તત્રત્યાનાં ચ લોકાનાં દેવનાગર્ષિરક્ષસામ્ । પૂજનીયપદા માન્યા સર્વભૂતદયાકરી
ત્યાંના લોકોમાં, દેવો, ઋષિઓ અને રાક્ષસો તરફથી તે પૂજનીય અને માનનીય છે; તે સર્વ જીવો પર દયા રાખે છે.
પાવની પાપિનાં રોગનાશિની સ્મરતામપિ । કીર્તિતા વિઘ્નસંહર્ત્રી માનનીયા દિવૌકસામ્
પાપીઓને પણ પવિત્ર કરતી, યાદ કરનારના રોગો દૂર કરતી, ગાયન કરનારના વિઘ્નો દૂર કરતી અને સ્વર્ગના વાસીઓમાં માનનીય છે.
કોકિલાક્ષી કામકલા કરુણા કામપૂજિતા । કઠોરવિગ્રહા ધન્યા નાકિમાન્યા ગભસ્તિની
કોઈલાની આંખો જેવી, ઇચ્છાની મૂર્તિ, દયાળુ, ઇચ્છા પૂરી કરવા માટે પૂજાયેલી; તેનો સ્વરૂપ કઠોર છે, તે ધન્ય છે, સ્વર્ગવાસીઓમાં માનનીય અને તેજસ્વી છે.
એભિર્નામપદૈઃ કામં જપનીયા સદા નૃણામ્ । જમ્બૂનદીરોધસોર્યા મૃત્તિકાતીરવર્તિની
આ નામો અને ઉપાધિઓથી, લોકો એનું જપ સદા કરે; તે જાંબુ નદીના કિનારે, માટીના તટ પર વસે છે.
જમ્બૂરસેનાનુવિદ્ધ્યમાના વાય્વર્કયોગતઃ । વિદ્યાધરામરસ્ત્રીણાં ભૂષણં વિવિધં મહત્
જાંબુની સેના દ્વારા, પવન અને સૂર્યના સંયોજનથી, વિદ્યાધર અને દેવ સ્ત્રીઓ માટે અનેક પ્રકારના સુંદર આભૂષણો બને છે.
જામ્બૂનદં સુવર્ણં ચ પ્રોક્તં દેવવિનિર્મિતમ્ । યત્સુવર્ણં ચ વિબુધા યોષિદ્ભિઃ કામુકાઃ સદા
જાંબુનદનું સોનું દેવો દ્વારા બનાવેલું કહેવાય છે; અને એ સોનું, જે દેવ સ્ત્રીઓ હંમેશા શણગાર માટે વાપરે છે.
મુકુટં કટિસૂત્રં ચ કેયૂરાદીન્પ્રકુર્વતે । મહાકદમ્બઃ સમ્પ્રોક્તઃ સુપાર્શ્વગિરિસંસ્થિતઃ
તેમાંથી મુકુટ, કટિસૂત્ર, કેયૂર અને અન્ય આભૂષણો બનાવે છે; મહા કદંબ વૃક્ષ સુપાર્શ્વ પર્વત પર સ્થિત છે એવું કહેવાય છે.
તસ્ય કોટરદેશેભ્યઃ પઞ્ચ ધારાશ્ચ યાઃ સ્મૃતાઃ । સુપાર્શ્વગિરિમૂર્ધ્નીહ પતન્ત્યેતા ભુવં ગતાઃ
તે વૃક્ષના ખોખામાંથી પાંચ ધારા નીકળે છે એવું કહેવાય છે; સુપાર્શ્વ પર્વતની ટોચ પરથી એ ધારા પૃથ્વી પર પડે છે.
મધુધારાઃ પઞ્ચ તાસ્તુ પશ્ચિમેલાવૃતં પ્લુતાઃ । યાશ્ચોપભુજ્યમાનાનાં દેવાનાં મુખગન્ધભૃત્
પાંચ મધની ધારા પશ્ચિમ તરફ વહે છે, ભરપૂર છે; અને દેવો એનો આનંદ લે છે, તેમનાં મોઢાં સુગંધિત થાય છે.
વાયુઃ સમન્તતોઽગચ્છઞ્છતયોજનવાસનઃ । ધારેશ્વરી મહાદેવી ભક્તાનાં કાર્યકારિણી
પવન ચારેય બાજુ, સો યોજન સુધી સુગંધ લઈ જાય છે; ધારા પર રાજ કરતી મહાદેવી ભક્તોની ઇચ્છા પૂરી કરે છે.
