હા કાન્ત હા નૃપાગચ્છ પશ્યેમં સ્વસુતં પ્રિયમ્ । યેન તે રિઙ્ગતા વક્ષઃ કુંકુમેનાવલેપિતમ્
હાય પ્રિય, હાય રાજા, આવો અને તમારા આ લાડકવાયા પુત્રને જુઓ, જેના છાતી પર કુંકુ લગાવ્યું હતું અને જેને તમે હંમેશા હૃદયથી લગાડ્યા હતા.
સ્વશરીરરજઃપઙ્કૈર્વિશાલં મલિનીકૃતમ્ । યેન તે બાલભાવેન મૃગનાભિવિલેપિતઃ
હવે તો તેના શરીર પર પોતાના ધૂળ અને માટીના ડાઘો લાગી ગયા છે, જ્યારે બાળપણમાં તેને મૃગના કસ્તૂરીથી સુગંધિત કરવામાં આવતો હતો.
ભ્રંશિતો ભાલતિલકસ્તવાઙ્કસ્થેન ભૂપતે । યસ્ય વક્ત્રં મૃદા લિપ્તં સ્નેહાદ્વૈ ચુમ્બિતં મયા
રાજા, જ્યારે તે તારા ખોળામાં પડેલો હતો ત્યારે તેના માથાનો તિલક ઊખડી ગયો છે; અને તેના મુખ પર માટી લગાવેલી હતી, જેને મેં પ્રેમથી ચુંબન કર્યું હતું.
તન્મુખં મક્ષિકાલિઙ્ગ્યં પશ્યે કીટૈર્વિદૂષિતમ્ । હા રાજન્ પશ્ય તં પુત્રં ભુવિસ્થં રઙ્કવન્મૃતમ્
હવે તો એ મુખ પર માખીઓ અને મધમાખીઓ ભેગી થઈ ગઈ છે, કીટકોએ તેને મલિન કરી નાખ્યો છે. હાય રાજા, જુઓ, તમારો પુત્ર જમીન પર ગરીબની જેમ મૃત પડ્યો છે.
હા દેવ કિં મયા કૃત્યં કૃતં પૂર્વભવાન્તરે । તસ્ય કર્મફલસ્યેહ ન પારમુપલક્ષયે
હાય દેવ, મેં પેહલા જન્મમાં એવું શું કર્યું હતું? એ કર્મના ફળનો અંત અહીં ક્યાંય દેખાતો નથી.
હા પુત્ર હા શિશો વત્સ કા કુમારક સુન્દર । એવં તસ્યા વિલાપં તે શ્રુત્વા નગરપાલકાઃ
હાય પુત્ર, હાય બાળક, હાય લાડકવાયો સુંદર દિકરો! એમ તેણીનું વિલાપ સાંભળી શહેરના રક્ષકો...
જાગૃતાસ્ત્વરિતાસ્તસ્યાઃ પાર્શ્વમીયુઃ સુવિસ્મિતાઃ । જના ઊચુઃ - કા ત્વં બાલસ્ય કસ્યાયં પતિસ્તે કુત્ર તિષ્ઠતિ
જાગી ગયા પછી, લોકો તરત જ આશ્ચર્યથી એની પાસે ગયા. તેઓએ પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે? આ બાળક કોનું છે? તારો પતિ કોણ છે? એ ક્યાં રહે છે?'
એકૈવ નિર્ભયા રાત્રૌ કસ્માત્ત્વમિહ રોદિષિ । એવમુક્તાથ સા તન્વી ન કિઞ્ચિદ્વાક્યમબ્રવીત્
'તુ એકલી અને નિર્ભય બની રાતે અહીં કેમ રડી રહી છે?' એમ પૂછતાં, એ સુકુમારી સ્ત્રીએ કંઈ બોલ્યું નહિ.
ભૂયોઽપિ પૃષ્ટા સા તૂષ્ણીં સ્તબ્ધીભૂતા બભૂવ હ । વિલલાપાતિદુઃખાર્તા શોકાશ્રુપ્લુતલોચના
પછી ફરીથી પૂછતાં પણ, એ ચૂપ રહી, એકદમ નિષ્ક્રિય બની ગઈ; ભારે દુઃખથી એ રડવા લાગી, એની આંખો શોકથી આંસુઓથી ભરાઈ ગઈ.
અથ તે શઙ્કિતાસ્તસ્યાં રોમાઞ્ચિતતનૂરુહાઃ । સંત્રસ્તાઃ પ્રાહુરન્યોન્યમુદ્ધૃતાયુધપાણયઃ
પછી, એ સ્ત્રી પર શંકા આવી, લોકોના રોમકંપ થઈ ગયા, તેઓ ડરી ગયા અને હાથમાં હથિયાર લઈને એકબીજામાં વાત કરવા લાગ્યા.
