દેવીપીઠવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - તતસ્તે તુ વનોદ્દેશે હિમાચલતટાશ્રયાઃ । માયાબીજજપાસક્તાસ્તપશ્ચેરુઃ સમાહિતાઃ
પછી તેઓ હિમાલયની કાંઠે આવેલા વનના એક ભાગમાં રહીને, માયાના બીજમંત્રનો જપ કરતા, એકાગ્ર ચિત્તે તપ કરવા લાગ્યા.
ધ્યાયતાં પરમાં શક્તિં લક્ષવર્ષાણ્યભૂન્નૃપ । તતઃ પ્રસન્ના દેવી સા પ્રત્યક્ષ્યં દર્શનં દદૌ
જ્યારે તેઓ પરમ શક્તિનું ધ્યાન કરતા રહ્યા, ત્યારે લાખો વર્ષ વીતી ગયા; પછી દેવી પ્રસન્ન થઈને તેમને પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યાં.
પાશાઙ્કુશવરાભીતિચતુર્બાહુસ્ત્રિલોચના । કરુણારસસમ્પૂર્ણા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી
દેવી ચાર હાથવાળી, હાથમાં પાશ, અંકુશ, વર અને અભય mudra ધરાવતી, ત્રણ આંખવાળી, કરુણા થી ભરપૂર અને સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ.
દૃષ્ટ્વા તાં સર્વજનનીં તુષ્ટુવુર્મુનયોઽમલાઃ । નમસ્તે વિશ્વરૂપાયૈ વૈશ્વાનરસુમૂર્તયે
એ સર્વજનની માતાને જોઈને, નિર્મળ મુનિઓએ સ્તુતિ કરી: 'વિશ્વરૂપાવાળી, વૈશ્વાનર સ્વરૂપે, તમને વંદન છે.'
નમસ્તેજસરૂપાયૈ સુત્રાત્મવપુષે નમઃ । યસ્મિન્સર્વે લિઙ્ગદેહા ઓતપ્રોતા વ્યવસ્થિતાઃ
'તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના જીવનનું તંતુ સ્વરૂપ ધરાવનારી, જેમના અંદર બધા જીવો સ્થિર છે, એવી માતાને વંદન છે.'
નમઃ પ્રાજ્ઞસ્વરૂપાયૈ નમોઽવ્યાકૃતમૂર્તયે । નમઃ પ્રત્યક્સ્વરૂપાયૈ નમસ્તે બ્રહ્મમૂર્તયે
'જ્ઞાન સ્વરૂપે, અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપે અને બ્રહ્મ સ્વરૂપે રહેનારી માતાને repeatedly વંદન છે.'
નમસ્તે સર્વરૂપાયૈ સર્વ લક્ષ્યાત્મમૂર્તયે । ઇતિ સ્તુત્વા જગદ્ધાત્રીં ભક્તિગદ્ગદયા ગિરા
'સર્વ સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના લક્ષ્યરૂપે રહેનારી માતાને વંદન છે.' એમ ભક્તિથી ગદગદ થયેલા વાણીથી જગતની માતાની સ્તુતિ કરી.
પ્રણેમુશ્ચરણાંભોજં દક્ષાદ્યા મુનયોઽમલાઃ । તતઃ પ્રસન્ના સા દેવી પ્રોવાચ પિકભાષિણી
દક્ષ અને બીજા નિર્મળ મુનિઓએ દેવીના કમળ જેવા પગે વંદન કર્યું; ત્યારબાદ પ્રસન્ન થયેલી દેવી કુકુડાની જેમ મીઠી વાણીમાં બોલી.
વરં બ્રૂત મહાભાગા વરદાહં સદા મતા । તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા હરવિષ્ણ્વોસ્તનોઃ શમમ્
'મહાભાગ્યશાળી લોકો, તમે મનગમતો વર માંગો; હું હંમેશા વરદાન આપનારી માનવામાં આવું છું.' એમ દેવીના વચન સાંભળીને, તેમણે હરિ અને વિષ્ણુના શરીરમાં શાંતિની પ્રાર્થના કરી.
તયોસ્તચ્છક્તિલાભં ચ વવ્રિરે નૃપસત્તમ । દક્ષોઽથ પુનરપ્યાહ જન્મ દેવિ કુલે મમ
તેમણે એ બંનેને શક્તિ પ્રાપ્ત થાય એ વર માંગ્યો; પછી દક્ષે ફરી કહ્યું: 'માતાજી, તમે મારા કુળમાં જન્મ લો.'
