તસ્માદ્રજોરાગવિષાદમન્યુ- માનસ્પૃહાભયદૈન્યાધિમૂલમ્ । હિત્વા ગૃહં સંસૃતિચક્રવાલં નૃસિંહપાદં ભજતાં કુતો ભયમ્
અત્યારે, રાગ, ક્રોધ, અહંકાર, ઈચ્છા, ભય અને દુઃખના મૂળને ત્યજીને, ઘર અને સંસારના ચક્રને છોડીને, જે નરસિંહના પગની ભક્તિ કરે છે, તેને કયાં ભય રહે?
એવં દૈત્યપતિઃ સોઽપિ ભક્ત્યાનુદિનમીડતે । નૃહરિં પાપમાતઙ્ગહરિં હૃત્પદ્મવાસિનમ્
એ રીતે, દૈત્યપતિ પણ ભક્તિથી રોજ નૃહરીની સ્તુતિ કરે છે, જે પાપના હાથીને દૂર કરે છે અને હૃદયના કમળમાં વસે છે.
કેતુમાલે ચ વર્ષે હિ ભગવાન્સ્મરરૂપધૃક્ । આસ્તે તદ્વર્ષનાથાનાં પૂજનીયશ્ચ સર્વદા
કેતુમાલના દેશમાં ભગવાન સ્મરરૂપે રહે છે, અને એ દેશના શાસકો હંમેશા તેમની પૂજા કરે છે.
એતેનોપાસતે સ્તોત્રજાલેન ચ રમાબ્ધિજા । તદ્વર્ષનાથા સતતં મહતાં માનદાયિકા
એ રીતે, એ દેશના શાસકો, મહાન લોકોને સન્માન આપનાર, ભગવાન અને સમુદ્રમાંથી જન્મેલી લક્ષ્મીને અનેક સ્તુતિઓથી પૂજે છે.
સ વૈ પતિઃ સ્યાદકુતોભયઃ સ્વતઃ સમન્તતઃ પાતિ ભયાતુરં જનમ્ । સ એક એવેતરથા મિથો ભયં નૈવાત્મલાભાદધિમન્યતે પરમ્
સાચો પતિ એ છે, જે પોતે નિર્ભય છે અને四દિક ભયગ્રસ્ત લોકોની રક્ષા કરે છે; અન્યથા, પરસ્પર ભય જ રહે છે, અને આત્મા પ્રાપ્ત કર્યા વિના કોઈthing વધુ માનતું નથી.
યા તસ્ય તે પાદસરોરુહાર્હણં ન કામયેત્સાખિલકામલમ્પટા । તદેવ રાસીપ્સિતમીપ્સિતોઽર્ચિતો યદ્ભગ્નયાઞ્ચા ભગવન્ પ્રતપ્યતે
જે સ્ત્રી તમારા પગના કમળની પૂજા કરવાની ઈચ્છા નથી રાખતી, તે બધી ઈચ્છાઓમાં રત છે; એ વસ્તુ, જે મળતી નથી, એ જ ઈચ્છે છે, અને મળતી હોય ત્યારે પૂજે છે, પણ ના મળે ત્યારે, ભગવાન, તૂટેલી આશાથી દુઃખી થાય છે.
મત્પ્રાપ્તયેઽજેશસુરાસુરાદય- સ્તપ્યન્ત ઉગ્રં તપ ઐન્દ્રિયે ધિયઃ । ઋતે ભવત્પાદપરાયણાન્ન માં વિદન્ત્યહં ત્વદ્ધૃદયા યતોઽજિત
મને મેળવવા માટે, અજ્ઞાત ભગવાન, દેવ, અસુર અને અન્ય લોકો ઉગ્ર તપ કરે છે, મનને એકાગ્ર કરે છે; પણ તમારા પગમાં નિષ્ઠા રાખનાર સિવાય, તેઓ મને જાણતા નથી, કેમ કે, અજિત, હું તમારા હૃદયમાં વસું છું.
