ધ્યાયતસ્તસ્ય નાસાગ્રાદ્વિરઞ્ચેઃ સહસાનઘ । વરાહપોતો નિરગાદેકાઙ્ગુલપ્રમાણતઃ
જ્યારે બ્રહ્મા ધ્યાનમાં હતા, પાપરહિત, ત્યારે તેમના નાકના ટોચ પરથી અચાનક એક નાનકડું વરાહ, અંગૂઠા જેટલું, બહાર આવ્યું.
તસ્યૈવ પશ્યતઃ ખસ્થઃ ક્ષણેન કિલ નારદ । કરિમાત્રં પ્રવવૃધે તદદ્ભૂતતમં હ્યભૂત્
બ્રહ્મા જોઈ રહ્યા હતા, નારદ, ત્યારે એ વરાહ આકાશમાં એક ક્ષણમાં હાથી જેટલું મોટું થઈ ગયું; ખરેખર એ અદભૂત હતું.
મરીચિમુખ્યૈર્વિપ્રેન્દ્રૈઃ સનકાદ્યૈશ્ચ નારદ । તદ્દૃષ્ટ્વા સૌકરં રૂપં તર્કયામાસ પદ્મભૂઃ
મરીચિ અને અન્ય મહાન ઋષિઓ, સનક અને નારદ સાથે, જ્યારે વરાહનું રૂપ જોયું, ત્યારે કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ વિચાર કરવા લાગ્યા.
કિમેતત્સૌકરવ્યાજં દિવ્યં સત્ત્વમવસ્થિતમ્ । અત્યાશ્ચર્યમિદં જાતં નાસિકાયા વિનિઃસૃતમ્
આ વરાહના રૂપમાં દેખાતું દિવ્ય પ્રાણી શું છે? આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક ઘટના છે, જે નાકમાંથી બહાર આવ્યું છે.
દૃષ્ટોઽઙ્ગુષ્ઠશિરોમાત્રઃ ક્ષણાચ્છૈલેન્દ્રસન્નિભઃ । આહોસ્વિદ્ભગવાન્કિં વા યજ્ઞો મે ખેદયન્મનઃ
પ્રથમ તો એ અંગૂઠાની ટિપ જેટલું હતું, અને પલમાં જ એ પહાડ જેવું મોટું થઈ ગયું. શું એ ભગવાન છે, કે મારા યજ્ઞથી મનમાં ભ્રમ થયો છે?
ઇતિ તર્કયતસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ । વરાહરૂપો ભગવાઞ્જગર્જાચલસન્નિભઃ
એ રીતે બ્રહ્મા, પરમાત્મા, વિચારતા હતા, ત્યારે વરાહ રૂપે ભગવાને પહાડ જેવી ગર્જના કરી.
વિરઞ્ચિં હર્ષયામાસ સંહતાંશ્ચ દ્વિજોત્તમાન્ । સ્વગર્જશબ્દમાત્રેણ દિક્પ્રાન્તમનુનાદયન્
ભગવાનની એ ગર્જનાથી, બ્રહ્મા અને એકત્રિત શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ આનંદિત થયા, અને એ અવાજે ચારેય દિશાઓમાં ગૂંજી ઉઠી.
તે નિશમ્ય સ્વખેદસ્ય ક્ષયિતું ઘુર્ધુરસ્વનમ્ । જનસ્તપઃસત્યલોકવાસિનોઽમરવર્યકાઃ
એ ઊંડા અને ગર્જનાભર્યા અવાજને સાંભળી, જે તેમના દુઃખ દૂર કરવા માટે હતો, જન, તપ અને સત્ય લોકના નિવાસીઓ અને શ્રેષ્ઠ દેવતાઓએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું.
છન્દોમયૈઃ સ્તોત્રવરૈર્ઋક્સામાથર્વસમ્ભવૈઃ । વચોભિઃ પુરુષં ત્વાદ્યં દ્વિજેન્દ્રાઃ પર્યવાકિરન્
પછી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ ઋક, સામ અને અથર્વ વેદના છંદોથી રચાયેલા સ્તોત્રો દ્વારા, પ્રાચીન પુરુષને તેમના વચનોથી ઘેરી લીધો.
તેષાં સ્તોત્રં નિશમ્યાદ્યો ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ । કૃપાવલોકમાત્રેણાનુગહીત્વાપ આવિશત્
એ સ્તોત્રો સાંભળી, ભગવાન હરીએ માત્ર દયાની નજરથી તેમની ભક્તિ સ્વીકારી અને પાણીમાં પ્રવેશ કર્યો.