દેવપૂજ્યા મહોત્સાહા કાલરૂપા મહાનના । વસતે કર્મફલદા કાન્તારગ્રહણેશ્વરી
દેવો દ્વારા પૂજાયેલી, મહા ઉત્સાહી, સમયનું સ્વરૂપ, વિશાળ મુખવાળી; તે કર્મના ફળ આપતી, જંગલ અને પર્વતની સ્વામી તરીકે વસે છે.
કરાલદેહા કાલાઙ્ગી કામકોટિપ્રવર્તિની । ઇત્યેતૈર્નામભિઃ પૂજ્યા દેવી સર્વસુરેશ્વરી
કરાળ દેહવાળી, કાળી અંગવાળી, અનેક ઇચ્છાઓ પ્રમાણે વર્તતી; આવા નામોથી, સર્વ દેવોના સ્વામી, દેવી પૂજાય છે.
એવં કુમુદરૂઢો યો નામ્ના શતબલો વટઃ । તત્સ્કન્ધેભ્યોઽધોમુખાશ્ચ નદાઃ કુમુદમૂર્ધતઃ
કુમુદ પર આરૂઢ, શતબલ નામના વટ વૃક્ષથી, તેની ડાળીઓમાંથી નદીઓ નીચે વહે છે, કુમુદની ટોચ પરથી.
પયોદધિમધુઘૃતગુડાન્નાદ્યમ્બરાદિભિઃ । શય્યાસનાદ્યાભરણૈઃ સર્વે કામદુઘાશ્ચ તે
દૂધ, મધ, ઘી, ગુડ, ભોજન, વસ્ત્રો અને અન્ય વસ્તુઓ; શય્યા, આસન, આભૂષણ—આ બધું તેમને ઇચ્છા પૂરી કરનાર છે.
ઉત્તરેણેલાવૃતં તે પ્લાવયન્તિ સમન્તતઃ । મીનાક્ષી તત્તલે દેવી દેવાસુરનિષેવિતા
ઉત્તર તરફ, એ ધારા ઇલાવૃત પ્રદેશને ચારેય બાજુથી વહે છે; તેના તલ પર, દેવી મીનાક્ષી દેવો અને રાક્ષસો દ્વારા સેવા પામે છે.
નીલામ્બરા રૌદ્રમુખી નીલાલકયુતા ચ સા । નાકિનાં દેવસંઘાનાં ફલદા વરદા ચ સા
તે નીલાંબર પહેરે છે, રૌદ્ર મુખવાળી છે, અને નીલ વાળથી શોભે છે; તે સ્વર્ગવાસી દેવો અને નાકિદેવો માટે ફળ અને વર આપે છે.
અતિમાન્યાતિપૂજ્યા ચ મત્તમાતઙ્ગગામિની । મદનોન્માદિની માનપ્રિયા માનપ્રિયાન્તરા
તે અત્યંત માનનીય અને પૂજનીય છે, ઉન્મત્ત હાથીની જેમ ચાલે છે; પ્રેમથી ઉન્માદિત કરે છે, માનમાં આનંદ પામે છે, અને માનપ્રિય લોકોમાં પ્રિય છે.
મારવેગધરા મારપૂજિતા મારમાદિની । મયૂરવરશોભાઢ્યા શિખિવાહનગર્ભભૂઃ
મારના વેગને ધારણ કરતી, માર દ્વારા પૂજાયેલી, અને તેને આનંદિત કરતી; મયૂરની ભવ્યતા ધરાવતી, અને મયૂર વાહનની જન્મભૂમિ છે.
એભિર્નામપદૈર્વન્દ્યા દેવી સા મીનલોચના । જપતાં સ્મરતાં માનદાત્રી ચેશ્વરસઙ્ગિની
મીન જેવી આંખો ધરાવતી દેવીને આ નામો અને શબ્દોથી પૂજન કરવું જોઈએ; જે લોકો આ નામો જપે છે અને સ્મરે છે, તેમને તે માન આપે છે, અને એ ભગવાનની પ્રિય છે.
તેષાં નદાનાં પાનીયપાનાનુગતચેતસામ્ । પ્રજાનાં ન કદાચિત્સ્યાદ્વલીપલિતલક્ષણમ્
જે લોકો આ નદીઓના પાણી પીવા માટે મનથી લગન રાખે છે, તેમના શરીર પર ક્યારેય વાળની વાળીઓ કે સફેદ વાળના ચિહ્નો દેખાશે નહીં.