સ ત્વં મમાપ્યચ્યુત શીર્ષ્ણિ વન્દિતં કરામ્બુજં યત્ત્વદધાયિ સાત્વતામ્ । બિભર્ષિ માં લક્ષ્ય વરેણ્ય માયયા ક ઈશ્વરસ્યેહિતમૂહિતું વિભુઃ
હે અચ્યૂત, તમે મારાં માથા પર તમારો કમળ જેવો હાથ રાખી આશીર્વાદ આપ્યો છે, અને મને, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારી અદભૂત શક્તિથી સંભાળી રહ્યા છો. હે સર્વવ્યાપી, ભગવાનની ઇચ્છા કોણ સમજી શકે?
એવં કામં સ્તુવન્ત્યેવ લોકબન્ધુસ્વરૂપિણમ્ । પ્રજાપતિમુખા વર્ષનાથાઃ કામસ્ય સિદ્ધયે
એ રીતે, ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે, પ્રજાપતિ અને અન્ય લોકના સ્વામી, સતત તમને, સર્વના મિત્ર સ્વરૂપ ભગવાનને, સ્તુતિ કરે છે.
રમ્યકે નામવર્ષે ચ મૂર્તિં ભગવતઃ પરામ્ । માત્સ્યાં દેવાસુરૈર્વન્દ્યાં મનુઃ સ્તૌતિ નિરન્તરમ્
રમ્યક નામના પ્રદેશમાં, મનુ સતત ભગવાનની પરમ મત્સ્ય અવતારની સ્તુતિ કરે છે, જેને દેવ અને દાનવ બંને પૂજે છે.
મનુરુવાચ ૐ નમો ભગવતે મુખ્યતમાય નમઃ સત્ત્વાય પ્રાણાયૌજસે બલાય મહામત્સ્યાય નમઃ । અન્તર્બહિશ્ચાખિલલોકપાલકૈ- રદૃષ્ટરૂપો વિચરસ્યુરુસ્વનઃ । સ ઈશ્વરસ્ત્વં ય ઇદં વશે નય- ન્નામ્ના યથા દારુમયીં નરઃ સ્ત્રિયમ્
મનુ બોલ્યા: ઓમ, પરમ ભગવાનને નમસ્કાર, સર્વથી શ્રેષ્ઠને નમસ્કાર, સત્ત્વ, પ્રાણ, શક્તિ અને મહા મત્સ્યને નમસ્કાર. હે અજ, તમે સર્વ લોકના રક્ષકોની નજરથી અદૃશ્ય રહીને, સર્વત્ર ગુંજતા ફરો છો. તમે એ ઈશ્વર છો, જે આ જગતને પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે ચલાવો છો, જેમ માણસ લાકડાની સ્ત્રીને નામથી ચલાવે છે.
યં લોકપાલાઃ કિલ મત્સરજ્વરા હિત્વા યતન્તોઽપિ પૃથક્ સમેત્ય ચ । પાતું ન શેકુર્દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ સરીસૃપં સ્થાણુ યદત્ર દૃશ્યતે
જેને માટે લોકપાલો, ઈર્ષ્યાથી પીડાયેલા, એકલા અને મળીને, રક્ષા કરવા પ્રયત્ન કરે છે, પણ સફળ નથી થતા—બે પગવાળા, ચાર પગવાળા, રેંગતા અને સ્થિર જીવ, જે અહીં દેખાય છે.
ભવાન્ યુગાન્તાર્ણવ ઊર્મિમાલિનિ ક્ષોણીમિમામોષધિવીરુધાં નિધિમ્ । મયા સહોરુક્રમ તેઽજ ઓજસા તસ્મૈ જગત્પ્રાણગણાત્મને નમઃ
યુગના અંતે, તમે સમુદ્રની તરંગોમાંથી ધરતી, ઔષધિ અને વનસ્પતિઓના ખજાના છો. મારી સાથે, હે મહાશક્તિશાળી, તમે અજ અને સર્વ જીવના આત્મા છો. હું તમને નમસ્કાર કરું છું.
એવં સ્તૌતિ ચ દેવેશં મનુઃ પાર્થિવસત્તમઃ । મત્સ્યાવતારં દેવેશં સંશયચ્છેદકારણમ્
એ રીતે, મનુ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દેવોના સ્વામી અને મત્સ્ય અવતાર ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે, જે સંશય દૂર કરવાના કારણ છે.