નૂનં સ્ત્રી ન ભવત્યેષા યતઃ કિઞ્ચિન્ન ભાષતે । તસ્માદ્વધ્યા ભવેદેષા યત્નતો બાલઘાતિની
'નિશ્ચયે, આ સ્ત્રી નથી, કારણ કે એ કંઈ બોલતી નથી; એટલે, એ બાળકખોર છે, એને મારવી જોઈએ.'
શુભા ચેત્તર્હિ કિં હ્યત્ર નિશાર્ધે તિષ્ઠતે બહિઃ । ભક્ષાર્થમનયા નૂનમાનીતઃ કસ્યચિચ્છિશુઃ
'જો એ સારા સ્વભાવની હોય, તો રાત્રે અડધી વેળાએ બહાર કેમ છે? ચોક્કસ, એ કોઈનું બાળક ખાવા માટે અહીં લાવી છે.'
ઇત્યુક્ત્વા તૈર્ગૃહિતા સા ગાઢં કેશેષુ સત્વરમ્ । ભુજયોરપરૈશ્ચૈવ કૈશ્ચાપિ ગલકે તથા
આવું કહીને, લોકોએ તરત જ એના વાળ પકડીને જોરથી ખેંચી, બીજાઓએ એના હાથ પકડી લીધા અને કેટલાકે એના ગળા પણ દબાવી દીધો.
ખેચરી યાસ્યતીત્યુક્તં બહુભિઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ । આકૃષ્ય પક્કણે નીતા ચાણ્ડાલાય સમર્પિતા
'આ તો ઊડીને ભાગી જશે,' એમ ઘણા લોકોએ હથિયાર લઈને કહ્યું; પછી એના વાળ પકડીને ખેંચી, એને ચાંદાળ પાસે લઈ ગયા.
હે ચાણ્ડાલ બહિર્દૃષ્ટા હ્યસ્માભિર્બાલઘાતિની । વધ્યતાં વધ્યતામેષ શીઘ્રં નીત્વા બહિઃસ્થલે
'એ ચાંદાળ! અમે આ બાળકખોરને બહાર જોયી છે. એને તરત જ બહાર લઈ જઈને મારી નાખો, મારી નાખો.'
ચાણ્ડાલઃ પ્રાહ તાં દૃષ્ટ્વા જ્ઞાતેયં લોકવિશ્રુતા । ન દૃષ્ટપૂર્વા કેનાપિ લોકડિમ્ભાન્યનેકધા
ચાંદાળએ એને જોઈને કહ્યું: 'આ તો જાણીતી છે, આખા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે; પણ કોઈએ એને પહેલા ક્યારેય જોયી નથી—એ અનેક જગ્યાએ અનેક બાળકો ખાઈ ચૂકી છે.'
ભક્ષિતાન્યનયા ભૂરિ ભવદ્ભિઃ પુણ્યમાર્જિતમ્ । ખ્યાતિર્વઃ શાશ્વતી લોકે ગચ્છધ્વં ચ યથાસુખમ્
'એણે ઘણા બાળકો ખાધા છે; તમે ઘણું પુણ્ય કમાયું છે. તમારી કીર્તિ સદાય માટે જગતમાં રહેશે—હવે તમે આનંદથી જાઓ.'
દ્વિજસ્ત્રીબાલગોઘાતી સ્વર્ણસ્તેયી ચ યો નરઃ । અગ્નિદો વર્ત્મઘાતી ચ મદ્યપો ગુરુતલ્પગઃ
'જો કોઈ બ્રાહ્મણ, સ્ત્રી, બાળક કે ગાયને મારી નાખે, સોનુ ચોરી કરે, અગ્નિ લગાડે, રસ્તા પર લૂંટફાટ કરે, દારૂ પીવે કે ગુરુની પત્ની સાથે દુષ્કર્મ કરે—'
મહાજનવિરોધી ચ તસ્ય પુણ્યપ્રદો વધઃ । દ્વિજસ્યાપિ સ્ત્રિયો વાપિ ન દોષો વિદ્યતે વધે
'—કે મોટા સમાજનો વિરોધ કરે, તો એવા માણસને મારવાથી પુણ્ય મળે છે. બ્રાહ્મણ કે સ્ત્રીને પણ આવી સ્થિતિમાં મારવામાં કોઈ દોષ નથી.'
અસ્યા વધશ્ચ મે યોગ્ય ઇત્યુક્ત્વા ગાડબન્ધનૈઃ । બદ્ધ્વા કેશેષ્વથાકૃષ્ય રજ્જુભિસ્તામતાડયત્
'એને મારવું મારા માટે યોગ્ય છે,' એમ કહીને એણે મજબૂત દોરડાથી એના વાળ બાંધી, ખેંચી અને દોરડાથી મારવા લાગ્યો.
