લોકપાલોઽસિ ધર્મજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ । મન્યસે મદ્વચઃ સત્યં તદ્ ગચ્છ ભવનં વિભો
'તમે લોકપાલ છો, ધર્મને જાણો છો અને બધાં શાસ્ત્રોમાં નિપુણ છો. જો તમને મારું કહેવું સાચું લાગે, તો પ્રભુ, હવે તમારા ઘરે જાઓ.'
વ્યાસ ઉવાચ - ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દયાવાન્ યાદસાં પતિઃ । ઓમિત્યુક્ત્વા યયાવાશુ પ્રસન્નવદનો નૃપઃ
વ્યાસ કહે છે: એના વચન સાંભળી, દયાળુ જળદેવતા પ્રસન્ન ચહેરે 'ઑમ' કહીને તરત જ ચાલ્યા ગયા, રાજા.
ગતેઽથ વરુણો રાજા બભૂવાતિમુદાન્વિતઃ । સુખં પ્રાપ્ય સુતસ્યૈવં રાજા મુદમવાપ હ
પછી જ્યારે વરુણ ગયા, ત્યારે રાજા ખૂબ આનંદિત થયા; પુત્ર મળવાથી તેમને મહાન સુખ મળ્યું અને તેઓ આનંદમાં ડૂબી ગયા.
ચકાર રાજકાર્યાણિ હરિશ્ચન્દ્રસ્તદા નૃપઃ । કાલેન વ્રજતા પુત્રો બભૂવ દશવાર્ષિકઃ
પછી રાજા હરિશ્ચંદ્રે રાજકામ સંભાળ્યું; સમય જતાં પુત્ર દસ વર્ષનો થયો.
તસ્યોપવીતસામગ્રીં વિભૂતિસદૃશીં નૃપઃ । ચકાર બ્રાહ્મણૈઃ શિષ્ટૈરન્વિતઃ સચિવૈસ્તથા
રાજાએ વિદ્વાન બ્રાહ્મણો અને મંત્રીઓ સાથે મળીને પુત્ર માટે યોગ્ય ઉપવીત અને બીજી જરૂરી સામગ્રી તૈયાર કરી.
એકાદશે સુતાસ્યાબ્દે વ્રતબન્ધવિધૌ નૃપઃ । વિદધે વિધિવત્કાર્યં ચિત્તે ચિન્તાતુરઃ પુનઃ
પુત્રના અગિયારમા વર્ષમાં, ઉપનયન સંસ્કાર સમયે, રાજાએ યોગ્ય વિધિપૂર્વક બધાં કામ કર્યા, છતાં મનમાં ફરી ચિંતા હતી.
વર્તમાને તથા કાર્યે ઉપનીતે કુમારકે । આજગામાથ વરુણો વિપ્રવેષધરસ્તદા
જ્યારે ઉપનયન વિધિ ચાલી રહી હતી અને પુત્રનું સંસ્કાર થયું, ત્યારે વરુણ બ્રાહ્મણના વેશમાં ત્યાં આવ્યા.
તં વીક્ષ્ય નૃપતિસ્તૂર્ણં પ્રણમ્ય પુરતઃ સ્થિતઃ । કૃતાઞ્જલિપુટઃ પ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ સુરોત્તમમ્
રાજાએ તેમને જોઈ તરત જ નમન કર્યું, હાથ જોડીને તેમના સામે ઊભા રહ્યા અને આનંદપૂર્વક દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વરુણને સંબોધ્યા.
દેવ દત્તોપવીતોઽયં પશુયોગ્યોઽસ્તિ મે સુતઃ । પ્રસાદાત્તવ મે શોકો ગતો વન્ધ્યાપવાદજઃ
'દેવ, હવે મારા પુત્રને ઉપવીત મળ્યું છે અને તે યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે; તમારી કૃપાથી સંતાનહીનતાનો દુઃખ અને કલંક હવે દૂર થયો છે.'
કર્તુમિચ્છામ્યહં યજ્ઞં પ્રભૂતવરદક્ષિણમ્ । સમયે શૃણુ ધર્મજ્ઞ સત્યમદ્ય બ્રવીમ્યહમ્
'હું વિશાળ દાન અનેSouth દક્ષિણાવાળું યજ્ઞ કરવાનું ઇચ્છું છું; સમય સાંભળો, ધર્મજ્ઞ, આજે હું સાચું કહું છું.'