તસ્યાન્તર્વિશતઃ ક્રૂરસટાઘાતપ્રપીડિતઃ । સમુદ્રોઽથાબ્રવીદ્દેવ રક્ષ માં શરણાર્તિહન્
જ્યારે એ અંદર ગયા, ત્યારે તેમના તીવ્ર દાંતના ઘાટથી સમુદ્ર પીડિત થયો અને કહ્યું: 'હે ભગવાન, શરણમાં આવેલા લોકોના દુઃખ દૂર કરનાર, મને બચાવો.'
ઇત્યાકર્ણ્ય સમુદ્રોક્તં વચનં હરિરીશ્વરઃ । વિદારયઞ્જલચરાઞ્જગામાન્તર્જલે વિભુઃ
સમુદ્રના શબ્દો સાંભળી, ભગવાન હરીએ પોતાના હાથથી પાણી ફાડી અને અંદર ગયા.
ઇતસ્તતોઽભિધાવન્સન્ વિચિન્વન્પૃથિવીં ધરામ્ । આઘ્રાયાઘ્રાય સર્વેશો ધરામાસાદયચ્છનૈઃ
અહીં-ત્યાં દોડતા, પૃથ્વી શોધતા, સર્વના ભગવાન વારંવાર સૂંઘતા, ધીમે ધીમે પૃથ્વી શોધી કાઢી.
અનર્જલગતાં ભૂમિં સર્વસત્ત્વાશ્રયાં તદા । ભૂમિં સ દેવદેવેશો દંષ્ટ્રયોદાજહાર તામ્
પાણીમાં ડૂબેલી, સર્વ જીવોની આધાર પૃથ્વીને, ભગવાને પોતાના દાંતથી ઉપાડી લીધી.
તાં સમુદ્ધૃત્ય દંષ્ટાગ્રે યજ્ઞેશો યજ્ઞપૂરૂષઃ । શુશુભે દિગ્ગજો યદ્વદુદ્ધૃત્યાથ સુપદ્મીનીમ્
દાંતની ટિપ પર પૃથ્વી ઉપાડી, યજ્ઞના ભગવાન, યજ્ઞપુરુષ, એ રીતે ચમક્યા જેમ હાથી સુંદર કમળને ઉપાડે છે.
તં દૃષ્ટ્વા દેવદેવેશો વિરઞ્ચિઃ સમનુઃ સ્વરાટ્ । તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્દેવેશં દંષ્ટ્રોદ્ધતવસુન્ધરમ્
એ ભગવાનને જોઈ, બ્રહ્મા, મનુ અને સ્વયંભૂએ, દાંતથી પૃથ્વી ઉપાડનાર દેવોના ભગવાનની વાણીથી સ્તુતિ કરી.
બ્રહ્મોવાચ જિતં તે પુણ્ડરીકાક્ષ ભક્તાનામાર્તિનાશન । ખર્વીકૃતસુરાધાર સર્વકામફલપ્રદ
બ્રહ્માએ કહ્યું: 'જય હો, હે કમળનેત્ર, ભક્તોના દુઃખ દૂર કરનાર, દેવોના અહંકારને નમાવનાર અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર.'
ઇયં ચ ધરણી દેવ શોભતે વસુધા તવ । પદ્યિનીવ સુપત્રાઢ્યા મતઙ્ગજકરોદ્ધૃતા
આ પૃથ્વી, હે ભગવાન, તમારી છે અને સુંદર રીતે ચમકે છે, જેમ હાથીના સુંડથી ઉપાડાયેલ સુંદર પાંખોવાળું કમળ.
ઇદં ચ તે શરીરં વૈ શોભતે ભૂમિસઙ્ગમાત્ । ઉદ્ધૃતામ્બુજશુણ્ડાગ્રકરીન્દ્રતનુસન્નિભમ્
પૃથ્વી સાથે સંપર્કથી તમારું શરીર પણ તેજસ્વી લાગે છે, જેમ હાથીનું રૂપ, જે સુંડથી કમળ ઉપાડે છે.
નમો નમસ્તે દેવેશ સૃષ્ટિસંહારકારક । દાનવાનાં વિનાશાય કૃતનાનાકૃતે પ્રભો
નમો નમો, હે દેવોના ભગવાન, સર્જન અને સંહાર કરનાર, દાનવોના વિનાશ માટે અનેક રૂપ ધારણ કરનાર, હે પ્રભુ.
