વ્યાસસ્તુ સુતમાલોક્ય વિસ્મયં પરમં ગતઃ । કિમેતદિતિ સઞ્ચિન્ત્ય વરદાનાચ્છિવસ્ય વૈ
વ્યાસે પોતાના પુત્રને જોઈને અત્યંત આશ્ચર્ય અનુભવ્યું; 'આ શું છે?' એમ વિચારીને, તેમને શિવના આશીર્વાદની યાદ આવી.
તેજોરૂપી શુકો જાતોઽપ્યરણીગર્ભસમ્ભવઃ । દ્વિતીયોઽગ્નિરિવાત્યર્થં દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
શુક, અરણિમાંથી જન્મેલો હોવા છતાં, તેજસ્વી સ્વરૂપ ધરાવતો હતો; પોતાનાં તેજથી તે બીજા અગ્નિ જેવો પ્રગટતો હતો.
વિલોકયામાસ તદા વ્યાસસ્તુ મુદિતં સુતમ્ । દિવ્યેન તેજસા યુક્તં ગાર્હપત્યમિવાપરમ્
પછી વ્યાસે પોતાના આનંદિત પુત્રને જોયો, જે દિવ્ય તેજથી યુક્ત હતો, જાણે બીજા ગૃહપતિ અગ્નિ સમાન.
ગઙ્ગાન્તઃ સ્નાપયામાસ સમાગત્ય ગિરેસ્તદા । પુષ્પવૃષ્ટિસ્તુ ખાજ્જાતા શિશોરુપરિ તાપસાઃ
પછી વ્યાસ પર્વત પરથી આવીને, ગંગાના જળમાં પુત્રને સ્નાન કરાવ્યા; ત્યારે આકાશમાંથી પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ અને તપસ્વીઓ ભેગા થયા.
જાતકર્માદિકં ચક્રે વ્યાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ । દેવદુન્દુભયો નેદુર્નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ
વ્યાસે તે મહાન આત્માવાન પુત્રના જન્મ સંસ્કાર વગેરે કર્યા; દેવદુંદુભીઓ વાગી ઉઠ્યા અને અપ્સરાઓ નૃત્ય કરવા લાગી.
જગુર્ગન્ધર્વપતયો મુદિતાસ્તે દિદૃક્ષવઃ । વિશ્વાવસુર્નારદશ્ચ તુમ્બુરુઃ શુકસમ્ભવે
ગંધર્વોના મુખ્યોએ આનંદથી ગીત ગાયા, અને બધા તેને જોવા ઉત્સુક હતા—વિશ્વાવસુ, નારદ અને તુંબુરુ—શુકના જન્મ સમયે.
તુષ્ટુવુર્મુદિતાઃ સર્વે દેવા વિદ્યાધરાસ્તથા । દૃષ્ટ્વા વ્યાસસુતં દિવ્યમરણીગર્ભસમ્ભવમ્
બધા દેવતાઓ અને વિદ્યાધરોએ આનંદથી વ્યાસના દિવ્ય પુત્રને, જે અગ્નિમાંથી જન્મેલો હતો, જોઈને સ્તુતિ કરી.
અન્તરિક્ષાત્પપાતોર્વ્યાં દણ્ડઃ કૃષ્ણાજિનં શુભમ્ । કમણ્ડલુસ્તથા દિવ્યઃ શુકસ્યાર્થે દ્વિજોત્તમાઃ
આકાશમાંથી એક દંડ, સુંદર કાળાં મૃગચર્મ અને દિવ્ય કમંડળુ નીચે પડ્યાં, આ બધું શુક માટે હતું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
સદ્યઃ સ વવૃધે બાલો જાતમાત્રોઽતિદીપ્તિમાન્ । તસ્યોપનયનં ચક્રે વ્યાસો વિદ્યાવિધાનવિત્
એ દીપ્તિમાન બાળક જન્મતાની સાથે જ તરત મોટો થયો; વ્યાસે, જે વિદ્યા વિધી જાણતા હતા, તેનું ઉપનયન કર્યું.
ઉત્પન્નમાત્રં તં વેદાઃ સરહસ્યાઃ સસંગ્રહાઃ । ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં યથાસ્ય પિતરં તથા
જેમજ જન્મ્યો, તેમજ બધા રહસ્ય અને સંહિતાવાળા વેદોએ એ મહાત્માને, જેમના પિતા પાસે ગયા હતા, તેમ જ જઈને વંદન કર્યું.