ભવેત્તવામ્બ યેનાહં કૃતકૃત્યો ભવે ઇતિ । જપં ધ્યાનં તથા પૂજાં સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ
'માતા, જેથી હું પૂર્ણતા પામું, એ રીતે કરો.' દક્ષે વધુમાં જપ, ધ્યાન, પૂજા અને વિવિધ પવિત્ર સ્થાનો વિશે પણ પૂછ્યું.
વદ મે પરમેશાનિ સ્વમુખેનૈવ કેવલમ્ । દેવ્યુવાચ - મચ્છક્ત્યોરવમાનાચ્ચ જાતાવસ્થા તયોર્દ્વયોઃ
'પરમેશ્વરી, તમે તમારા પોતાના મુખે મને કહો.' દેવી બોલી: 'મારી શક્તિઓનો અપમાન કરવાથી એ બંનેને આવી સ્થિતિ આવી.'
નૈતાદૃશઃ પ્રકર્તવ્યો મેઽપરાધઃ કદાચન । અધુના મત્કૃપાલેશાચ્છરીરે સ્વસ્થતા તયોઃ
'મારો એવો અપમાન ક્યારેય ન કરવો જોઈએ. હવે મારી થોડી કૃપાથી એમના શરીર સ્વસ્થ થશે.'
ભવિષ્યતિ ચ તે શક્તી ત્વદ્ગૃહે ક્ષીરસાગરે । જનિષ્યતસ્તત્ર તાભ્યાં પ્રાપ્સ્યતઃ પ્રેરિતે મયા
'અને તારી શક્તિઓ તારા ઘરમાં, ક્ષીરસાગરમાં જન્મ લેશે; ત્યાં, મારી પ્રેરણાથી, એ બંનેમાંથી જન્મ પામશે.'
માયાબીજં હિ મન્ત્રો મે મુખ્યઃ પ્રિયકરઃ સદા । ધ્યાનં વિરાટ્સ્વરૂપં મેઽથવા ત્વત્પુરતઃ સ્થિતમ્
મારો મુખ્ય અને હંમેશા આનંદ આપતો મંત્ર એ છે, જેના બીજરૂપે માયા છે. ધ્યાન તો કે તો મારા વિશાળ સ્વરૂપ પર, અથવા તો મારા, જે તારી સામે ઊભી છું, એ પર કરવું.
સચ્ચિદાનંદરૂપં વા સ્થાનં સર્વં જગન્મમ । યુષ્માભિઃ સર્વદા ચાહં પૂજ્યા ધ્યેયા ચ સર્વદા
હું સત્તા, ચેતના અને આનંદનું સ્વરૂપ છું, કે પછી આખું જગત જ મારું નિવાસસ્થાન છે. તમે સૌએ મને હંમેશા પૂજવી અને હંમેશા ધ્યાનમાં લેવી.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી મણિદ્વીપાધિવાસિની । દક્ષાદ્યા મુનયઃ સર્વે બ્રહ્માણં પુનરાયયુઃ
વ્યાસે કહ્યું: આમ કહીને મણિદ્વીપમાં વસતી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. પછી દક્ષ વગેરે બધા ઋષિઓ ફરી બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
બ્રહ્મણે સર્વવૃતાન્તં કથયામાસુરાદરાત્ । હરો હરિશ્ચ સ્વસ્થૌ તૌ સ્વસ્વકાર્યક્ષમૌ નૃપ
તેમણે આખી ઘટના પૂરેપૂરી શ્રદ્ધાથી બ્રહ્માજીને કહી. રાજા, હર અને હરિ બંને ફરી સ્વસ્થ થયા અને પોતપોતાના કામમાં સમર્થ બન્યા.
જાતૌ પરામ્બાકૃપયા ગર્વેણ રહિતૌ તદા । કદાચિતદથ કાલે તુ મહઃ શાક્તમવાતરત્
પરમ માતાની કૃપાથી જન્મેલા તેઓ એ સમયે અહંકારથી મુક્ત હતા. પછી થોડા સમય પછી મહાન શક્તિસ્વરૂપ તેજ અવતર્યું.
દક્ષદેહે મહારાજ ત્રૈલોક્યેઽપ્યુત્સવોઽભવત્ । દેવાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ચક્રિરે
રાજા, દક્ષના શરીરમાં અને ત્રણેય લોકમાં પણ ઉત્સવ થયો. બધા દેવતાઓ આનંદિત થયા અને પુષ્પવર્ષા કરી.