ક્લમસ્વેદાદિદૌર્ગન્ધ્યં જરામયમૃતિભ્રમાઃ । શીતોષ્ણવાતવૈવર્ણ્યમુખોપપ્લવસંચયાઃ
થાક, પસીનાથી આવતી દુર્ગંધ, વૃદ્ધાવસ્થાની ભ્રાંતિ, રોગ અને મૃત્યુ, ઠંડા, ગરમ અને પવનથી થતી રંગની બદલાવ, અને મોઢાની તકલીફો—
નાપદશ્ચૈવ જાયન્તે યાવજ્જીવં સુખં ભવેત્ । નૈરન્તર્યેણ તત્સ્યાદ્વૈ સુખં નિરતિશાયકમ્
આ બધાં દુઃખો ક્યારેય થાય નહીં, અને જીવનભર સુખ રહે છે; સતત રહેતું એ સુખ ખરેખર અતિશય છે.
તત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ સન્નિવેશં ચ તદ્ગિરેઃ । સુવર્ણમયનામ્નો વૈ સુમેરોઃ પર્વતાઃ પૃથક્
હવે હું એ પર્વતનું ગોઠવણી અને સુવર્ણ નામ ધરાવતા સુમેરુના અલગ-અલગ પર્વતોનું વર્ણન કરું છું.
ગિરયો વિંશતિપરાઃ કર્ણિકાયા ઇવેહ તે । કેસરીભૂય સર્વેઽપિ મેરોર્મૂલવિભાગકે
ત્યાં વીસ પર્વતો છે, જેમ કમળના મધ્યમાં પાંદડાં ફેલાય છે, તેમ બધાં પર્વતો સુમેરુના મૂળ ભાગે કિરણોની જેમ ઉભા છે.
પરિતશ્ચોપક્લૃપ્તાસ્તે તેષાં નામાનિ શૃણ્વતઃ । કુરઙ્ગઃ કુરગશ્ચૈવ કુસુમ્ભોઽથો વિકઙ્કતઃ
આ પર્વતો આસપાસ ગોઠવાયેલા છે, અને તેમનાં નામો તમે સાંભળો: કુરંગ, કુરગ, કુસુંભ અને વિકંકત.
ત્રિકૂટઃ શિશિરશ્ચૈવ પતઙ્ગો રુચકસ્તથા । નિષધશ્ચ શિનીવાસઃ કપિલઃ શઙ્ખ એવ ચ
ત્રિકૂટ, શિશિર, પતંગ, રુચક, નિષધ, શિનીવાસ, કપિલ અને શંખ પણ છે.
વૈદૂર્યશ્ચારુધિશ્ચૈવ હંસો ઋષભ એવ ચ । નાગઃ કાલઞ્જરશ્ચૈવ નારદશ્ચેતિ વિંશતિઃ
વૈદૂર્ય, આરુધી, હંસ, ઋષભ, નાગ, કાલંજર અને નારદ—આ વીસ પર્વતો છે.
ભુવનકોશવર્ણને પર્વતનદીવર્ષાદિવર્ણનમ્ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ગિરી મેરું ચ પૂર્વેણ દ્વૌ ચાષ્ટાદશયોજનૈઃ । સહસ્રૈરાયતૌ ચોદગ્દ્વિસહસ્રં પૃથૂચ્ચકૌ
શ્રીનારાયણ કહે છે: સુમેરુ પર્વતના પૂર્વમાં બે મહાન પર્વતો છે, દરેક અઢાર હજાર યોજન લાંબા અને બે હજાર યોજન પહોળા તથા ઊંચા છે.
જઠરો દેવકૂટશ્ચ તાવેતૌ ગિરિવર્યકૌ । મેરોઃ પશ્ચિમતોઽદ્રી દ્વૌ પવમાનસ્તથાપરઃ
આ બે મુખ્ય પર્વતો છે: જઠર અને દેવકૂટ; સુમેરુના પશ્ચિમમાં બે બીજાં પર્વતો છે, જેમાં એક પવમાન છે.
પારિયાત્રશ્ચ તૌ તાવદ્વિખ્યાતૌ તુઙ્ગવિસ્તરૌ । મેરોર્દક્ષિણતઃ ખ્યાતૌ કૈલાસકરવીરકૌ
પશ્ચિમમાં પારીયાત્ર પણ છે; આ બંને પર્વતો વિશાળ અને પ્રસિદ્ધ છે; સુમેરુના દક્ષિણમાં કૈલાસ અને કરવીર નામના જાણીતા પર્વતો છે.