બ્રહ્મણો વરદાનેન દર્પિતા રજતાચલમ્ । રુરુધુર્નિજસેનાભિસ્તથા વૈકુણ્ઠમેવ ચ
બ્રહ્માજીના વરદાનથી ગર્વિત થયેલા એ દૈત્યો પોતાના સેના સાથે કૈલાસ પર્વત અને વૈકુંઠને પણ ઘેરી લીધા.
કામારિઃ કૈટભારિશ્ચ યુદ્ધોદ્યોગં ચ ચક્રતુઃ । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણામભૂદ્યુદ્ધં મહોત્કટમ્
કામદેવના શત્રુ અને કૈટભના સંહારક યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા; છ હજાર વર્ષ સુધી ભયાનક યુદ્ધ થયું.
હાહાકારો મહાનાસીદ્દેવદાનવસેનયોઃ । મહતાથ પ્રયત્નેન તાભ્યાં તે દાનવા હતાઃ
દેવતાઓ અને દૈત્યોની સેનાઓમાં મોટો હોહલાહલ મચી ગયો; ભારે મહેનતે એ બંનેએ દૈત્યોને સંહાર્યા.
સ્વસ્વસ્થાનેષુ ગત્વા તાવભિમાનં ચ ચક્રતુઃ । સ્વશક્ત્યોર્નિકટે રાજન્ યદ્વશાદેવ તે હતાઃ
પછી એ બંને પોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા અને ગર્વીલા બન્યા, રાજન, પણ એમને ખબર નહોતી કે એ વિજય તો તેમની પોતાની શક્તિના કારણે જ મળ્યો હતો.
અભિમાનં તયોર્જ્ઞાત્વા છલહાસ્યં ચ ચક્રતુઃ । મહાલક્ષ્મીશ્ચ ગૌરી ચ હાસ્યં દૃષ્ટ્વા તયોસ્તુ તૌ
એ બંનેના ગર્વને જાણી, બે દેવીઓએ ચતુરાઈથી હાસ્ય કર્યું; એમનું હાસ્ય જોઈ મહાલક્ષ્મી અને ગૌરીએ પણ હસ્યા.
દેવાવતીવ સંકૃદ્ધૌ મોહિતાવાદિમાયયા । દુરુત્તરં ચ દદતુરવમાનપુરઃસરમ્
દેવતાઓ ખૂબ જ ગુસ્સે અને દેવીની માયાથી મોહિત થઈ ગયા; ગર્વમાં આવીને તેમણે કઠોર જવાબ આપ્યો.
તતસ્તે દેવતે તસ્મિન્ક્ષણે ત્યક્ત્વા તુ તૌ પુનઃ । અન્તર્હિતે ચાભવતાં હાહાકારસ્તદા હ્યભૂત્
પછી એ ક્ષણે જ દેવીઓ એ બંનેને છોડી ને અદૃશ્ય થઈ ગઈ; ત્યારે મોટો હોહલાહલ થયો.
નિસ્તેજસ્કૌ ચ નિઃશક્તી વિક્ષિપ્તૌ ચ વિચેતનૌ । અવમાનાત્તયોઃ શક્ત્યોર્જાતૌ હરિહરૌ તદા
શક્તિ વિના, તેજ વિના, વિખેરાઈને અને સંજાન ગુમાવીને, હરિ અને હર બંને પોતાની શક્તિઓના અવમાનથી નિરાશ થયા.
બ્રહ્મા ચિન્તાતુરો જાતઃ કિમેતત્સમુપસ્થિતમ્ । પ્રધાનૌ દેવતામધ્યે કથં કાર્યાક્ષમાવમૂ
બ્રહ્માજી ચિંતામાં પડી ગયા કે, 'આ શું થયું? દેવતાઓમાં મુખ્ય એવા બંને કેમ કામ કરવા અસમર્થ બની ગયા?'
અકાણ્ડે કિં નિમિત્તેન સંકટં સમુપસ્થિતમ્ । પ્રલયો ભવિતા કિં વા જગતોઽસ્ય નિરાગસઃ
'કોઈ કારણ વિના આ મુશ્કેલી કેમ આવી? શું આ નિર્દોષ જગતનું વિનાશ થવાનું છે?'
નિમિત્તં નૈવ જાનેઽહં કથં કાર્યા પ્રતિક્રિયા । ઇતિ ચિન્તાતુરોઽત્યર્થં દધ્યૌ મીલિતલોચનઃ
'મને કારણ ખબર નથી, કે શું કરવું એ પણ સમજાતું નથી.' એમ વિચારીને, બ્રહ્માજી ખૂબ ચિંતિત થઈ, આંખ મીંચીને ધ્યાનમાં તલીન થયા.