સમાવર્તનકર્માન્તે કરિષ્યામિ તવેપ્સિતમ્ । મમોપરિ દયાં કૃત્વા તાવત્ત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ
'સમાવર્તન સંસ્કાર પૂરો થાય ત્યારે હું તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ; ત્યાં સુધી મારા પર દયા રાખો અને થોડી રાહ જુઓ.'
વરુણ ઉવાચ - પ્રતારયસિ માં રાજન્ પુત્રપ્રેમાકુલો ભૃશમ્ । મુહુર્મુહુર્મતિં કૃત્વા યુક્તિયુક્તાં મહામતે
વરુણે કહ્યું: 'રાજા, તમે પુત્રપ્રેમમાં મગ્ન થઈ મને વારંવાર ટાળો છો; વારંવાર નવી યુક્તિઓ શોધો છો, બુદ્ધિશાળી હોવા છતાં.'
ગચ્છામ્યદ્ય મહારાજ વચસા તવ નોદિતઃ । આગમિષ્યામિ સમયે સમાવર્તનકર્મણિ
હું આજે જાઉં છું, મહારાજ, તમારે કહેવા પર નહીં; યોગ્ય સમયે વિધિ પૂર્ણ કરવા પાછો આવીશ.
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ પાશી તપાપૃચ્છ્ય વિશાંપતે । રાજા પ્રમુદિતઃ કાર્યં ચકાર ચ યથોત્તરમ્
આ રીતે કહીને, પાશી વિદાય લઈને ચાલ્યો ગયો; રાજા આનંદિત થઈને પોતાનું કામ યોગ્ય રીતે કરવા લાગ્યા.
આગતં વરુણં દૃષ્ટ્વા કુમારોઽતિવિચક્ષણઃ । યજ્ઞસ્ય સમયં જ્ઞાત્વા તદા ચિન્તાતુરોઽભવત્
વરુણને આવ્યા જોઈ, અત્યંત બુદ્ધિશાળી રાજકુમારે યજ્ઞનો સમય સમજીને ચિંતામાં પડી ગયો.
શોકસ્ય કારણં રાજ્ઞઃ પર્યપૃચ્છદિતસ્તતઃ । જ્ઞાત્વાત્મવધમાયુષ્મન્ ગમનાય મતિં દધૌ
પછી તેણે રાજાને દુઃખનું કારણ પૂછ્યું; પોતાને મૃત્યુ આવવાની વાત જાણી, લાંબા આયુષ્ય ધરાવનારએ જવાનું નક્કી કર્યું.
નિશ્ચયં પરમં કૃત્વા સમ્મન્ત્ર્ય સચિવાત્મજૈઃ । પ્રયયૌ નગરાત્તસ્માન્નિર્ગત્ય વનમપ્યસૌ
પક્કો નિર્ણય કરીને, મંત્રીઓ અને તેમના પુત્રો સાથે વિચાર વિમર્શ કર્યા પછી, તે શહેર છોડીને વનમાં ગયો.
ગતે પુત્રે નૃપઃ કામં દુઃખિતોઽભૂદ્ ભૃશં તદા । પ્રેરયામાસ દૂતાન્સ્વાંસ્તસ્યાન્વેષણકામ્યયા
પુત્ર જતા, રાજા ખૂબ જ દુઃખી થયો; તેણે પોતાના દૂતોને પુત્રની શોધ માટે મોકલ્યા.
એવં ગતેઽથ કાલેઽસૌ વરુણસ્તદ્ગૃહં ગતઃ । રાજાનં શોકસન્તપ્તં કુરુ યજ્ઞમિતિ બ્રુવન્
આ રીતે થોડો સમય પસાર થતાં, વરુણ એ ઘરમાં આવ્યો; દુઃખે વ્યાકુળ રાજાને કહ્યું: 'યજ્ઞ કરો.'
રાજા પ્રણમ્ય તં પ્રાહ દેવદેવ કરોમિ કિમ્ । ન જાને ક્વાપિ પુત્રો મે ગતસ્ત્વદ્ય ભયાકુલઃ
રાજાએ નમન કરીને કહ્યું: 'દેવોના દેવ, હું શું કરું? મને ખબર નથી કે આજે પુત્ર ક્યાં ગયો છે, અને હું ભયથી વ્યાકુળ છું.'
