હન્મિ ચૈકેન બાણેન તં શત્રું દુર્ભગં કિલ । યો મેઽરાતિઃ સમુત્પન્નો લોકે પાપમતિઃ ખલઃ
જે દુર્ભાગ્યશાળી દુશ્મન જગતમાં મારા વિરોધી તરીકે ઊભો થયો છે, તેને હું એક જ તીરે મારી નાખીશ.
દેવો વા દાનવો વાપિ તં નિહન્મિ શરૈઃ શિતૈઃ । ક્વ તિષ્ઠતિ કિયદ્રૂપઃ કિયદ્બલસમન્વિતઃ
એ દેવ હોય કે દાનવ, હું તેને તીક્ષ્ણ તીરો વડે મારી નાખીશ; એ ક્યાં ઊભો છે, તેનું સ્વરૂપ કેવું છે અને તેની શક્તિ કેટલી છે?
માલાકારા ઊચુઃ - ન દેવો ન ચ દૈત્યોઽસ્તિ ન યક્ષો ન ચ કિન્નરઃ । કશ્ચિત્કોલો મહાકાયો રાજંસ્તિષ્ઠતિ કાનને
માળાકારોએ કહ્યું: 'એ દેવ નથી, દૈત્ય નથી, યક્ષ કે કિનર પણ નથી; કોઈ વિશાળકાય સૂર, હે રાજા, વનમાં ઊભો છે.'
પુષ્પવૃક્ષાનતિમૃદૂન્દન્તેનોન્મૂલયત્યસૌ । વિદીર્ણં તદ્વનં સર્વં સૂકરેણાતિરંહસા
એ પોતાના દાંતથી ખૂબ નરમ ફૂલવાળા વૃક્ષો ઉખેડી નાખે છે; એ સૂરની હિંસાથી આખું વન ચકનાચૂર થઈ ગયું છે.
વિશિખૈસ્તાડિતોઽસ્માભિર્દૃષદ્ભિર્લકુટૈસ્તથા । ન બિભેતિ મહારાજ હનુમસ્માનુપાદ્રવત્
હે મહારાજ, અમે તીક્ષ્ણ બાણો, પથ્થરો અને લાકડીઓથી માર્યા છતાં, હનુમાન અમારો ડર કરતો નથી અને અમારું સામનો કરવા આગળ વધે છે.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં રાજા કોપસમાકુલઃ । અશ્વામારુહ્ય તરસા જગામોપવનં પ્રતિ
વ્યાસજી કહે છે: એમ તેમનાં વચનો સાંભળીને રાજા ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો, ઘોડા પર ચડીને ઝડપથી ઉપવન તરફ દોડી ગયો.
સૈન્યેન મહતા યુક્તો ગજાશ્વરથસંયુતઃ । પદાતિવૃન્દસહિતઃ પ્રયયૌ વનમુત્તમમ્
મોટા સેના સાથે, જેમાં હાથી, ઘોડા અને રથો હતા અને પગપાળા સૈનિકો પણ જોડાયા હતા, રાજા ઉત્તમ વનમાં પહોંચ્યો.
તત્રાપશ્યન્મહાકોલં ઘુર્ઘુરન્તં ભયાનકમ્ । વનં ભગ્નં ચ સંવીક્ષ્ય રાજા ક્રોધયુતોઽભવત્
ત્યાં રાજાએ એક મોટો, ભયાનક અને ગર્જન કરતો જંગલી ડુક્કર જોયો અને વન તબાહ થયેલું જોઈ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
ચાપે બાણં સમારોપ્ય વિકૃષ્ય ચ શરાસનમ્ । તં હન્તું સૂકરં પાપં તરસા સમુપાક્રમત્
પછી રાજાએ ધનુષ પર બાણ ચડાવી, ધનુષ ખેંચી, ઝડપથી એ પાપી ડુક્કરને મારવા આગળ વધ્યો.
સમાલોક્ય ચ રાજાનં ચાપહસ્તં રુષાકુલમ્ । સમ્મુખોઽભ્યદ્રવત્તૂર્ણં કુર્વઞ્છબ્દં સુદારુણમ્
રાજાને ગુસ્સાથી ધનુષ હાથમાં લઈને ઊભેલો જોઈ, એ ડુક્કર ભયાનક અવાજો કરતા સીધો તેની સામે દોડ્યો.
