નિમિત્તં નૈવ જાનેઽહં કથં કાર્યા પ્રતિક્રિયા । ઇતિ ચિન્તાતુરોઽત્યર્થં દધ્યૌ મીલિતલોચનઃ
'મને કારણ ખબર નથી, કે શું કરવું એ પણ સમજાતું નથી.' એમ વિચારીને, બ્રહ્માજી ખૂબ ચિંતિત થઈ, આંખ મીંચીને ધ્યાનમાં તલીન થયા.
પરાશક્તિપ્રકોપાત્તુ જાતમેતદિતિ સ્મ હ । જાનંસ્તદા સાવધાનઃ પદ્મજોઽભૂન્નૃપોત્તમ
પછી એમને સમજાયું કે આ બધું પરા શક્તિના ક્રોધથી થયું છે, તો કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માજી સાવધાન બન્યા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
તતસ્તયોશ્ચ યત્કાર્યં સ્વયમેવાઽકરોત્તદા । સ્વશક્તેશ્ચ પ્રભાવેણ કિયત્કાલં તપોનિધિઃ
પછી થોડા સમય સુધી, બ્રહ્માજીએ પોતાની શક્તિના પ્રભાવથી, એ બંનેનું કામ પોતે જ કર્યું, તપના ખજાનાવાળા.
તતસ્તયોસ્તુ સ્વસ્ત્યર્થં મન્વાદીન્સ્વસુતાનથ । આહ્વયામાસ ધર્માત્મા સનકાદીંશ્ચ સત્વરઃ
પછી, એ બંનેના કલ્યાણ માટે, ધર્મી બ્રહ્માજીએ તરત જ મનુથી શરૂ કરીને પોતાના પુત્રો અને સનકાદિકોને બોલાવ્યા.
ઉવાચ વચનં તેભ્યઃ સન્નતેભ્યસ્તપોનિધિઃ । કાર્યાસક્તોઽહમધુના તપઃ કર્તું ન ચ ક્ષમઃ
બ્રહ્માજીએ નમ્રતાથી એમને કહ્યું: 'હવે હું કામમાં વ્યસ્ત છું, એટલે તપસ્યા કરી શકતો નથી.'
પરાશક્તેસ્તુ તોષાર્થં જગદ્ભારયુતોઽસ્મ્યહમ્ । શિવવિષ્ણૂ ચ વિક્ષિપ્તૌ પરાશક્તિપ્રકોપતઃ
'પરા શક્તિને પ્રસન્ન કરવા માટે હું આખા જગતનું ભારણ ઉઠાવી રહ્યો છું; શિવ અને વિષ્ણુ પરા શક્તિના ક્રોધથી દુઃખી થયા છે.'
તસ્માત્તાં પરમાં શક્તિં યૂયં સન્તોષયન્ત્વથ । અત્યદ્ભુતં તપઃ કૃત્વા ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ
અત્યારે તમે બધા એ પરમ શક્તિને ખૂબ ભક્તિપૂર્વક અને અતિશય કઠિન તપ કરીને પ્રસન્ન કરો.
યથા તૌ પૂર્વવૃત્તૌ ચ સ્યાત શક્તિયુતાવપિ ાં। તથા કુરુત મત્પુત્રા યશોવૃદ્ધિર્ભવેદ્ધિ વઃ
મારા પુત્રો, જેમ અગાઉ એ બંને શક્તિથી યુક્ત હતા, તેમ તમે પણ એ રીતે કરો, તો તમારું યશ નિશ્ચિતપણે વધશે.
કુલે યસ્ય ભવેજ્જન્મ તયોઃ શક્ત્યોસ્તુ તત્કુલમ્ । પાવયેજ્જગતીં સર્વાં કૃતકૃત્યં સ્વયં ભવેત્
જે કુળમાં એ બંને શક્તિઓનું જન્મ થાય છે, એ કુળ આખી દુનિયાને પવિત્ર કરે છે અને પોતે પણ પૂર્ણતા પામે છે.
વ્યાસ ઉવાચ - પિતામહવચઃ શ્રુત્વા ગતાઃ સર્વે વનાન્તરે । રિરાધયિષવઃ સર્વે દક્ષાદ્યા વિમલાન્તરાઃ
વ્યાસજી કહે છે: પિતામહના વચન સાંભળીને દક્ષ અને બીજા બધા નિર્મળ હૃદયવાળા લોકો વનમાં ઉપવાસ કરવા ગયા અને માતાજીની આરાધનામાં લાગ્યા.
દેવીપીઠવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - તતસ્તે તુ વનોદ્દેશે હિમાચલતટાશ્રયાઃ । માયાબીજજપાસક્તાસ્તપશ્ચેરુઃ સમાહિતાઃ
પછી તેઓ હિમાલયની કાંઠે આવેલા વનના એક ભાગમાં રહીને, માયાના બીજમંત્રનો જપ કરતા, એકાગ્ર ચિત્તે તપ કરવા લાગ્યા.
ધ્યાયતાં પરમાં શક્તિં લક્ષવર્ષાણ્યભૂન્નૃપ । તતઃ પ્રસન્ના દેવી સા પ્રત્યક્ષ્યં દર્શનં દદૌ
જ્યારે તેઓ પરમ શક્તિનું ધ્યાન કરતા રહ્યા, ત્યારે લાખો વર્ષ વીતી ગયા; પછી દેવી પ્રસન્ન થઈને તેમને પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યાં.
પાશાઙ્કુશવરાભીતિચતુર્બાહુસ્ત્રિલોચના । કરુણારસસમ્પૂર્ણા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી
દેવી ચાર હાથવાળી, હાથમાં પાશ, અંકુશ, વર અને અભય mudra ધરાવતી, ત્રણ આંખવાળી, કરુણા થી ભરપૂર અને સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ.
દૃષ્ટ્વા તાં સર્વજનનીં તુષ્ટુવુર્મુનયોઽમલાઃ । નમસ્તે વિશ્વરૂપાયૈ વૈશ્વાનરસુમૂર્તયે
એ સર્વજનની માતાને જોઈને, નિર્મળ મુનિઓએ સ્તુતિ કરી: 'વિશ્વરૂપાવાળી, વૈશ્વાનર સ્વરૂપે, તમને વંદન છે.'
નમસ્તેજસરૂપાયૈ સુત્રાત્મવપુષે નમઃ । યસ્મિન્સર્વે લિઙ્ગદેહા ઓતપ્રોતા વ્યવસ્થિતાઃ
'તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના જીવનનું તંતુ સ્વરૂપ ધરાવનારી, જેમના અંદર બધા જીવો સ્થિર છે, એવી માતાને વંદન છે.'
નમઃ પ્રાજ્ઞસ્વરૂપાયૈ નમોઽવ્યાકૃતમૂર્તયે । નમઃ પ્રત્યક્સ્વરૂપાયૈ નમસ્તે બ્રહ્મમૂર્તયે
'જ્ઞાન સ્વરૂપે, અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપે અને બ્રહ્મ સ્વરૂપે રહેનારી માતાને repeatedly વંદન છે.'
નમસ્તે સર્વરૂપાયૈ સર્વ લક્ષ્યાત્મમૂર્તયે । ઇતિ સ્તુત્વા જગદ્ધાત્રીં ભક્તિગદ્ગદયા ગિરા
'સર્વ સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના લક્ષ્યરૂપે રહેનારી માતાને વંદન છે.' એમ ભક્તિથી ગદગદ થયેલા વાણીથી જગતની માતાની સ્તુતિ કરી.
પ્રણેમુશ્ચરણાંભોજં દક્ષાદ્યા મુનયોઽમલાઃ । તતઃ પ્રસન્ના સા દેવી પ્રોવાચ પિકભાષિણી
દક્ષ અને બીજા નિર્મળ મુનિઓએ દેવીના કમળ જેવા પગે વંદન કર્યું; ત્યારબાદ પ્રસન્ન થયેલી દેવી કુકુડાની જેમ મીઠી વાણીમાં બોલી.
વરં બ્રૂત મહાભાગા વરદાહં સદા મતા । તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા હરવિષ્ણ્વોસ્તનોઃ શમમ્
'મહાભાગ્યશાળી લોકો, તમે મનગમતો વર માંગો; હું હંમેશા વરદાન આપનારી માનવામાં આવું છું.' એમ દેવીના વચન સાંભળીને, તેમણે હરિ અને વિષ્ણુના શરીરમાં શાંતિની પ્રાર્થના કરી.
તયોસ્તચ્છક્તિલાભં ચ વવ્રિરે નૃપસત્તમ । દક્ષોઽથ પુનરપ્યાહ જન્મ દેવિ કુલે મમ
તેમણે એ બંનેને શક્તિ પ્રાપ્ત થાય એ વર માંગ્યો; પછી દક્ષે ફરી કહ્યું: 'માતાજી, તમે મારા કુળમાં જન્મ લો.'