સર્વત્ર ગિરિદુર્ગેષુ મુનીનામાશ્રમેષુ ચ । અન્વેષિતો મે દૂતૈસ્તુ ન પ્રાપ્તો યાદસાંપતે
મારા દૂતોએ પહાડના કિલ્લાઓમાં અને ઋષિઓના આશ્રમોમાં સર્વત્ર શોધ્યું, પણ, જળના સ્વામી, પુત્ર મળ્યો નથી.
આજ્ઞાપય મહારાજ કિં કરોમિ ગતે સુતે । ન મે દોષોઽત્ર સર્વજ્ઞ ભાગ્યદોષસ્તુ સર્વથા
મહારાજ, આ સ્થિતિમાં શું કરું તે આજ્ઞા આપો; સર્વજ્ઞ, અહીં મારી કોઈ ભૂલ નથી, બધું ભાગ્યનો dosh છે.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇતિ ભૂપવચઃ શ્રુત્વા પ્રચેતાઃ કુપિતો ભૃશમ્ । શશાપ ચ નૃપં ક્રોધાદ્વઞ્ચિતસ્તુ પુનઃ પુનઃ
વ્યાસ કહે છે: રાજાના આ વચન સાંભળીને, પ્રચેતાએ ખૂબ ગુસ્સે થઈ રાજાને વારંવાર શાપ આપ્યો, કારણ કે તે છેતરાયો હતો.
નૃપતેઽહં ત્વયા યસ્માદ્વચસા ચ પ્રવઞ્ચિતઃ । તસ્માજ્જલોદરો વ્યાધિસ્ત્વાં તુદત્વતિદારુણઃ
રાજા, તું મારે વચનથી છેતરપિંડી કરી છે, તેથી તને અત્યંત ભયાનક જળોદર રોગ પીડશે.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇતિ શપ્તો મહીપાલઃ કુપિતેન પ્રચેતસા । પીડિતોઽભૂત્તદા રાજા વ્યાધિના દુઃખદેન તુ
વ્યાસ કહે છે: ગુસ્સે થયેલા પ્રચેતાએ શાપ આપતાં, રાજા એ દુઃખદાયક રોગથી પીડાઈને ખૂબ દુઃખી થયો.
એવં શપ્ત્વા નૃપં પાશી જગામ નિજમાસ્પદમ્ । રાજા પ્રાપ્ય મહાવ્યાધિં બભૂવાતીવ દુઃખિતઃ
આ રીતે રાજાને શાપ આપીને, પાશી પોતાના ઘરે ગયો; રાજા ભારે રોગ પામીને અત્યંત દુઃખી થયો.
યજ્ઞપશુભૂતસ્ય બ્રાહ્મણપુત્રસ્ય વધકરણાય વિશ્વામિત્રનિષેધવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - ગતેઽથ વરુણે રાજા રોગેણાતીવ પીડિતઃ । દુઃખાદ્દુઃખં પરં પ્રાપ્ય વ્યથિતોઽભૂદ્ ભૃશં તદા
વ્યાસ કહે છે: વરુણ જતા, રાજા રોગથી ખૂબ પીડાતો હતો; એક પછી એક દુઃખ સહન કરીને ખૂબ જ વ્યાકુળ થયો.
કુમારોઽસૌ વને શ્રુત્વા પિતરં રોગપીડિતમ્ । ગમનાય મતિં રાજંશ્ચકાર સ્નેહયન્ત્રિતઃ
વનમાં રહેલા રાજકુમારે પિતા રોગથી પીડાય છે એમ સાંભળી, પ્રેમથી વશ થઈ પાછા જવાની ઇચ્છા કરી.
સંવત્સરે વ્યતીતે તુ પિતરં દ્રષ્ટુમાદરાત્ । ગન્તુકામં તુ તં જ્ઞાત્વા શક્રસ્તત્રાજગામ હ
એક વર્ષ પસાર થતાં, પિતાને જોવા માટે ઉત્સુક રાજકુમાર જવાની તૈયારી કરતો હતો; એ જાણીને, ઇન્દ્ર ત્યાં આવ્યો.
વાસવસ્તુ તદા રૂપં કૃત્વા વિપ્રસ્ય સત્વરઃ । વારયામાસ યુક્ત્યા વૈ કુમારં ગન્તુમુદ્યતમ્
વાસવએ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને, તરત જ યુક્તિથી જવા તૈયાર થયેલા રાજકુમારને રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો.