પુષ્ણાતિ પ્રત્યહં સ્વીયં કુટુમ્બં કાર્યલમ્પટઃ । એતદ્વિહાય ચાત્રૈવ સ્વાશુભેન પતેદિહ
અને રોજ પોતાના કુટુંબને જ પોષે છે, લાભની લાલચમાં બધું બીજું છોડે છે, તે પોતાના દુષ્કર્મથી અહીં પડે છે.
રૌરવે નામ નરકે સર્વસત્ત્વભયાવહે । ઇહ લોકેઽમુના યે તુ હિંસિતા જન્તવઃ પુરા
તે રૌરવ નામના નરકમાં પડે છે, જે સર્વ જીવમાં ભય પેદા કરે છે. જે પ્રાણીઓએ એણે આ દુનિયામાં દુઃખ આપ્યા હોય, તેઓ પણ ત્યાં જાય છે.
ત એવ રુરવો ભૂત્વા પરત્ર પીડયન્તિ તમ્ । તસ્માદ્રૌરવમિત્યાહુઃ પુરાણજ્ઞા મનીષિણઃ
એ જ જીવો 'રુરુ' બનીને પરલોકમાં તેને બહુ દુઃખ આપે છે. એટલે પુરાણ જાણનારા અને વિદ્વાનો તેને 'રૌરવ' કહે છે.
રુરુઃ સર્પાદતિક્રૂરો જન્તુરુક્તઃ પુરાતનૈઃ । એવં મહારૌરવાખ્યો નરકો યત્ર પૂરુષઃ
પુરાતન લોકો કહે છે કે 'રુરુ' એ સાપથી પણ વધારે ભયાનક પ્રાણી છે. એ રીતે 'મહારૌરવ' નામનું નરક છે, જ્યાં માણસ—
યાતનાં પ્રાપ્યમાણો હિ યઃ પરં દેહસમ્ભવઃ । ક્રવ્યાદા નામ રુરવસ્તં ક્રવ્યે ઘાતયન્તિ ચ
—દુઃખ સહન કરવા માટે શરીર પામે છે, ત્યારે 'રુરુ' નામના માંસખોર જીવો તેને માંસ માટે મારી નાખે છે.
ય ઉગ્રઃ પુરુષઃ ક્રૂરઃ પશુપક્ષિગણાનપિ । ઉપરન્ધયતે મૂઢો યામ્યાસ્તં રન્ધયન્તિ ચ
જે મનુષ્ય અત્યંત ક્રૂર અને ભયાનક છે, અને અજ્ઞાનતાથી પશુઓ અને પક્ષીઓના સમૂહને પણ નાશ કરે છે, તેને યમના દૂતોએ ઉકાળવામાં આવે છે.
કુમ્ભીપાકે તપ્તતૈલે ઉપર્યપિ ચ નારદ । યાવન્તિ પશુરોમાણિ તાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્
કુંભીપાક નામના નરકમાં, ગરમ તેલમાં, હે નારદ, જેટલા પશુઓના વાળ હોય એટલા હજાર વર્ષ સુધી તેને ઉકાળવામાં આવે છે.
પિતૃવિપ્રબ્રાહ્મણધ્રુક્કાલસૂત્રે સ નારકે । અગ્ન્યર્કાભ્યાં તપ્યમાને નારકી વિનિવેશિતઃ
કાળસૂત્ર નામના નરકમાં, જે વ્યક્તિ પિતૃઓ, પૂજારીઓ કે બ્રાહ્મણોને દુઃખ આપે છે, તેને અગ્નિ અને સૂર્યની તીવ્ર તાપમાં નાખવામાં આવે છે.
ક્ષુત્પિપાસાદહ્યમાનોઽન્તઃશરીરસ્તથા બહિઃ । આસ્તે શેતે ચેષ્ટતે ચાવતિષ્ઠતિ ચ ધાવતિ
ભૂખ અને તરસથી અંદર અને બહાર બળી રહ્યો છે, એ માણસ ક્યારેક બેસે છે, ક્યારેક સુવે છે, ક્યારેક ચાલે છે, ઊભો રહે છે અને દોડે છે.
નિજવેદપથાદ્યો વૈ પાખણ્ડં ચોપયાતિ ચ । અનાપદ્યપિ દેવર્ષે તં પાપં પુરુષં ભટાઃ
જે માણસ વિના કારણ પોતાના વેદમાર્ગને છોડે છે અને પાખંડ તરફ વળે છે, હે દેવર્ષિ, એ પાપી—
અસિપત્રવનં નામ નરકં વેશયન્તિ ચ । કશયા પ્રહરન્ત્યેવ નારકી તદ્ગતસ્તદા
—'અસિપત્રવન' નામના નરકમાં નાખવામાં આવે છે, જ્યાં નરકપાલો તેને કશીથી મારતા રહે છે.