યતો દૃષ્ટં શુકીરૂપં ઘૃતાચ્યાઃ સમ્ભવે તદા । શુકેતિ નામ પુત્રસ્ય ચકાર મુનિસત્તમઃ
ઘૃતાચીમાંથી જન્મ સમયે શુક (પંખી) રૂપ દેખાયું હતું, તેથી મહાન ઋષિએ પોતાના પુત્રનું નામ 'શુક' રાખ્યું.
બૃહસ્પતિમુપાધ્યાયં કૃત્વા વ્યાસસુતસ્તદા । વ્રતાનિ બ્રહ્મચર્યસ્ય ચકાર વિધિપૂર્વકમ્
પછી વ્યાસપુત્રે બૃહસ્પતિને ગુરુ બનાવી, નિયમ પ્રમાણે બ્રહ્મચર્યના વ્રત આચર્યા.
સોઽધીત્ય નિખિલાન્વેદાન્ સરહસ્યાન્સસંગ્રહાન્ । ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ કૃત્વા ગુરુકુલે શુકઃ
શુકે ગુરુના આશ્રમમાં રહીને બધા વેદો, તેમના રહસ્યો અને સંહિતાઓ તથા બધા ધર્મશાસ્ત્રો ભણ્યા.
ગુરવે દક્ષિણાં દત્ત્વા સમાવૃત્તો મુનિસ્તદા । આજગામ પિતુઃ પાર્શ્વં કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્ય ચ
ગુરુનેSouth dakṣiણા આપી, એ મુનિ શિક્ષણ પૂર્ણ કરીને પોતાના પિતા કૃષ્ણદ્વૈપાયનના પાસે આવ્યો.
દૃષ્ટ્વા વ્યાસઃ શુકં પ્રાપ્તં પ્રેમ્ણોત્થાય સસમ્ભ્રમઃ । આલિલિઙ્ગ મુહુર્ઘ્રાણં મૂર્ધ્નિ તસ્ય ચકાર હ
શુકને આવ્યો જોઈ, વ્યાસ પ્રેમ અને ઉત્સાહથી ઉભા થયા, વારંવાર તેને ચાંપતા અને તેના માથા પર સુઘી લીધું.
પપ્રચ્છ કુશલં વ્યાસસ્તથા ચાધ્યયનં શુચિ । આશ્વાસ્ય સ્થાપયામાસ શુકં તત્રાશ્રમે શુભે
વ્યાસે તેની ખેરખબર અને અભ્યાસ વિશે પૂછ્યું અને તેને આશ્વાસન આપી એ શુભ આશ્રમમાં રાખ્યો.
દારકર્મ તતો વ્યાસઃ શુકસ્ય પર્યચિન્તયત્ । કન્યાં મુનિસુતાં કાન્તામપૃચ્છદતિવેગવાન્
પછી વ્યાસે શુકના લગ્ન વિશે વિચાર્યું અને ઝડપથી સુંદર ઋષિકન્યાને પુત્રવધૂ તરીકે માગી.
શુકં પ્રાહ સુતં વ્યાસો વેદોઽધીતસ્ત્વયાનઘ । ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ કુરુ ભાર્યાં મહામતે
વ્યાસે પોતાના પુત્ર શુકને કહ્યું: 'તમે વેદ અને બધા ધર્મશાસ્ત્રો ભણ્યા છે, હવે, હે વિદ્વાન, પત્ની ગ્રહણ કરો.'
ગાર્હસ્થ્યં ચ સમાસાદ્ય યજ દેવાન્પિતૄનથ । ઋણાન્મોચય માં પુત્ર પ્રાપ્ય દારાન્મનોરમાન્
'ગૃહસ્થાશ્રમમાં પ્રવેશી, દેવતાઓ અને પિતૃઓની પૂજા કરો; મનપસંદ પત્ની મેળવો અને મને ઋણમાંથી મુક્ત કરો, પુત્ર.'
અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ । તસ્માત્પુત્ર મહાભાગ કુરુષ્વાદ્ય ગૃહાશ્રમમ્
'જેને પુત્ર નથી, તેને કોઈ ગતિ નથી, સ્વર્ગ પણ નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળી પુત્ર, આજે ગૃહસ્થાશ્રમ ગ્રહણ કરો.'
કૃત્વા ગૃહાશ્રમં પુત્ર સુખિનં કુરુ માં શુક । આશા મે મહતી પુત્ર પૂરયસ્વ મહામતે
'પુત્ર, ગૃહસ્થ બનીને મને સુખી કરો, શુક; મારી મોટી આશા પૂરી કરો, હે વિદ્વાન.'
