અશક્તાસ્તેન તે યોદ્ધું વજ્રદેહાસુરેણ ચ । પલાયનં તદા કૃત્વા નિર્ગતા નિર્જરાઃ ક્વચિત્
વજ્ર જેવી કઠોર કાયાવાળા એ અસુર સામે લડવામાં અસમર્થ રહી, દેવતાઓ ત્યાંથી ભાગી ગયા અને જુદા-જુદા સ્થળોએ છુપાઈ ગયા.
નિલયં ગિરિદુર્ગેષુ રત્નસાનુગુહાસુ ચ । સંસ્થિતાઃ પરમાં શક્તિં ધ્યાયન્તસ્તે પરામ્બિકામ્
પર્વતના કિલ્લાઓમાં અને રત્નોથી શોભતા ગુફાઓમાં રહી, તેઓએ પરમ શક્તિસ્વરૂપ માતાજીનું ધ્યાન ધારીને ભક્તિપૂર્વક સ્મરણ કર્યું.
અગ્નૌ હોમાદ્યભાવાત્તુ વૃષ્ટ્યભાવોઽપ્યભૂન્નૃપ । વૃષ્ટેરભાવે સંશુષ્કં નિર્જલં ચાપિ ભૂતલમ્
રાજા, અગ્નિમાં હવન ન થતાં વરસાદ પણ પડ્યો નહીં; વરસાદ ન હોવાથી ધરતી સુકાઈ ગઈ અને બધે પાણીનો અભાવ થયો.
કૂપવાપીતડાગાશ્ચ સરિતઃ શુષ્કતાં ગતાઃ । અનાવૃષ્ટિરિયં રાજન્નભૂચ્ચ શતવાર્ષિકી
કૂવો, વાવ, તળાવ અને નદીઓ બધું સુકાઈ ગયું; રાજા, આ અનાવૃષ્ટિ સો વર્ષ સુધી રહી.
મૃતાઃ પ્રજાશ્ચ બહુધા ગોમહિષ્યાદયસ્તથા । ગૃહે ગૃહે મનુષ્યાણામભવચ્છવસંગ્રહઃ
ઘણા જીવ, ગાય, મહિષ અને બીજા પણ મરી ગયા; દરેક ઘરમાં માનવદેહના ઢગલા પડ્યા હતા.
અનર્થે ત્વેવમુદ્ભૂતે બ્રાહ્મણાઃ શાન્તચેતસઃ । ગત્વા હિમવતઃ પાર્શ્વે રિરાધયિષવઃ શિવમ્
આવી મહામુશ્કેલીમાં શાંત મનવાળા બ્રાહ્મણો હિમાલયની કાંઠે ગયા અને શિવજીની ઉપાસના કરવા ઇચ્છી.
સમાધિધ્યાનપૂજાભિર્દેવીં તુષ્ટુવુરન્વહમ્ । નિરાહારાસ્તદાસક્તાસ્તામેવ શરણં યયુઃ
તેઓ રોજ સમાધિ, ધ્યાન અને પૂજા દ્વારા દેવીની સ્તુતિ કરતા; ઉપવાસ કરીને અને પૂરેપૂરાં મનથી માતાજીમાં તલીન રહી, માત્ર એમની જ શરણમાં ગયા.
દયાં કુરુ મહેશાનિ પામરેષુ જનેષુ હિ । સર્વાપરાધયુક્તેષુ નૈતચ્છ્લાઘ્યં તવામ્બિકે
મહેશાની, આ નાદાન લોકો પર દયા કરો; અંબિકા, બધા ભૂલથી ભરેલા છે, તો આમાં તમારી પ્રસંસા યોગ્ય નથી.
કોપં સંહર દેવેશિ સર્વાન્તર્યામિરૂપિણિ । ત્વયા યથા પ્રેર્યતેઽયં કરોતિ સ તથા જનઃ
દેવી, સર્વના અંતરમાં રહેનારી, તમારો ક્રોધ પાછો ખેંચો; તમે જેમ પ્રેરણા આપો, લોકો એમ જ કરે છે.
નાન્યા ગતિર્જનસ્યાસ્ય કિં પશ્યસિ પુનઃ પુનઃ । યથેચ્છસિ તથા કર્તું સમર્થાસિ મહેશ્વરિ
આ લોકો માટે બીજું કોઈ આશ્રય નથી; મહેશ્વરી, તમે ફરી ફરી શું જુએ છો? તમે જેમ ઇચ્છો તેમ કરવા સમર્થ છો.