તમાયાન્તં સમાલોક્ય વરાહં વિકૃતાનનમ્ । મુમોચ વિશિખં તસ્મિન્હન્તુકામો મહીપતિઃ
એ વિકૃત ચહેરાવાળો ડુક્કર આવી રહ્યો છે એવું જોઈ, રાજાએ તેને મારવાની ઇચ્છાથી બાણ છોડ્યો.
ગચ્છન્તં તં સમાલોક્ય રાજા કોપસમન્વિતઃ । મુમોચ વિશિખાંસ્તીક્ષ્ણાંશ્ચાપમાકૃષ્ય યત્નતઃ
એ ડુક્કર દૂર જતો જોઈ, રાજા ગુસ્સાથી ભરાઈ, ધ્યાનપૂર્વક ધનુષ ખેંચી તીક્ષ્ણ બાણો છોડવા લાગ્યો.
ક્ષણં દૃષ્ટિપથં રાજ્ઞઃ ક્ષણં ચાદર્શનં ગતઃ । કુર્વન્બહુવિધારાવં સૂકરં સમુપાદ્રવત્
ક્યારેક રાજાની નજરે પડતો અને ક્યારેક અદૃશ્ય થઈ જતો, એ ડુક્કર અનેક પ્રકારના ગર્જના કરતા આગળ દોડતો રહ્યો.
હરિશ્ચન્દ્રોઽતિકુપિતો મૃગસ્યાનુજગામ હ । અશ્વેન વાયુવેગેન વિકૃષ્ય ચ શરાસનમ્
હરિશ્ચંદ્ર ખૂબ ગુસ્સે થઈ, ઘોડા પર પવન જેવી ઝડપથી એ પ્રાણીનો પીછો કરવા લાગ્યા અને ધનુષ ખેંચ્યું.
ઇતસ્તતસ્તઃ સૈન્યમગમચ્ચ વનાન્તરમ્ । એકાકી નૃપતિઃ કોલં વ્રજન્તં સમુપાદ્રવત્
સૈન્ય તો ક્યારેક અહીં, ક્યારેક ત્યાં વનમાં અંદર સુધી પહોંચી ગયું, પણ રાજા એકલોજ એ ડુક્કર પાછળ દોડતો રહ્યો.
મધ્યાહ્નસમયે રાજા સમ્પ્રાપ્તો વિજને વને । તૃષિતઃ ક્ષુધિતોઽત્યર્થં બભૂવ શ્રાન્તવાહનઃ
મધ્યાહ્નના સમયે રાજા એકાંત વનમાં પહોંચ્યો, ખૂબ તરસ્યો, ભૂખ્યો અને તેનો ઘોડો પણ થાકી ગયો હતો.
સૂકરોઽદર્શનં પ્રાપ્તો રાજા ચિન્તાતુરોઽભવત્ । માર્ગભ્રષ્ટોઽતિવિપિને દારુણે દીનવત્સ્થિતઃ
ડુક્કર અદૃશ્ય થઈ ગયો, રાજા ચિંતામાં પડી ગયો અને એ ભયાનક, માર્ગવિહોણા વનમાં દુઃખી થઈને ઊભો રહ્યો.
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ ન સહાયોઽસ્તિ મે વને । અજ્ઞાતસ્વપથઃ કુત્ર વ્રજામીતિ વ્યચિન્તયત્
એણે વિચાર્યું: 'હવે શું કરું? કયા જાઉં? આ વનમાં મારો કોઈ સાથી નથી. માર્ગ પણ ખબર નથી, તો ક્યાં જવું?'
એવં વિન્તયતસ્તત્ર વિપિને જનવર્જિતે । રાજ્ઞા ચિન્તાતુરોઽપશ્યન્નદીં સુવિમલોદકામ્
એ રીતે ચિંતામાં પડેલો રાજા એ નિર્જન વનમાં વિચારી રહ્યો હતો, ત્યારે તેણે એક સુંદર, સ્વચ્છ પાણીવાળી નદી જોઈ.
વીક્ષ્ય તાં મુદિતો રાજા પાયયિત્વા તુરઙ્ગકમ્ । અશ્વાદુત્તેર્ય વિમલં પપૌ પાનીયમુત્તમમ્
એ નદી જોઈને રાજા આનંદિત થયો, પહેલા ઘોડાને પાણી પીવડાવ્યું અને પછી ઘોડા પરથી ઊતરીને પોતે પણ શુદ્ધ પાણી પીધું.