ભવેત્તવામ્બ યેનાહં કૃતકૃત્યો ભવે ઇતિ । જપં ધ્યાનં તથા પૂજાં સ્થાનાનિ વિવિધાનિ ચ
'માતા, જેથી હું પૂર્ણતા પામું, એ રીતે કરો.' દક્ષે વધુમાં જપ, ધ્યાન, પૂજા અને વિવિધ પવિત્ર સ્થાનો વિશે પણ પૂછ્યું.
વદ મે પરમેશાનિ સ્વમુખેનૈવ કેવલમ્ । દેવ્યુવાચ - મચ્છક્ત્યોરવમાનાચ્ચ જાતાવસ્થા તયોર્દ્વયોઃ
'પરમેશ્વરી, તમે તમારા પોતાના મુખે મને કહો.' દેવી બોલી: 'મારી શક્તિઓનો અપમાન કરવાથી એ બંનેને આવી સ્થિતિ આવી.'
નૈતાદૃશઃ પ્રકર્તવ્યો મેઽપરાધઃ કદાચન । અધુના મત્કૃપાલેશાચ્છરીરે સ્વસ્થતા તયોઃ
'મારો એવો અપમાન ક્યારેય ન કરવો જોઈએ. હવે મારી થોડી કૃપાથી એમના શરીર સ્વસ્થ થશે.'
ભવિષ્યતિ ચ તે શક્તી ત્વદ્ગૃહે ક્ષીરસાગરે । જનિષ્યતસ્તત્ર તાભ્યાં પ્રાપ્સ્યતઃ પ્રેરિતે મયા
'અને તારી શક્તિઓ તારા ઘરમાં, ક્ષીરસાગરમાં જન્મ લેશે; ત્યાં, મારી પ્રેરણાથી, એ બંનેમાંથી જન્મ પામશે.'
માયાબીજં હિ મન્ત્રો મે મુખ્યઃ પ્રિયકરઃ સદા । ધ્યાનં વિરાટ્સ્વરૂપં મેઽથવા ત્વત્પુરતઃ સ્થિતમ્
મારો મુખ્ય અને હંમેશા આનંદ આપતો મંત્ર એ છે, જેના બીજરૂપે માયા છે. ધ્યાન તો કે તો મારા વિશાળ સ્વરૂપ પર, અથવા તો મારા, જે તારી સામે ઊભી છું, એ પર કરવું.
સચ્ચિદાનંદરૂપં વા સ્થાનં સર્વં જગન્મમ । યુષ્માભિઃ સર્વદા ચાહં પૂજ્યા ધ્યેયા ચ સર્વદા
હું સત્તા, ચેતના અને આનંદનું સ્વરૂપ છું, કે પછી આખું જગત જ મારું નિવાસસ્થાન છે. તમે સૌએ મને હંમેશા પૂજવી અને હંમેશા ધ્યાનમાં લેવી.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવી મણિદ્વીપાધિવાસિની । દક્ષાદ્યા મુનયઃ સર્વે બ્રહ્માણં પુનરાયયુઃ
વ્યાસે કહ્યું: આમ કહીને મણિદ્વીપમાં વસતી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. પછી દક્ષ વગેરે બધા ઋષિઓ ફરી બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
બ્રહ્મણે સર્વવૃતાન્તં કથયામાસુરાદરાત્ । હરો હરિશ્ચ સ્વસ્થૌ તૌ સ્વસ્વકાર્યક્ષમૌ નૃપ
તેમણે આખી ઘટના પૂરેપૂરી શ્રદ્ધાથી બ્રહ્માજીને કહી. રાજા, હર અને હરિ બંને ફરી સ્વસ્થ થયા અને પોતપોતાના કામમાં સમર્થ બન્યા.
જાતૌ પરામ્બાકૃપયા ગર્વેણ રહિતૌ તદા । કદાચિતદથ કાલે તુ મહઃ શાક્તમવાતરત્
પરમ માતાની કૃપાથી જન્મેલા તેઓ એ સમયે અહંકારથી મુક્ત હતા. પછી થોડા સમય પછી મહાન શક્તિસ્વરૂપ તેજ અવતર્યું.
દક્ષદેહે મહારાજ ત્રૈલોક્યેઽપ્યુત્સવોઽભવત્ । દેવાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ચક્રિરે
રાજા, દક્ષના શરીરમાં અને ત્રણેય લોકમાં પણ ઉત્સવ થયો. બધા દેવતાઓ આનંદિત થયા અને પુષ્પવર્ષા કરી.