સ એવાસિ ભવાન્કૃષ્ણ મદ્દૌરાત્મ્યં ક્ષમસ્વ ભોઃ । બ્રૂહિ યત્કરણીયં મે ભૃત્યોઽહં તવ સર્વથા
તુજ એ જ છે, હવે કૃષ્ણ રૂપે, હે પ્રભુ, મારા દોષ માફ કર. મને શું કરવું તે કહો, હું હંમેશા તારો દાસ છું.
શ્રુત્વા જાંબવતો વાચમબ્રવીજ્જગદીશ્વરઃ । મણિહેતોરિહ પ્રાપ્તા વયમૃક્ષપતે બિલમ્
જામ્બવતના વચન સાંભળી, જગન્નાથે કહ્યું: 'હે રીક્ષરાજ, અમે અહીં મણિ માટે ગુહામાં આવ્યા છીએ.'
દ્વિજા ભાર્યયા સહિતં કૃષ્ણં દેવર્ષિર્નારદશ્વાથ ઋક્ષરાજસ્તતઃ પ્રીત્યા કન્યાં જામ્બવતીં નિજામ્। દદૌ કૃષ્ણાય સંપૂજ્ય સ્યમંતકમણિં તથા
પછી, પોતાની પત્ની સાથે દેવર્ષિ નારદ અને કૃષ્ણને, રીક્ષરાજે આનંદથી પોતાની પુત્રી જામ્બવતીનું વિવાહ કૃષ્ણ સાથે કર્યું અને સન્માનપૂર્વક સ્યામંતક મણિ પણ આપ્યો.
સ તાં પત્નીં સમાદાય મણિં કંઠે તથા દધત્ । અભિમંત્ર્યર્ક્ષરાજઞ્ચ પ્રતસ્થે દ્વારકાં પ્રતિ
પત્ની જામ્બવતીને સાથે રાખી અને મણિ ગળામાં પહેરી, કૃષ્ણે રીક્ષરાજને વંદન કરી દ્વારકા તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
કથાસમાપ્તિદિવસે વસુદેવ ઉદારધીઃ । બ્રાહ્મણાન્ભોજયામાસ દક્ષિણાભિરતોષયત્
કથા પૂર્ણ થયાના દિવસે, ઉદારમન વસુદેવએ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું અને દક્ષિણાથી તેમને પ્રસન્ન કર્યા.
આશીર્વાદં પ્રયુઞ્જાના દ્વિજા યત્સમયે હરિઃ । આજગામ ક્ષણે તસ્મિન્પત્ન્યા સહ મણિં દધત્
જ્યારે બ્રાહ્મણો આશીર્વાદ આપી રહ્યા હતા, એ સમયે હરિ પોતાની પત્ની સાથે અને ગળામાં મણિ પહેરીને ત્યાં આવ્યા.
ભાર્યયા સહિતં કૃષ્ણં વસુદેવપુરોગમાઃ । દૃષ્ટ્વા હર્ષાશ્રુપૂર્ણાક્ષાઃ સમવાપુઃ પરાં મુદમ્
વસુદેવજી આગળ રહીને, જ્યારે કૃષ્ણ ભગવાનને તેમની પત્ની સાથે જોઈ, ત્યારે સૌના નેત્રોમાં આનંદના આંસુ છલકાઈ આવ્યા અને તેઓ સર્વે અતિશય આનંદથી ભરાઈ ગયા.
દેવર્ષિર્નારદશ્ચાથ કૃષ્ણાગમનહર્ષિતઃ । આમંત્ર્ય વસુદેવં ચ કૃષ્ણો બ્રહ્મસભાં યયૌ
પછી દેવર્ષિ નારદજી, કૃષ્ણજીના આગમનથી આનંદિત થઈ, વસુદેવજીને વંદન કર્યા પછી, કૃષ્ણજી બ્રહ્માજીની સભામાં ગયા.
હરિચરિતમિદં યત્કીર્તિતં દુર્યશોઘ્નં પઠતિ વિમલભક્ત્યા શુદ્ધચિત્તઃ શૃણોતિ । સ ભવતિ સુખપૂર્ણઃ સર્વદા સિદ્ધિકામો જગતિ ચ વપુષોઽન્તે મુક્તિમાર્ગં લભેચ્ચ
જે કોઈ શુદ્ધ ભક્તિ અને નિર્મળ મનથી હરિનું આ પાવન કથા વાંચે કે સાંભળે છે, જે દુષિત યશને નાશ કરે છે, તે હંમેશા આનંદથી ભરાઈ જાય છે, જગતમાં સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે અને અંતે મુક્તિનો માર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.
અધ્યાયઃ ૩ સૂત ઉવાચ। અથેતિહાસમન્યચ્ચ શૃણુધ્વં મુનિસત્તમાઃ । દેવીભાગવતસ્યાસ્ય માહાત્મ્યં યત્ર ગીયતે
સૂતજી બોલ્યા: હવે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, એક બીજું પ્રાચીન કથા સાંભળો, જેમાં દેવી ભાગવતનું મહાત્મ્ય ગવાય છે.
એકદા કુંભયોનિસ્તુ લોપામુદ્રાપતિર્મુનિઃ । ગત્વા કુમારમભ્યર્ચ્ય પપ્રચ્છ વિવિધાઃ કથાઃ
એક વખત, કુંભમાંથી જન્મેલા, લોપામુદ્રાના પતિ ઋષિએ, કુમારદેવની પૂજા કરીને, તેમને અનેક પ્રકારની વાર્તાઓ પુછ્યાં.
સ તસ્મૈ ભગવાન્સ્કન્દઃ કથયામાસ ભૂરિશઃ । દાનતીર્થવ્રતાદીનાં માહાત્મ્યોપચિતાઃ કથાઃ
ત્યારે ભગવાન સ્કંદે તેમને દાન, તીર્થ અને વ્રત વગેરેના મહિમાથી ભરપૂર અનેક વાર્તાઓ સંભળાવ્યાં.
વારાણસ્યાશ્ચ માહાત્મ્યં મણિકર્ણીભવં તથા । ગંગાયાશ્ચાપિ તીર્થાનાં વર્ણિતં બહુવિસ્તરમ્
તેમણે વારાણસીનું મહાત્મ્ય, મણિકર્ણિકાનો ઉદ્ભવ અને ગંગાજીના તીર્થોનો વિશદ વર્ણન પણ કર્યું.
શ્રુત્વાથ સ મુનિઃ પ્રીતઃ કુમારં ભૂરિવર્ચસમ્ । પુનઃ પપ્રચ્છ લોકાનાં હિતાર્થં કુંભસંભવઃ
આ બધું સાંભળીને, તે મુનિ પ્રસન્ન થયા અને જગતના કલ્યાણ માટે, તેજસ્વી કુમારદેવને ફરીથી પ્રશ્ન કર્યો.
અગસ્ત્ય ઉવાચ। ભગવંસ્તારકારાતે દેવીભાગવતસ્ય તુ । માહાત્મ્યશ્રવણે તસ્ય વિધિં ચાપિ વદ પ્રભો
અગસ્ત્યજી બોલ્યા: હે તારકાસુરના સંહારક, દેવી ભાગવતનું મહાત્મ્ય સાંભળવાનો વિધિ શું છે, કૃપા કરીને મને કહો.
દેવીભાગવતં નામ પુરાણં પરમોત્તમમ્ । ત્રૈલોક્યજનની સાક્ષાદ્ગીયતે યત્ર શાશ્વતી
આ દેવી ભાગવત નામનું પુરાણ સર્વોત્તમ છે, જેમાં ત્રણેય લોકની જનની, શાશ્વત માતાજીનું સીધું સ્તવન થાય છે.
સ્કન્દ ઉવાચ। શ્રીભાગવતમાહાત્મ્યં કો વક્તું વિસ્તરાત્ક્ષમઃ । શૃણુ સંક્ષેપતો બ્રહ્મન્કથયિષ્યામિ સાંપ્રતમ્
સ્કંદજી બોલ્યા: શ્રી ભાગવતનું મહાત્મ્ય સંપૂર્ણ રીતે વર્ણન કરવા માટે કોણ સમર્થ છે? હે બ્રાહ્મણ, હવે હું તું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, સાંભળ.
યા નિત્યા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી જગદમ્બિકા । સાક્ષાત્સમાશ્રિતા યત્ર ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની
જે સદા છે, સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ છે, જગદંબા છે, જે અહીં સીધી ઉપસ્થિત છે અને ભોગ તથા મુક્તિ આપે છે.
અતસ્તદ્વાઙ્મયી મૂર્તિર્દેવીભાગવતે મુને । પઠનાચ્છ્રવણાદ્યસ્ય ન કિંચિદિહ દુર્લભમ્
એટલે, હે મુનિ, દેવી ભાગવત એ માતાજીના વાણીનું સ્વરૂપ છે; જેને વાંચવાથી કે સાંભળવાથી, આ દુનિયામાં કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી.
આસીદ્વિવસ્વતઃ પુત્રઃ શ્રાદ્ધદેવ ઇતિ શ્રુતઃ । સોઽનપત્યોઽકરોદિષ્ટિં વસિષ્ઠાનુમતો નૃપઃ
વિવસ્વાનના પુત્ર શ્રાદ્ધદેવ નામે એક રાજા હતા; સંતાન ન હોવાથી, તેમણે વસિષ્ઠજીની today સૂચનાથી યજ્ઞ કર્યો.
હોતારં પ્રાર્થયામાસ શ્રદ્ધાઽથ દયિતા મનોઃ । કન્યા ભવતુ મે બ્રહ્મંસ્તથોપાયો વિધીયતામ્
મનુની પ્રિય પત્ની શ્રદ્ધાએ યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણને વિનંતી કરી: 'હે બ્રાહ્મણ, મને દીકરી થાય એવી વ્યવસ્થા કરો.'
મનસા ચિન્તયન્હોતા કન્યામેવાજુહોદ્ધવિઃ । તતસ્તદ્વ્યભિચારેણ કન્યેલા નામ ચાભવત્
યજ્ઞકર્તા બ્રાહ્મણે મનમાં વિચારીને યજ્ઞમાં દીકરી અર્પણ કરી; તેથી એ વિધિભ્રષ્ટ યજ્ઞથી ઇલા નામની દીકરી જન્મી.
અથ રાજા સુતાં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ વિમના ગુરુમ્ । કથં સઙ્કલ્પવૈષમ્યમિહ જાતં પ્રભો તવ
પછી રાજાએ દીકરીને જોઈને, ચિંતિત મનથી ગુરુને પૂછ્યું: 'હે પ્રભુ, આપના સંકલ્પમાં આવું વિસંગતિ કેમ થયું?'
તચ્છ્રુત્વા સ મુનિર્દધ્યૌ જ્ઞાત્વા હોતુર્વ્યતિક્રમમ્ । ઈશ્વરં શરણં યાત ઇલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા
આ સાંભળીને, મુનિએ ધ્યાન કર્યું અને યજ્ઞકર્તાના ભૂલને જાણી, ઇલાને પુરૂષત્વ મળે એ ઇચ્છાથી ભગવાનની શરણમાં ગયા.
મુનેસ્તપઃપ્રભાવાચ્ચ પરેશાનુગ્રહાત્તથા । પશ્યતાં સર્વલોકાનામિલા પુરુષતામગાત્
મુનિની તપસ્યાની શક્તિ અને પરમેશ્વરની કૃપાથી, ઇલા સર્વ લોકોએ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે પુરુષ બની ગયા.
ગુરુણા કૃતસંસ્કારઃ સુદ્યુમ્નોઽથ મનોઃ સુતઃ । નિધિર્બભૂવ વિદ્યાનાં સરિતામિવ સાગરઃ
ગુરુએ સંસ્કાર આપ્યા પછી, મનુના પુત્ર સુદ્યુમ્ન જ્ઞાનનો ખજાનો બની ગયા, જેમ કે નદીઓનું પાણી આખરે દરિયામાં મળે છે.
અથ કાલેન સુદ્યુમ્નસ્તારુણ્યં સમવાપ્ય ચ । મૃગયાર્થં વનં યાતો હયમારુહ્ય સૈન્ધવમ્
પછી સમય જતાં, યુવાન થયેલા સુદ્યુમ્ન શિકાર માટે સિંધુ દેશના ઘોડા પર ચડીને જંગલમાં ગયા.
વનાદ્વનાંતરં ગચ્છન્બહુ બભ્રામ સાનુગઃ । દૈવાદધસ્તાદ્ધેમાદ્રેઃ સ કુમારો વનં યયૌ
એક જંગલમાંથી બીજામાં ફરતા ફરતા, પોતાના સાથીઓ સાથે ઘણું ભટક્યા; દૈવયોગે એ રાજકુમાર હેમાદ્રિ પર્વતના પાદરેથી જંગલમાં પ્રવેશ્યા.
કસ્મિંશ્ચિત્સમયે યત્ર ભાર્યયાઽપર્ણયા સહ । અરમદ્દેવદેવસ્તુ શઙ્કરો ભગવાન્મુદા
એ સમયે, એ જ જગ્યા પર દેવોમાં દેવ એવા શંકર ભગવાન પોતાની પત્ની અપર્ણા સાથે આનંદમાં વિહરતા હતા.
તદા તુ મુનયસ્તત્ર શિવદર્શનલાલસાઃ । આજગ્મુરથ તાન્દૃષ્ટ્વા ગિરિજા વ્રીડિતાઽભવત્
ત્યાં શિવના દર્શન માટે આતુર મુનિઓ આવ્યા, અને એમને જોઈને ગિરિજા શરમાઈ ગઈ.