ઇતસ્તતો ધાવમાન ઉત્તાલમતિવેગતઃ । અસિપત્રૈશ્છિદ્યમાન ઉભયત્ર ચ ધારભિઃ
એ માણસ અહીંથી ત્યાં ખૂબ જ ઝડપથી દોડે છે, અને બંને બાજુ તીક્ષ્ણ પાનવાળા પાનથી કાપવામાં આવે છે.
સંછિદ્યમાનસર્વાઙ્ગો હાહતોઽસ્મીતિ મૂર્ચ્છિતઃ । વેદનાં પરમાં પ્રાપ્તઃ પતત્યેવ પદે પદે
જ્યારે તેના બધા અંગો કાપવામાં આવે છે, ત્યારે એ 'હું મારાયો' એમ બૂમ પાડે છે અને બેભાન થઈ જાય છે; અત્યંત પીડા અનુભવીને દરેક પગલે પડી જાય છે.
સ્વધર્માનુગતં ભુઙ્ક્તે પાખણ્ડફલમલ્પધીઃ । યો રાજા રાજપુરુષો દણ્ડયેદ્વૈ ત્વધર્મતઃ
રાજા કે રાજકર્મચારી પોતાનું ધર્મ પાળતાં પણ જો અધર્મથી દંડ આપે છે, તો એ પાખંડનું ફળ ભોગવે છે, હે મંદમતિ.
દ્વિજે શરીરદણ્ડં ચ પાપીયાન્નારકી ચ સઃ । નરકે સૂકરમુખે પાત્યતે યમકિઙ્કરૈઃ
જે દ્વિજને શરીરદંડ આપે છે, એ વધુ પાપી છે અને નરકવાસી બને છે; યમના દૂતોએ તેને 'સૂકરમુખ' નામના નરકમાં ફેંકી દે છે.
વિનિષ્યિષ્ટાવયવકો બલવદ્ભિસ્તથેક્ષુવત્ । આર્તસ્વરેણ સ્વનયન્મૂર્ચ્છિતઃ કશ્મલઙ્ગતઃ
ત્યાં તેની અંગો જોરદાર જીવોથી ઈખને ચાંપે છે એમ દબાવી નાખવામાં આવે છે; એ દુઃખથી ચીસ પાડે છે, બેભાન થઈ જાય છે અને દુઃખમાં ગરકાવ થઈ જાય છે.
સ પીડ્યમાનો બહુધા વેદનાં યાત્યતીવ હિ । વિવિક્તપરપીડો યોઽપ્યવિવિક્તપરવ્યથામ્
એને અનેક રીતે પીડવામાં આવે છે અને એ અત્યંત પીડા સહે છે; જે ખુલ્લેઆમ કે છુપાઈને બીજાને દુઃખ આપે છે—
ઈશ્વરાઙ્કિતવૃત્તીનાં વ્યથામાચરતે સ્વયમ્ । સ ચાન્ધકૂપે પતતિ તદભિદ્રોહયન્ત્રિતે
—અને ભગવાનના ચિહ્નવાળા લોકોની પણ પીડા કરે છે, એ 'અંધકૂપ' નામના અંધારા કૂવામાં, દગાના યંત્રથી બંધાઈને પડે છે.
તત્રાસૌ જન્તુભિઃ ક્રૂરૈઃ પશુભિર્મૃગપક્ષિભિઃ । સરીસૃપૈશ્ચ મશકૈર્યૂકામત્કુણજાતિભિઃ
ત્યાં તેને ક્રૂર પ્રાણીઓ, પશુ, જંગલી પ્રાણી, પક્ષી, સાપ, મચ્છર, ઉક્ક, ખટમળ વગેરે દ્વારા પીડવામાં આવે છે.
મક્ષિકાભિશ્ચ તમસિ દન્દશૂકૈશ્ચ પીડ્યતે । પરિક્રામતિ ચૈવાત્ર કુશરીરે ચ જન્તુવત્
માખીઓ, અંધકાર અને ઝેરી સાપો પણ તેને દુઃખ આપે છે; એ ત્યાં દુઃખી શરીર લઈને, બીજા જીવની જેમ ભટકે છે.