તપસ્તપ્ત્વા મહાઘોરં પ્રાપ્તોઽસિ ત્વમયોનિજઃ । દેવરૂપી મહાપ્રાજ્ઞ પાહિ માં પિતરં શુક
'તમે ભારે તપ કરી, માતા વિના જન્મ્યા, દેવરૂપ અને મહાપંડિત છો; શુક, પિતાને રક્ષા આપો.'
સૂત ઉવાચ ઇતિ વાદિનમભ્યાશે પ્રાપ્તઃ પ્રાહ શુકસ્તદા । વિરક્તઃ સોઽતિરક્તં તં સાક્ષાત્પિતરમાત્મનઃ
સૂતાએ કહ્યું: જ્યારે વ્યાસ આ રીતે બોલતા હતા, ત્યારે શુક, જે આવી ગયો હતો, જવાબ આપ્યો; તે વૈરાગી હતો, છતાં પિતાને ખૂબ પ્રેમ કરતો હતો, જેમ પોતાને.
શુક ઉવાચ કિં ત્વં વદસિ ધર્મજ્ઞ વેદવ્યાસ મહામતે । તત્ત્વેન શાધિ શિષ્યં માં ત્વદાજ્ઞાં કરવાણ્યલમ્
શુકે કહ્યું: 'હે ધર્મજ્ઞ, હે વેદવ્યાસ, હે મહામતિ, તમે આવું કેમ કહો છો? સાચી રીતે મને શિષ્યને શીખવો; હું તમારી આજ્ઞા માનવા તૈયાર છું.'
વ્યાસ ઉવાચ ત્વદર્થે યત્તપસ્તપ્તં મયા પુત્ર શતં સમાઃ । પ્રાપ્તસ્ત્વં ચાતિદુઃખેન શિવસ્યારાધનેન ચ
વ્યાસે કહ્યું: પુત્ર, તારી خاطر હું સો વર્ષ સુધી તપ કરેલું; તને બહુ કષ્ટથી અને શિવજીની કૃપાથી મેળવ્યો છું.
દદામિ તવ વિત્તં તુ પ્રાર્થયિત્વાથ ભૂપતિમ્ । સુખં ભુંક્ષ્વ મહાપ્રાજ્ઞ પ્રાપ્ય યૌવનમુત્તમમ્
હું રાજાને વિનંતી કરીને તને ધન આપું છું; તું યુવાનીના શ્રેષ્ઠ સમયમાં સુખથી જીવી લે, મહાપંડિત.
શુક ઉવાચ કિં સુખં માનુષે લોકે બ્રૂહિ તાત નિરામયમ્ । દુઃખવિદ્ધં સુખં પ્રાજ્ઞા ન વદન્તિ સુખં કિલ
શુકે કહ્યું: પિતા, માનવ જગતમાં કયું સુખ ખરેખર દુઃખથી મુક્ત છે? કહો. પંડિતો તો જે સુખ દુઃખથી ભયગ્રસ્ત હોય, તેને સુખ નથી કહેતા.
સ્ત્રિયં કૃત્વા મહાભાગ ભવામિ તદ્વશાનુગઃ । સુખં કિં પરતન્ત્રસ્ય સ્ત્રીજિતસ્ય વિશેષતઃ
મહાભાગ, જો હું સ્ત્રીને પત્ની બનાવું, તો એના વશમાં થઈ જાઉં; પરાધીન અને ખાસ કરીને સ્ત્રીના વશમાં રહેલા માટે કયું સુખ છે?
કદાચિદપિ મુચ્યેત લોહકાષ્ઠાદિયન્ત્રિતઃ । પુત્રદારૈર્નિબદ્ધસ્તુ ન વિમુચ્યેત કર્હિચિત્
લોખંડ કે લાકડાના બંધનમાંથી ક્યારેક મુક્ત થઈ શકાય છે; પણ સંતાન અને પત્નીના બંધનથી ક્યારેય છૂટકો નથી.
વિણ્મૂત્રસમ્ભવો દેહો નારીણાં તન્મયસ્તથા । કઃ પ્રીતિં તત્ર વિપ્રેન્દ્ર વિબુધઃ કર્તુમિચ્છતિ
આ શરીર વિટ અને મૂત્રથી બનેલું છે, અને સ્ત્રીનું શરીર પણ એ જ રીતે; હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, કયો વિવેકી એમાં આનંદ લેવાની ઈચ્છા રાખે?