નેદુર્દુન્દુભયઃ સ્વર્ગે કરકોણાહતા નૃપ । મનાંસ્યાસન્પ્રસન્નાનિ સાધૂનામમલાત્મનામ્
રાજા, સ્વર્ગમાં દેવહાથોથી દુંદુભીઓ વાગી ઉઠી. પવિત્ર હૃદયવાળા સજ્જનોના મન આનંદથી પ્રસન્ન થઈ ગયા.
સરિતો માર્ગવાહિન્યઃ સુપ્રભોઽભૂદ્દિવાકરઃ । મઙ્ગલાયાં તુ જાતાયાં જાતં સર્વત્ર મઙ્ગલમ્
નદીઓ પોતાના માર્ગે વહેવા લાગી, સૂર્ય તેજસ્વી રીતે પ્રકાશવા લાગ્યો. શુભલક્ષણા જન્મી ત્યારે સર્વત્ર શુભતા પ્રસરી ગઈ.
તસ્યા નામ સતીં ચક્રે સત્યત્વાત્પરસંવિદઃ । દદૌ પુનઃ શિવાયાથ તસ્ય શક્તિસ્તુ યાભવત્
તેનું નામ 'સતી' રાખવામાં આવ્યું, કારણ કે તે પરમ સત્યનું સ્વરૂપ હતી. પછી તે ફરીથી શિવજીની શક્તિ બની.
સા પુનર્જ્વલને દગ્ધા દૈવયોગાન્મનોર્નૃપ । જનમેજય ઉવાચ - અનર્થકરમેતત્તે શ્રાવિતં વચનં મુને
રાજા, પછી તે મનુના સમયમાં દૈવી ઈચ્છાથી અગ્નિમાં ભસ્મ થઈ. જનમેજયે પૂછ્યું: મુનિ, તમે જે કહ્યુ એ તો દુ:ખદ છે.
એતાદૃશં મહદ્વસ્તુ કથં દગ્ધં હુતાશને । યન્નામસ્મરણાન્નૃણાં સંસારાગ્નિભયં ન હિ
આટલી મહાન દેવી અગ્નિમાં કેવી રીતે દગ્ધ થઈ? જેમની સ્મૃતિથી જ મનુષ્યોના સંસારરૂપ અગ્નિનો ભય દૂર થાય છે!
કેન કર્મવિપાકેન મનોર્દગ્ધં તદેવ હિ । વ્યાસ ઉવાચ - શૃણુ રાજન્ પુરા વૃત્તં સતીદાયસ્ય કારણમ્
કયા કર્મના ફળે મનુની દીકરી અગ્નિમાં દગ્ધ થઈ? વ્યાસે કહ્યું: રાજા, હવે સાંભળ, એ પહેલાં શું બન્યું અને સતીએ શરીર કેમ છોડી દીધું.
કદાચિદથ દુર્વાસા ગતો જામ્બૂનદેશ્વરીમ્ । દદર્શ દેવીં તત્રાસૌ માયાબીજં જજાપ સઃ
એક વખત દુર્વાસા ઋષિ જાંબૂ પ્રદેશની દેવી પાસે ગયા. ત્યાં તેમણે દેવીને જોયા અને માયાબીજ મંત્રનો જાપ કર્યો.
તતઃ પ્રસન્ના દેવેશી નિજકણ્ઠગતાં સ્રજમ્ । ભ્રમદ્ભ્રમરસંસક્તાં મકરન્દમદાકુલામ્
પછી દેવી પ્રસન્ન થઈને પોતાના ગળાની માળા ઉતારી, જે પર ફૂલોના રસથી મધપાન કરેલા ભમરા ઘૂમતાં હતાં.
દદૌ પ્રસાદભૂતાં તાં જગ્રાહ શિરસા મુનિઃ । તતો નિર્ગત્ય તરસા વ્યોમમાર્ગેણ તાપસઃ
દેવી એ માળા પ્રસાદરૂપે આપી, અને ઋષિએ તેને માથા પર ધારણ કરી. પછી તે તપસ્વી ઝડપથી આકાશમાર્ગે ચાલ્યા ગયા.
આજગામ સ યત્રાસ્તે દક્ષઃ સાક્ષાત્સતીપિતા । સન્દર્શનાર્થમમ્બાયા નનામ ચ સતીપદે
તે ત્યાં પહોંચ્યા જ્યાં દક્ષ, સતીના પિતા, હાજર હતા. માતાજીના દર્શન માટે તેઓ સતીના ચરણોમાં નમ્યા.