અગ્રતશ્ચ નમસ્તેઽસ્તુ પૃષ્ઠતશ્ચ નમો નમઃ । સર્વામરાધારભૂત બૃહદ્ધામ નમોઽસ્તુ તે
અગલથી અને પીઠ પાછળથી તને વંદન છે, વંદન છે, સર્વે અમર દેવોના આધાર, વિશાળ ધામ, તને repeatedly વંદન છે.
ત્વયાહં ચ પ્રજાસર્ગે નિયુક્ત: શક્તિબૃંહિતઃ । ત્વદાજ્ઞાવશતઃ સર્ગં કરોમિ વિકરોમિ ચ
તારી શક્તિથી મને પ્રજાની રચનામાં નિમણૂક મળી છે; તારી આજ્ઞાથી હું સર્જન અને પરિવર્તન કરું છું.
ત્વત્સહાયેન દેવેશા અમરાશ્ચ પુરા હરે । સુધાં વિભેજિરે સર્વે યથાકાલં યથાબલમ્
તારી મદદથી, દેવોના સ્વામી, પૂર્વે અમર દેવોએ, હરી, સમય અને શક્તિ પ્રમાણે અમૃત વહેંચ્યું હતું.
ઇન્દ્રસ્ત્રિલોકીસામ્રાજ્યં લબ્ધવાંસ્તન્નિદેશત: । ભૂનક્તિ લક્ષ્મીં બહુલાં સુરસંઘપ્રપૂજિત:
ઇન્દ્રે તારી આજ્ઞાથી ત્રણ લોકનું રાજ મળ્યું; તે બહુ ધન-સંપત્તિ ભોગવે છે અને દેવોના સમૂહે તેને સન્માન આપે છે.
વહ્નિઃ પાવકતાં લબ્ધ્વા જાઠરાદિવિભેદતઃ । દેવાસુરમનુષ્યાણાં કરોત્યાપ્યાયનં તથા
અગ્નિએ દહનશક્તિ મેળવી, પેટ અને અન્ય ભાગોમાં વહેંચાઈ, દેવ, અસુર અને મનુષ્યોને પોષણ આપે છે.
ધર્મરાજોઽથ પિતૃણામધિપઃ સર્વકર્મદૃક । કર્મણાં ફલદાતાસૌ ત્વન્નિયોગાદધીશ્વરઃ
ધર્મરાજ, પિતૃઓના સ્વામી અને સર્વ કર્મોનો દ્રષ્ટા, કર્મના ફળ આપનાર છે; તારી આજ્ઞાથી તે સર્વે પર શાસન કરે છે.
નૈર્ઋતો રક્ષસામીશો યક્ષો વિઘ્નવિનાશન: । સર્વેષાં પ્રાણિનાં કર્મસાક્ષી ત્વત્તઃ પ્રજાયતે
નૈરૃત રાક્ષસોનો સ્વામી છે, યક્ષ વિઘ્નો દૂર કરે છે; સર્વ જીવોના કર્મનો સાક્ષી તારી પાસેથી જન્મે છે.
વરુણો યાદસામીશો લોકપાલો જલાધિપઃ । ત્વદાજ્ઞાબલમાશ્રિત્ય લોકપાલત્વમાગતઃ
વરુણ, જળમાં રહેનારા જીવનો સ્વામી, લોકપાલ અને જળનો રાજા, તારી શક્તિ પર આધાર રાખીને લોકપાલ બન્યો છે.
વાયુર્ગન્ધવહ: સર્વભૂતપ્રાણનકારણમ્ । જાતસ્તવ નિદેશેન લોકપાલો જગદ્ગુરુઃ
વાયુ, સુગંધ વહેંચનાર અને સર્વે જીવોમાં પ્રાણ આપનાર, તારી આજ્ઞાથી જન્મ્યો છે, જગતનો ગુરુ અને લોકપાલ છે.
કુબેરઃ કિન્નરાદીનાં યક્ષાણાં જીવનાશ્રયઃ । ત્વદાજ્ઞાન્તર્ગતઃ સર્વલોકપેષુ ચ માન્યભૂ
કુબેર, કિનર, યક્ષ અને અન્યનો જીવન આધાર, તારી આજ્ઞામાં સમાવાયેલ છે અને સર્વે લોકપાલોમાં માન્ય છે.