હરિશ્ચન્દ્રમથોવાચ વાચા પરુષયા તદા । રે દાસ વધ્યતામેષા દુષ્ટાત્મા મા વિચારય
પછી હરિશ્ચંદ્રે કઠોર વાણીમાં કહ્યું: 'એ દાસ! આ દુષ્ટ સ્ત્રીને તરત જ મારી નાખ—વિચારો નહિ.'
તદ્વાક્યં ભૂપતિઃ શ્રુત્વા વજ્રપાતોપમં તદા । વેપમાનોઽથ ચાણ્ડાલં પ્રાહ સ્ત્રીવધશઙ્કિતઃ
એ શબ્દો વીજળીના ઘા જેવાં લાગ્યા, રાજા કાંપવા લાગ્યા અને સ્ત્રીહત્યાનો ભય થતાં ચાંદાળને કહ્યું:
ન શક્તોઽહમિદં કર્તું પ્રેષ્યં દેહિ મમાપરમ્ । અસાધ્યમપિ યત્કર્મ તત્કરિષ્યે ત્વયોદિતમ્
'હું આ કામ કરી શકતો નથી—મને બીજું કામ આપ. તું જે કહેશે, એ કેટલુંયે મુશ્કેલ હોય, હું કરીશ.'
શ્રુત્વા તદુક્તં વચનં શ્વપચો વાક્યમબ્રવીત્ । મા ભૈષીસ્ત્વં ગૃહાણાસિં વધોઽસ્યાઃ પુણ્યદો મતઃ
આ સાંભળીને, ચાંદાળે કહ્યું: 'ડરતો નહીં—તલવાર લઈ લે. આ સ્ત્રીને મારવું પુણ્યનું કામ માનવામાં આવે છે.'
બાલાનામેવ ભયદા નેયં રક્ષ્યા કદાચન । તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય રાજા વચનમબ્રવીત્
આ તો માત્ર બાળકો માટે ડરજનક છે, તેને ક્યારેય બચાવવી નહીં જોઈએ. એના શબ્દો સાંભળીને રાજાએ કહ્યું:
સ્ત્રિયો રક્ષ્યાઃ પ્રયત્નેન ન હન્તવ્યાઃ કદાચન । સ્ત્રીવધે કીર્તિતઃ પાપં મુનિભિર્ધર્મતત્પરૈઃ
સ્ત્રીઓને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક રક્ષવી જોઈએ અને ક્યારેય મારી નાંખવી નહીં. સ્ત્રીહત્યાનું પાપ ધર્મમાં તત્પર ઋષિ-મુનિઓએ કહ્યું છે.
પુરુષો યઃ સ્ત્રિયં હન્યાજ્જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતોઽપિ વા । નરકે પચ્યતે સોઽથ મહારૌરવપૂર્વકે
કોઈ પુરુષ જાણે કે અજાણે સ્ત્રીને મારી નાંખે તો એ મહારૌરવ નામના ભયાનક નરકમાં બળી બળીને દુઃખ ભોગવે છે.
ચાણ્ડાલ ઉવાચ - મા વદાસિં ગૃહાણૈનં તીક્ષ્ણં વિદ્યુત્સમપ્રભમ્ । યત્રૈકસ્મિન્વધં નીતે બહૂનાં તુ સુખં ભવેત્
ચાંડાળએ કહ્યું: વધુ બોલશો નહીં, આ વીજળી જેવી તેજસ્વી તીક્ષ્ણ તલવાર લો. એકને મારી નાખવાથી અનેક લોકો સુખી થશે.
તસ્ય હિંસા કૃતં નૂનં બહુપુણ્યપ્રદા ભવેત્ । ભક્ષિતાન્યનયા ભૂરિ લોકે ડિમ્ભાનિ દુષ્ટયા
આ દુષ્ટને મારવાથી ચોક્કસપણે ઘણું પુણ્ય મળશે. આણે દુનિયામાં અનેક બાળકોને ભક્ષી લીધાં છે.
તત્ક્ષિપ્રં વધ્યતામેષા લોકઃ સ્વસ્થો ભવિષ્યતિ । રાજોવાચ - ચાણ્ડાલાધિપતે તીવ્રં વ્રતં સ્ત્રીવધવર્જનમ્
આને તરત જ મારી નાખો જેથી આખી દુનિયા નિરાંતે રહી શકે. રાજાએ કહ્યું: ચાંડાળના સ્વામી, સ્ત્રીહત્યાથી દૂર રહેવું એ અમારો કડક સંકલ્પ છે.