ધ્યાનયોગેન દેવસ્ય નિર્ધૂતાશેષકલ્મષઃ । આસ્તે પરિચરન્ભક્ત્યા મહાભાગવતોત્તમઃ
ધ્યાન અને યોગ દ્વારા ભગવાનમાં મન લગાવી, તમામ પાપોથી મુક્ત થઈ, તે ભક્તિપૂર્વક સેવા કરે છે અને મહાભાગ્યશાળી શ્રેષ્ઠ ભક્ત બની રહે છે.
ભુવનકોશવર્ણને હિરણ્મયકિમ્પુરુષવર્ષવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ હિરણ્મયે નામ વર્ષે ભગવાન્કૂર્મરૂપધૃક્ । આસ્તે યોગપતિઃ સોઽયમર્યમ્ણા પૂજ્ય ઈડ્યતે
શ્રીનારાયણ બોલ્યા: હિરણમય નામના પ્રદેશમાં, ભગવાન કૂર્મ રૂપે, યોગના સ્વામી તરીકે આર્યમાન દ્વારા પૂજાય અને પ્રશંસા પામે છે.
અર્યમોવાચ ૐ નમો ભગવતે અકૂપારાય સર્વસત્ત્વગુણ- વિશેષણાય નોપલક્ષિતસ્થાનાય નમો વર્ષ્મણે નમો ભૂમે નમોઽવસ્થાનાય નમસ્તે । યદ્રૂપમેતન્નિજમાયયાર્પિત- મર્થસ્વરૂપં બહુરૂપરૂપિતમ્ । સંખ્યા ન યસ્યાસ્ત્યયથોપલમ્ભના- ત્તસ્મૈ નમસ્તેઽવ્યપદેશરૂપિણે
જરાયુજં સ્વેદજમણ્ડજોદ્ભિદં ચરાચરં દેવર્ષિપિતૃભૂતમૈન્દ્રિયમ્ । દ્યૌઃ ખં ક્ષિતિઃ શૈલસરિત્સમુદ્રં દ્વીપગ્રહર્ક્ષેત્યભિધેય એકઃ
જેનું નામ એક છે, પણ જે ગર્ભ, પસીના, ડીંટી અને અંકુરથી જન્મેલા, ચાલતા-અચલ, દેવ, ઋષિ, પિતૃ, ભૂત, ઈન્દ્ર, આકાશ, અવકાશ, ધરતી, પર્વત, નદી, સમુદ્ર, દ્વીપ, ગ્રહ અને તારાઓમાં વ્યાપી છે.
યસ્મિનસંખ્યેયવિશેષનામ- રૂપાકૃતૌ કવિભિઃ કલ્પિતેયમ્ । સંખ્યા યયા તત્ત્વદૃશાપનીયતે તસ્મૈ નમઃ સાંખ્યનિદર્શનાય તે
જેમાં અનંત નામ, રૂપ અને આકાર કવિઓએ કલ્પ્યા છે, અને જેની ગણતરી તત્વજ્ઞાની દૂર કરે છે, એ સંખ્યાનિર્દેશક ભગવાનને નમસ્કાર.
એવં સ્તુવતિ દેવેશમર્યમા સહ વર્ષપૈઃ । ગીયતે ચાપિ ભજતે સર્વભૂતભવં પ્રભુમ્
આ રીતે, આર્યમાન અને પ્રદેશના લોકો, સર્વ જીવના મૂળ અને ભગવાનની સ્તુતિ અને પૂજા કરે છે.
તથોત્તરેષુ કુરુષુ ભગવાન્યજ્ઞપૂરુષઃ । આદિવારાહરૂપોઽસૌ ધરણ્યા પૂજ્યતે સદા
ઉત્તર કુરુઓમાં, ભગવાન યજ્ઞપુરુષ રૂપે, મૂળ વરાહ અવતાર ધારણ કરીને, ધરતી દ્વારા હંમેશા પૂજાય છે.
સમ્પૂજ્ય વિધિવદ્દેવં તદ્ભક્ત્યાર્દ્રાર્દ્રહૃત્કજા । ભૂમિઃ સ્તૌતિ હરિં યજ્ઞવારાહં દૈત્યમર્દનમ્
દેવને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા પછી, ભક્તિ અને પ્રેમથી ભરી હૃદય ધરતી, હરિ યજ્ઞ વરાહ અને દૈત્યોના વિનાશકની સ્તુતિ કરે છે.