યસ્તુ સંવિહિતૈઃ પઞ્ચયજ્ઞૈઃ કાકૈશ્ચ સંસ્તુતઃ । અશ્નાતિ ચાસંવિભજ્ય યત્કિંઞ્ચિદુપપદ્યતે
પણ જે મનુષ્ય પાંચ યજ્ઞ યોગ્ય રીતે કરીને, કાગડાઓ દ્વારા પ્રશંસા પામ્યા પછી પણ, જે કંઈ મળે છે તે બીજાઓ સાથે વહેંચ્યા વિના ખાય છે—
સ પાપપુરુષઃ ક્રૂરૈર્યામ્યૈશ્ચ કૃમિભોજને । નરકાધમકે દુષ્ટકર્મણા પરિપાત્યતે
એવો પાપી માણસ, પોતાની ક્રૂર અને દુષ્ટ કરમોથી, યમના દૂતોએ તેને એવા નરકમાં ફેંકી દે છે જ્યાં કીડીઓ જ ખોરાક હોય છે.
લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણે કૃમિકુણ્ડે ભયઙ્કરે । કૃમિરૂપં સમાસાદ્ય ભક્ષ્યમાણશ્ચ તૈઃ સ્વયમ્
લાખો યોજન જેટલી વિશાળ અને ભયાનક કીડીઓની ખાડીમાં, એ માણસ પોતે કીડીઓનું રૂપ ધારણ કરે છે અને એ કીડીઓ દ્વારા ખાઈ જવામાં આવે છે.
અપ્રત્તાપ્રહુતાદો યઃ પાતમાપ્નોતિ તત્ર વૈ । યસ્તુ સ્તેયેન ચ બલાદ્ધિરણ્યં રત્નમેવ ચ
જે ખોરાક કે ભેટ બીજાને આપ્યા વિના ખાય છે, અથવા ચોરીથી કે જબરદસ્તી સોનું કે રત્ન લઈ જાય છે—
બ્રાહ્મણસ્યાપહરતિ અન્યસ્યાપિ ચ કસ્યચિત્ । અનાપદિ ચ દેવર્ષે તમમુત્ર યમાનુગાઃ
જે બ્રાહ્મણ કે બીજાના ઘરેથી ચોરી કરે છે, અને એ પણ કોઈ મુશ્કેલી વિના, તેને યમના દૂતોએ ત્યાં જ પકડી લે છે—
અયસ્મયૈરગ્નિપિણ્ડૈઃ સદૃશૈર્નિત્કુષન્તિ ચ । યોઽગમ્યાં યોષિતં ગચ્છેદગમ્યં પુરુષં ચ યા
અને તેને તપતા લોખંડના ગોળાથી મારવામાં આવે છે; જે મનુષ્ય અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય છે, અથવા જે સ્ત્રી અયોગ્ય પુરુષ પાસે જાય છે—
તાવમુત્રાપિ કશયા તાડયન્તો યમાનુગાઃ । તિગ્મયા લોહમય્યા ચ સૂર્મ્યાપ્યાલિઙ્ગયન્તિ તમ્
એ બંનેને પણ યમના દૂતોએ ત્યાં કશીથી માર્યા જાય છે અને તીક્ષ્ણ, ગરમ લોખંડની આરીઓથી ચોંટાડી દેવામાં આવે છે.
તાં ચાપિ યોષિતં સૂર્મ્યાલિઙ્ગયન્તિ યમાનુગાઃ । યસ્તુ સર્વાભિગમનઃ પુરુષઃ પાપસઞ્ચયી
એ સ્ત્રીને પણ યમના દૂતોએ એ આરીઓથી ચોંટાડી દે છે; અને જે મનુષ્ય દરેક અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જઈ પાપ એકઠું કરે છે—
નિરયેઽમુત્ર તં યામ્યાઃ શાલ્મલીં રોપયન્તિ તમ્ । વજ્રકણ્ટકસંયુક્તાં શાલ્મલીં તામયસ્મયીમ્
એ મનુષ્યને યમના દૂતોએ નરકમાં આયર્નની અને વજ્રકાંટાવાળી શાલમળી વૃક્ષ પર બેસાડી દે છે.
રાજન્યા રાજપુરુષા યે વા પાખણ્ડવર્તિનઃ । ધર્મસેતું વિભિન્દન્તિ તે પરેત્ય ગતા નરાઃ
રાજા, રાજકર્મચારી કે પાખંડી માર્ગે ચાલનારા, જે ધર્મના પુલને તોડી નાખે છે—એવા લોકો મૃત્યુ પછી—