પરાશક્તિપ્રકોપાત્તુ જાતમેતદિતિ સ્મ હ । જાનંસ્તદા સાવધાનઃ પદ્મજોઽભૂન્નૃપોત્તમ
પછી એમને સમજાયું કે આ બધું પરા શક્તિના ક્રોધથી થયું છે, તો કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માજી સાવધાન બન્યા, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
તતસ્તયોશ્ચ યત્કાર્યં સ્વયમેવાઽકરોત્તદા । સ્વશક્તેશ્ચ પ્રભાવેણ કિયત્કાલં તપોનિધિઃ
પછી થોડા સમય સુધી, બ્રહ્માજીએ પોતાની શક્તિના પ્રભાવથી, એ બંનેનું કામ પોતે જ કર્યું, તપના ખજાનાવાળા.
તતસ્તયોસ્તુ સ્વસ્ત્યર્થં મન્વાદીન્સ્વસુતાનથ । આહ્વયામાસ ધર્માત્મા સનકાદીંશ્ચ સત્વરઃ
પછી, એ બંનેના કલ્યાણ માટે, ધર્મી બ્રહ્માજીએ તરત જ મનુથી શરૂ કરીને પોતાના પુત્રો અને સનકાદિકોને બોલાવ્યા.
ઉવાચ વચનં તેભ્યઃ સન્નતેભ્યસ્તપોનિધિઃ । કાર્યાસક્તોઽહમધુના તપઃ કર્તું ન ચ ક્ષમઃ
બ્રહ્માજીએ નમ્રતાથી એમને કહ્યું: 'હવે હું કામમાં વ્યસ્ત છું, એટલે તપસ્યા કરી શકતો નથી.'
પરાશક્તેસ્તુ તોષાર્થં જગદ્ભારયુતોઽસ્મ્યહમ્ । શિવવિષ્ણૂ ચ વિક્ષિપ્તૌ પરાશક્તિપ્રકોપતઃ
'પરા શક્તિને પ્રસન્ન કરવા માટે હું આખા જગતનું ભારણ ઉઠાવી રહ્યો છું; શિવ અને વિષ્ણુ પરા શક્તિના ક્રોધથી દુઃખી થયા છે.'
તસ્માત્તાં પરમાં શક્તિં યૂયં સન્તોષયન્ત્વથ । અત્યદ્ભુતં તપઃ કૃત્વા ભક્ત્યા પરમયા યુતાઃ
અત્યારે તમે બધા એ પરમ શક્તિને ખૂબ ભક્તિપૂર્વક અને અતિશય કઠિન તપ કરીને પ્રસન્ન કરો.
યથા તૌ પૂર્વવૃત્તૌ ચ સ્યાત શક્તિયુતાવપિ ાં। તથા કુરુત મત્પુત્રા યશોવૃદ્ધિર્ભવેદ્ધિ વઃ
મારા પુત્રો, જેમ અગાઉ એ બંને શક્તિથી યુક્ત હતા, તેમ તમે પણ એ રીતે કરો, તો તમારું યશ નિશ્ચિતપણે વધશે.
કુલે યસ્ય ભવેજ્જન્મ તયોઃ શક્ત્યોસ્તુ તત્કુલમ્ । પાવયેજ્જગતીં સર્વાં કૃતકૃત્યં સ્વયં ભવેત્
જે કુળમાં એ બંને શક્તિઓનું જન્મ થાય છે, એ કુળ આખી દુનિયાને પવિત્ર કરે છે અને પોતે પણ પૂર્ણતા પામે છે.
વ્યાસ ઉવાચ - પિતામહવચઃ શ્રુત્વા ગતાઃ સર્વે વનાન્તરે । રિરાધયિષવઃ સર્વે દક્ષાદ્યા વિમલાન્તરાઃ
વ્યાસજી કહે છે: પિતામહના વચન સાંભળીને દક્ષ અને બીજા બધા નિર્મળ હૃદયવાળા લોકો વનમાં ઉપવાસ કરવા ગયા અને માતાજીની આરાધનામાં લાગ્યા.
દેવીપીઠવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - તતસ્તે તુ વનોદ્દેશે હિમાચલતટાશ્રયાઃ । માયાબીજજપાસક્તાસ્તપશ્ચેરુઃ સમાહિતાઃ
પછી તેઓ હિમાલયની કાંઠે આવેલા વનના એક ભાગમાં રહીને, માયાના બીજમંત્રનો જપ કરતા, એકાગ્ર ચિત્તે તપ કરવા લાગ્યા.
ધ્યાયતાં પરમાં શક્તિં લક્ષવર્ષાણ્યભૂન્નૃપ । તતઃ પ્રસન્ના દેવી સા પ્રત્યક્ષ્યં દર્શનં દદૌ
જ્યારે તેઓ પરમ શક્તિનું ધ્યાન કરતા રહ્યા, ત્યારે લાખો વર્ષ વીતી ગયા; પછી દેવી પ્રસન્ન થઈને તેમને પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યાં.
પાશાઙ્કુશવરાભીતિચતુર્બાહુસ્ત્રિલોચના । કરુણારસસમ્પૂર્ણા સચ્ચિદાનન્દરૂપિણી
દેવી ચાર હાથવાળી, હાથમાં પાશ, અંકુશ, વર અને અભય mudra ધરાવતી, ત્રણ આંખવાળી, કરુણા થી ભરપૂર અને સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપે પ્રગટ થઈ.
દૃષ્ટ્વા તાં સર્વજનનીં તુષ્ટુવુર્મુનયોઽમલાઃ । નમસ્તે વિશ્વરૂપાયૈ વૈશ્વાનરસુમૂર્તયે
એ સર્વજનની માતાને જોઈને, નિર્મળ મુનિઓએ સ્તુતિ કરી: 'વિશ્વરૂપાવાળી, વૈશ્વાનર સ્વરૂપે, તમને વંદન છે.'
નમસ્તેજસરૂપાયૈ સુત્રાત્મવપુષે નમઃ । યસ્મિન્સર્વે લિઙ્ગદેહા ઓતપ્રોતા વ્યવસ્થિતાઃ
'તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના જીવનનું તંતુ સ્વરૂપ ધરાવનારી, જેમના અંદર બધા જીવો સ્થિર છે, એવી માતાને વંદન છે.'
નમઃ પ્રાજ્ઞસ્વરૂપાયૈ નમોઽવ્યાકૃતમૂર્તયે । નમઃ પ્રત્યક્સ્વરૂપાયૈ નમસ્તે બ્રહ્મમૂર્તયે
'જ્ઞાન સ્વરૂપે, અવ્યક્ત સ્વરૂપે, પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપે અને બ્રહ્મ સ્વરૂપે રહેનારી માતાને repeatedly વંદન છે.'
નમસ્તે સર્વરૂપાયૈ સર્વ લક્ષ્યાત્મમૂર્તયે । ઇતિ સ્તુત્વા જગદ્ધાત્રીં ભક્તિગદ્ગદયા ગિરા
'સર્વ સ્વરૂપ ધરાવનારી, સર્વના લક્ષ્યરૂપે રહેનારી માતાને વંદન છે.' એમ ભક્તિથી ગદગદ થયેલા વાણીથી જગતની માતાની સ્તુતિ કરી.
પ્રણેમુશ્ચરણાંભોજં દક્ષાદ્યા મુનયોઽમલાઃ । તતઃ પ્રસન્ના સા દેવી પ્રોવાચ પિકભાષિણી
દક્ષ અને બીજા નિર્મળ મુનિઓએ દેવીના કમળ જેવા પગે વંદન કર્યું; ત્યારબાદ પ્રસન્ન થયેલી દેવી કુકુડાની જેમ મીઠી વાણીમાં બોલી.
વરં બ્રૂત મહાભાગા વરદાહં સદા મતા । તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા હરવિષ્ણ્વોસ્તનોઃ શમમ્
'મહાભાગ્યશાળી લોકો, તમે મનગમતો વર માંગો; હું હંમેશા વરદાન આપનારી માનવામાં આવું છું.' એમ દેવીના વચન સાંભળીને, તેમણે હરિ અને વિષ્ણુના શરીરમાં શાંતિની પ્રાર્થના કરી.
તયોસ્તચ્છક્તિલાભં ચ વવ્રિરે નૃપસત્તમ । દક્ષોઽથ પુનરપ્યાહ જન્મ દેવિ કુલે મમ
તેમણે એ બંનેને શક્તિ પ્રાપ્ત થાય એ વર માંગ્યો; પછી દક્ષે ફરી કહ્યું: 'માતાજી, તમે મારા કુળમાં જન્મ લો.'