ભૂરુવાચ ૐ નમો ભગવતે મન્ત્રતત્ત્વલિઙ્ગાય યજ્ઞક્રતવે મહાધ્વરાવયવાય મહાવરાહાય નમઃ કર્મશુક્લાય ત્રિયુગાય નમસ્તે
ભૂમિ બોલી: ઓમ, પરમ ભગવાનને નમસ્કાર, જે મંત્ર અને લિંગના તત્વ છે, યજ્ઞના કર્તા છે, મહા યજ્ઞના અંગ છે, મહા વરાહ છે. કર્મમાં શુદ્ધ, ત્રણ યુગોમાં વ્યાપી, તમને નમસ્કાર.
યસ્ય સ્વરૂપં કવયો વિપશ્ચિતો ગુણેષુ દારુષ્વિવ જાતવેદસમ્ । મજ્જન્તિ મથ્ના મનસા દિદૃક્ષવો ગૂઢં ક્રિયાર્થેર્નમ ઈરિતાત્મને
જેનું સાચું સ્વરૂપ, લાકડામાં અગ્નિ જેવું, ગુણોમાં છુપાયેલું છે; જ્ઞાની લોકો તેને જોવા માટે મનથી ધ્યાન કરે છે, પણ તે છુપાયેલું જ રહે છે. જેનું સ્વરૂપ કર્મથી વ્યક્ત થાય છે, એ ભગવાનને નમસ્કાર.
દ્રવ્યક્રિયાહેત્વયનેશકર્તૃભિ- ર્માયાગુણૈર્વસ્તુભિરીક્ષિતાત્મને । અન્વીક્ષયાઙ્ગાતિશયાત્મબુદ્ધિભિ- નિંરસ્તમાયાકૃતયે નમોઽસ્તુ તે
સામગ્રી, ક્રિયા, કારણ અને કર્તા, માયાના ગુણો અને વસ્તુઓ દ્વારા જેને ઓળખી શકાય છે; જ્ઞાન અને બુદ્ધિની શ્રેષ્ઠતા દ્વારા, જે અંધકાર દૂર કરે છે, એ ભગવાનને નમસ્કાર.
કરોતિ વિશ્વસ્થિતિસંયમોદયં યસ્યેપ્સિતં નેષ્મિતુમીક્ષિતુર્ગુણૈઃ । માયા યથાઽયો ભ્રમતે તદાશ્રયં ગ્રાવ્ણો નમસ્તે ગુણકર્મસાક્ષિણે
હે પર્વત જેવું અડગ આધાર આપનાર અને જગતની રચના, સંહાર અને સ્થિતિને પોતાની ઈચ્છાથી સંભાળનાર, તું ગુણ અને કર્મનો સાક્ષી છે. જેમ પથ્થર પર ચક્ર ફરતું રહે છે, તેમ તારી માયા તારી ઈચ્છાથી ફરતી રહે છે. એ ગુણકર્મના સાક્ષી, પર્વત સમ આધારરૂપ તને વંદન છે.
પ્રમથ્ય દૈત્યં પ્રતિવારણં મૃધે યો માં રસાયા જગદાદિસૂકરઃ । કૃત્વાગ્રદંષ્ટ્રં નિરગાદુદન્વતઃ ક્રીડન્નિવેભઃ પ્રણતાસ્મિ તં વિભુમ્
હું એ મહાન ભગવાનને વંદન કરું છું, જેમણે સૃષ્ટિના આરંભે વરાહ રૂપ ધારણ કરી, યુદ્ધમાં અવરોધક દૈત્યને મારેા, અને પૃથ્વીને પોતાના મોટાં દાંત પર રાખી, મહાન હાથી જેવો આનંદથી સાગરમાંથી બહાર લાવ્યા.
કિમ્પુરુષે વર્ષેઽસ્મિન્ભગવન્તં દાશરથિં ચ સર્વેશમ્ । સીતારામં દેવં શ્રીહનુમાનાદિપૂરુષં સ્તૌતિ
આ કિમ્પુરુષ પ્રદેશમાં શ્રી હનુમાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, દશરથપુત્ર સર્વેશ્વર, સીતારામ, દેવરૂપ અને આદિપુરુષ ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે.
