને પોતે તપસ્વિ છે.
દિવ્યં ત્રિલક્ષવર્ષં ચ તપસ્તપ્ત્વા ચ યા હરેઃ । તપસ્વિનીષુ પૂજ્યા ચ તપસ્વિષુ ચ ભારતે
હરિ માટે ત્રણ લાખ વર્ષ સુધી દિવ્ય તપ કર્યું છે; ભારેતના તપસ્વિ સ્ત્રીઓ અને તપસ્વીઓમાં પૂજ્ય છે.
સર્વમન્ત્રાધિદેવી ચ જ્વલન્તી બ્રહ્મતેજસા । બ્રહ્મસ્વરૂપા પરમા બ્રહ્મભાવનતત્પરા
સર્વ મંત્રોની અધિષ્ઠાત્રી દેવી, બ્રહ્મના તેજથી તેજસ્વી, સર્વોપરી અને બ્રહ્મના ધ્યાનમાં લીન છે.
જરત્કારુમુનેઃ પત્ની કૃષ્ણાંશસ્ય પતિવ્રતા । આસ્તીકસ્ય મુનેર્માતા પ્રવરસ્ય તપસ્વિનામ્
જરત્કારુ ઋષિની પત્ની, કૃષ્ણના અંશરૂપ પતિને સમર્પિત, અને આસ્તિક મુનિ જેવી શ્રેષ્ઠ તપસ્વીનો જન્મ આપનાર છે.