સમુદ્ધર મહેશાનિ સંકટાત્પરમોત્થિતાત્ । જીવનેન વિનાસ્માકં કથં સ્યાત્સ્થિતિરમ્બિકે
મહેશાની, અમને આ ભયાનક સંકટમાંથી બહાર કાઢો; અંબિકા, જીવ્યા વિના અમારું જીવન કેવી રીતે ચાલે?
પ્રસીદ ત્વં મહેશાનિ પ્રસીદ જગદમ્બિકે । અનન્તકોટિબ્રહ્માણ્ડનાયિકે તે નમો નમઃ
મહેશાની, કૃપા કરો, જગદંબિકા, કૃપા કરો; અનંત કરોડો બ્રહ્માંડની સ્વામિની, અમે તમને વારંવાર નમન કરીએ છીએ.
નમઃ કૂટસ્થરૂપાયૈ ચિદ્રૂપાયૈ નમો નમઃ । નમો વેદાન્તવેદ્યાયૈ ભુવનેશ્યૈ નમો નમઃ
અવિચલ સ્વરૂપ ધરાવનારીને નમન, ચૈતન્ય સ્વરૂપા માતાજીને નમન; વેદાંતથી ઓળખાય તેવી અને જગતની માલિકાને નમન.
નેતિ નેતીતિ વાક્યૈર્યા બોધ્યતે સકલાગમૈઃ । તાં સર્વકારણાં દેવીં સર્વભાવેન સન્નતાઃ
‘આ નથી, એ નથી’ એવા વાક્યો દ્વારા સર્વ શાસ્ત્રો જેની ઓળખ આપે છે, એ સર્વનું કારણ એવી દેવીને અમે સર્વાંગીથી વંદન કરીએ છીએ.
ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતા દેવી ભુવનેશી મહેશ્વરી । અનન્તાક્ષિમયં રૂપં દર્શયામાસ પાર્વતી
આ રીતે પ્રાર્થના કરતા, જગતની માલિકા, મહેશ્વરી પાર્વતીએ અનંત આંખોવાળું પોતાનું રૂપ દર્શાવ્યું.
નીલાઞ્જનસમપ્રખ્યં નીલપદ્માયતેક્ષણમ્ । સુકર્કશસમોત્તુઙ્ગવૃત્તપીનઘનસ્તનમ્
એમનું રૂપ કાજળ જેવી શ્યામ, નેત્રો નીલ કમળ જેવા, અને એમના ઉન્નત, ગોળ અને મજબૂત સ્તન શ્રેષ્ઠ હાથીથી પણ વિશાળ હતા.
બાણમુષ્ટિં ચ કમલં પુષ્પપલ્લવમૂલકાન્ । શાકાદીન્ફલસંયુક્તાનનન્તરસસંયુતાન્
દેવીના હાથમાં તીક્ષ્ણ બાણો, કમળનું ફૂલ, કોમળ કૂંપળો અને મૂળ, તેમજ ફળો સાથે વિવિધ શાકભાજી હતી, અને એ બધું વિવિધ સ્વાદથી ભરપૂર હતું.
ક્ષુત્તૃડ્જરાપહાન્ હસ્તૈર્બિભ્રતી ચ મહાધનુઃ । સર્વસૌન્દર્યસારં તદ્રૂપં લાવણ્યશોભિતમ્
દેવીના હાથમાં મહાન ધનુષ્ય હતું, જે ભૂખ, તરસ અને રોગ દૂર કરતું હતું. તેમનું રૂપ સર્વ સૌંદર્યનું સાર હતું અને લાવણ્યથી તેજસ્વી લાગતું હતું.
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં કરુણારસસાગરમ્ । દર્શયિત્વા જગદ્ધાત્રી સાનન્તનયનોદ્ભવા
દેવીનું રૂપ કરોડો સૂર્ય જેટલું તેજવંત હતું, અને તે દયા અને કરુણાથી ભરપૂર હતી. અનંત આંખોથી જન્મેલી જગતની માતાએ પોતાનું દર્શન આપ્યું.
મોચયામાસ લોકેષુ વારિધારાં સહસ્રશઃ । નવરાત્રં મહાવૃષ્ટિરભૂન્નેત્રોદ્ભવૈર્જલૈઃ
દેવીએ દુનિયામાં હજારો ધારા વડે પાણીની વરસાદ વરસાવી, અને નવ રાત્રિ સુધી તેમની આંખોમાંથી નીકળેલા જળથી ભારે વરસાદ થયો.
દુઃખિતાન્વીક્ષ્ય સકલાન્નેત્રાશ્રૂણિ વિમુઞ્ચતી । તર્પિતાસ્તેન તે લોકા ઓષધ્યઃ સકલા અપિ
બધા દુઃખી જીવોને જોઈને દેવીની આંખોમાંથી અશ્રુ વહ્યા; એ અશ્રુથી બધા લોક અને સર્વ ઔષધિઓ તૃપ્ત થઈ ગયા.
નદીનદપ્રવાહાસ્તૈર્જલૈઃ સમભવન્નૃપ । નિલીય સંસ્થિતાઃ પૂર્વં સુરાસ્તે નિર્ગતા બહિઃ
એ જળથી નદીઓ અને નાળાઓ સર્જાયા, રાજા. જે દેવતાઓ પહેલાં છુપાયા હતા, તેઓ બહાર આવી ગયા.
મિલિત્વા સસુરા વિપ્રા દેવીં સમભિતુષ્ટુવુઃ । નમો વેદાન્તવેદ્યે તે નમો બ્રહ્મસ્વરૂપિણિ
દેવતાઓ અને ઋષિઓ ભેગા થઈને દેવીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા: 'વેદાંતથી ઓળખાતી, બ્રહ્મસ્વરૂપે, તમને વંદન છે.'
સ્વમાયયા સર્વજગદ્વિધાત્ર્યૈ તે નમો નમઃ । ભક્તકલ્પદ્રુમે દેવિ ભક્તાર્થં દેહધારિણિ
'તમારી માયાથી સર્વ જગતની સર્જનહાર દેવી, ભક્તો માટે કલ્પવૃક્ષ સમાન અને ભક્તોની خاطر શરીર ધારણ કરનાર, તમને વારંવાર વંદન છે.'
નિત્યતૃપ્તે નિરુપમે ભુવનેશ્વરિ તે નમઃ । અસ્મચ્છાન્ત્યર્થમતુલં લોચનાનાં સહસ્રકમ્
'નિત્ય તૃપ્ત, અનુપમ, જગતની સ્વામી, તમને વંદન છે. અમારી શાંતિ માટે તમે હજારો આંખો ધારણ કરી છે.'
ત્વયા યતો ધૃતં દેવિ શતાક્ષી ત્વં તતો ભવ । ક્ષુધયા પીડિતા માતઃ સ્તોતું શક્તિર્ન ચાસ્તિ નઃ
'દેવી, તમે આ આંખો ધારણ કરી છે એટલે તમને શતાક્ષી કહે છે. માતા, અમને ભૂખે તકલીફ છે, અને અમે તમને સ્તુતિ કરવાની શક્તિ નથી રાખતા.'
કૃપાં કુરુ મહેશાનિ વેદાનપ્યાહરામ્બિકે । વ્યાસ ઉવાચ - ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા શાકાન્સ્વકરસંસ્થિતાન્
'મહાદેવી, કૃપા કરો, વેદોની માતા, અમને વેદો પાછા આપો.' વ્યાસજી કહે છે: તેમનાં વચન સાંભળી, દેવીએ પોતાના સામે રાખેલા શાકભાજી લીધાં.
સ્વાદૂનિ ફલમૂલાનિ ભક્ષણાર્થં દદૌ શિવા । નાનાવિધાનિ ચાન્નાનિ પશુભોજ્યાનિ યાનિ ચ
શુભદાયિ દેવીએ મીઠાં ફળ અને મૂળ ભોજન માટે આપ્યાં, અને અનેક પ્રકારના ખોરાક પણ આપ્યાં, જેમાં પશુઓ માટે યોગ્ય ભોજન પણ હતું.
કામ્યાનન્તરસૈર્યુક્તાન્યાનવીનોદ્ભવં દદૌ । શાકમ્ભરીતિ નામાપિ તદ્દિનાત્સમભૂન્નૃપ
દેવીએ ઇચ્છિત અને વિવિધ સ્વાદવાળું ભોજન, તેમજ પોતાના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું અન્ન આપ્યું; એ દિવસથી તેમને શાકંભરી નામ મળ્યું.
તતઃ કોલાહલે જાતે દૂતવાક્યેન બોધિતઃ । સસૈન્યઃ સાયુધો યોદ્ધું દુર્ગમાખ્યોઽસુરો યયૌ
પછી જ્યારે ભારે ગબડાટ થયો, દૂતના સંદેશથી જાણીને દુર્ગમ નામનો દાનવ પોતાના સૈન્ય અને શસ્ત્રો સાથે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યો.