રમોવાચ ઓં હ્રાં હ્રીં હ્રૂં સ્મ નમો ભગવતે હૃષીકેશાય સર્વગુણવિશેષૈર્વિલક્ષિતાત્મને આકૂતીનાં ચિત્તીનાં ચેતસાં વિશેષાણાં ચાધિપતયે ષોડશકલાય છન્દોમયાયાન્નમયાયામૃતમયાય સર્વમયાય મહસે ઓજસે બલાય કાન્તાય કામાય નમસ્તે ઉભયત્ર ભૂયાત્ । સ્ત્રિયો વ્રતૈસ્ત્વાં હૃષીકેશ્વરં સ્વતો હ્યારાધ્ય લોકે પતિમાશાસતેઽન્યમ્ । તાસાં ન તે વૈ પરિપાન્ત્યપત્યં પ્રિયં ધનાયૂંષિ યતોઽસ્વતન્ત્રાઃ
લક્ષ્મી બોલે છે: ઓમ હ્રાં હ્રીં હ્રૂં, ભગવાન હૃષીકેશને વંદન, જે સર્વ ગુણોથી વિશિષ્ટ છે, ઈચ્છા, વિચાર અને મનના સ્વામી છે, સોળ કલાઓ ધરાવે છે, છંદ, અન્ન, અમૃત અને સર્વથી બનેલા છે, મહાન, શક્તિશાળી, સુંદર અને ઈચ્છનીય છે; બંને લોકમાં તમને વંદન. સ્ત્રીઓ પોતાના વ્રતથી હૃષીકેશને પૂજે છે, પણ આ લોકમાં બીજા પતિની ઈચ્છા કરે છે; તેથી, તેમને સંતાન, પ્રિયજન, ધન કે આયુષ્યની રક્ષા થતી નથી, કારણ કે તેઓ સ્વતંત્ર નથી.
આર્યમાન બોલ્યા: ઓમ, પરમ ભગવાનને નમસ્કાર, જે અપરિમિત છે, સર્વ જીવના ગુણોને ઓળખે છે, અને જેમનું સ્થાન જાણી શકાય તેમ નથી. રૂપને, ધરતીને, અવસ્થાને અને તમને નમસ્કાર. તમારું રૂપ, તમારી શક્તિથી પ્રગટ થયેલું, અનેક રૂપમાં દેખાય છે અને એ ગણવામાં પણ નથી આવતું, સામાન્ય રીતે સમજવામાં પણ નથી આવતું. તમને, જેનું રૂપ વર્ણવી શકાય તેમ નથી, નમસ્કાર.
ૐ નમો ભગવતે ઉત્તમશ્લોકાય નમ ઇતિ । આર્યલક્ષણશીલવ્રતાય નમ ઉપશિક્ષિતાત્મને ઉપાસિતલોકાય નમઃ । સાધુવાદનિકષણાય નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય મહાપુરુષાય મહાભાગાય નમ ઇતિ । યત્તદ્વિશુદ્ધાનુભવાત્મમેકં સ્વતેજસા ધ્વસ્તગુણવ્યવસ્થમ્ । પ્રત્યક્ પ્રશાન્તં સુધિયોપલમ્ભનં હ્યનામરૂપં નિરહં પ્રપદ્યે
ૐ, ઉત્તમ સ્તુતિથી વંદનીય ભગવાનને વંદન. આર્યલક્ષણ, સારા સ્વભાવ અને વ્રત ધરાવનારને વંદન. આત્માને શાંત કરનાર અને સર્વે લોકોએ પૂજેલા ભગવાનને વંદન. સજ્જનોના વચનને કસોટી કરનારને વંદન. બ્રાહ્મણોના દેવ, મહાપુરુષ અને મહાભાગ્યશાળી ભગવાનને વંદન. જે શુદ્ધ અનુભવરૂપ, પોતાની તેજથી ગુણોની વ્યવસ્થા નાશ કરનાર, અંતરાત્મા, શાંત, વિદ્વાનોને જ જાણી શકાય તેવા, નામરૂપ રહિત અને અહંકારશૂન્ય છે, એવા ભગવાનને હું શરણું જઉં છું.