જલં પીત્વા નૃપસ્તત્ર સુખમાપ મહીપતિઃ । ઇત્યેષ નગરં ગન્તું દિગ્ભ્રમેણાતિમોહિતઃ
પાણી પીધા પછી રાજાને ત્યાં આરામ મળ્યો, પણ શહેરમાં પાછા જવાની દિશા ભૂલી ગયો અને ભટકતો રહ્યો.
વિશ્વામિત્રસ્તુ સમ્પ્રાપ્તો વૃદ્ધબ્રાહ્મણરૂપધૃક્ । નનામ વીક્ષ્ય રાજા તં પ્રીતિપૂર્વં દ્વિજોત્તમમ્
પછી વિશ્વામિત્ર વૃદ્ધ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવ્યા; તેમને જોઈને રાજાએ આનંદપૂર્વક એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને વંદન કર્યું.
તમુવાચ ગાધિરાજઃ પ્રણમન્તં નૃપોત્તમમ્ । સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહારાજ કિમર્થમિહ ચાગતઃ
ગાધિ રાજાએ નમન કરતા મહારાજાને કહ્યું: 'મહારાજ, તમારો કલ્યાણ થાય. તમે અહીં શા માટે આવ્યા છો?'
એકાકી વિજને રાજન્ કિં ચિકીર્ષિતમત્ર તે । બ્રૂહિ સર્વં સ્થિરો ભૂત્વા કારણં નૃપસત્તમ
'રાજા, તમે અહીં એકલા અને અજાણ્યા સ્થળે શું કરવા આવ્યા છો? સ્થિર રહીને બધું મને કહો, મહારાજ.'
રાજોવાચ - સૂકરોઽતિમહાકાયો બલવાન્પુષ્પકાનનમ્ । સમુપેત્ય મમર્દાશુ કોમલાન્પુષ્પપાદપાન્
રાજાએ કહ્યું: 'એક મોટો અને બળવાન વરાહ ફૂલોના બગીચામાં ઘૂસી આવ્યો અને તરત જ નાજુક ફૂલવૃક્ષોને નષ્ટ કરી નાખ્યા.'
તં નિવારયિતું દુષ્ટં કરે કૃત્વા ચ કાર્મુકમ્ । સસૈન્યોઽહં સ્વનગરાન્નિર્ગતો મુનિસત્તમ
'એ દુષ્ટ વરાહને દૂર કરવા માટે, હાથમાં ધનુષ્ય લઈને અને સૈન્ય સાથે હું મારા શહેરમાંથી નીકળી પડ્યો, મુનિશ્રેષ્ઠ.'
ગતોઽસૌ દૃક્પથાત્પાપો માયાવી ક્વાપિ વેગવાન્ । પૃષ્ઠતોઽહમપિ પ્રાપ્તઃ સૈન્યં ક્વાપિ ગતં મમ
'એ પાપી અને માયાવિ વરાહ મારી નજરથી ઓઝલ થઈ ગયો; હું પાછળથી ગયો, પણ મારું સૈન્ય ક્યાંક બીજે જતું રહ્યું.'
ક્ષુધિતસ્તૃષિતશ્ચાહં સૈન્યભ્રષ્ટસ્ત્વિહાગતઃ । ન જાને પુરમાર્ગં ચ તહા સૈન્યગતિં મુને
'હું ભૂખ્યો અને તરસ્યો છું, સૈન્યથી વિમુખ થઈ અહીં આવી ગયો છું; મુનિ, મને શહેરનો રસ્તો પણ ખબર નથી અને મારું સૈન્ય ક્યાં ગયું તે પણ ખબર નથી.'
પન્થાનં દર્શય વિભો વ્રજામિ નગરં પ્રતિ । મમાત્ર ભાગ્યયોગેન પ્રાપ્તસ્ત્વં વિજને વને
'પ્રભુ, મને રસ્તો બતાવો જેથી હું શહેર જઈ શકું; મારા ભાગ્યે અહીં આ જંગલમાં તમારી સાથે મુલાકાત થઈ.'
અયોધ્યાદિપતિશ્ચાહં હરિશ્ચન્દ્રોઽતિવિશ્રુતઃ । રાજસૂયસ્ય કર્તા ચ વાઞ્છિતાર્થપ્રદઃ સદા
'હું અયોધ્યાનો રાજા અને હરિશ્ચંદ્ર નામે પ્રખ્યાત છું; રાજસૂય યજ્ઞ કરનાર અને સૌની ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર છું.'