ત્વમન્ધભાર્યા નવયૌવનાન્વિતા કૃતાસિ ધાત્રા નનુ મન્દબુદ્ધિના । ન ચૈનમર્હસ્યસિતાયતેક્ષણે પતિં ત્વમન્યં કુરુ ચારુલોચને
તને સર્જનહારએ યુવાન અને સુંદર હોવા છતાં અંધ પતિ આપી દીધો, એ ખરેખર સમજશક્તિ વગરનું કામ છે. હે લાંબા અને કાળા નેત્રવાળી, તું આવા પતિને લાયક નથી; તું બીજાને પસંદ કર, હે સુંદર નેત્રવાળી.
વૃથૈવ તે જીવિતમમ્બુજેક્ષણે પતિં ચ સમ્પ્રાપ્ય મુનિં ગતેક્ષણમ્ । વને નિવાસં ચ તથાજિનામ્બર- પ્રધારણં યોગ્યતરં ન મન્મહે
હે કમળની આંખવાળી, તારો જીવન વ્યર્થ ગયો, કારણ કે તને પતિ તરીકે દ્રષ્ટિહીન ઋષિ મળ્યા. વનમાં રહેવું અને પશુચામ પહેરવું, એ તને યોગ્ય નથી લાગતું.
અતોઽનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકં વરં કુરુષાવહિતા સુલોચને । કિં યૌવનં માનિનિ સઙ્કરોષિ વૃથા મુનિં સુન્દરિ સેવમાના
હે નિર્દોષ અંગવાળી, તારા સુખ માટે અમામાંથી એકને પસંદ કર, હે સુંદર આંખવાળી. હે ગર્વવાળી, તું યુવાની વ્યર્થ કેમ ગુમાવી રહી છે ઋષિની સેવા કરીને, હે સુંદરિ?
કિં સેવસે ભાગ્યવિવર્જિતં તં સમુજ્ઝિતં પોષણરક્ષણાભ્યામ્ । ત્યક્ત્વા મુનિં સર્વસુખાપવર્જિતં ભજાનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકમ્
તું એ દુર્ભાગ્યશાળી અને પોષણ-રક્ષણથી વંચિતને કેમ સેવા કરે છે? બધા સુખથી રહિત ઋષિને છોડી, અમામાંથી એકને પસંદ કર, હે નિર્દોષ અંગવાળી.
ત્વં નન્દને ચૈત્રરથે વને ચ કુરુષ્વ કાન્તે પ્રથિતં વિહારમ્ । અન્ધેન વૃદ્ધેન કથં હિ કાલં વિનેષ્યસે માનિનિ માનહીનમ્
હે પ્રિયે, તું નંદન કે ચૈત્રરથ વનમાં અમારાં સાથે પ્રસિદ્ધ વિહાર માણ. તું ગર્વવાળી, અંધ અને વૃદ્ધ માણસ સાથે સમય કેવી રીતે વિતાવશે, જેમાં કોઈ માન નથી?
ભૂપાત્મજા ત્વં શુભલક્ષણા ચ જાનાસિ સંસારવિહારભાવમ્ । ભાગ્યેન હીના વિજને વનેઽત્ર કાલં કથં વાહયસે વૃથા ચ
તું રાજાની દીકરી છે, શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને સંસારના આનંદ જાણે છે. ભાગ્ય વિના, આ એકલાં વનમાં તું સમય કેવી રીતે વ્યર્થ વિતાવે છે?
તસ્માદ્ભજસ્વ પિકભાષિણિ ચારુવક્ત્રે એવં દ્વયોસ્તવ સુખાય વિશાલનેત્રે । દેવાલયુષે ચ કૃશોદરિ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્ ત્યક્ત્વા મુનિં જરઠમાશુ નૃપેન્દ્રપુત્રિ
એટલે, હે કોકિલવાણી અને મીઠા બોલવાળી, અમને પસંદ કર તારા સુખ માટે, હે વિશાળ નેત્રવાળી. હે પાતળી કમરવાળી, દેવલોકમાં આનંદ માણ; વૃદ્ધ ઋષિને તરત છોડી દે, હે રાજકન્યા.
કિં તે સુખં ચાત્ર વને સુકેશિ વૃદ્ધેન સાર્ધં વિજને મૃગાક્ષિ । સેવા તથાન્ધસ્ય નવં વયશ્ચ કિં તે મતં ભૂપતિપુત્રિ દુઃખમ્
હે સુંદર વાળવાળી, તને આ વનમાં વૃદ્ધ માણસ સાથે અને એકલાંપણે શું આનંદ છે, હે હરણની આંખવાળી? અંધની સેવા અને તારી યુવાની—હે રાજકન્યા, આ દુઃખ વિશે તારો શું વિચાર છે?
શશિમુખિ ત્વમતીવ સુકોમલા ફલજલાહરણં તવ નોચિતમ્
હે ચંદ્રમુખી, તું બહુ જ નાજુક છે; ફળ અને પાણી લાવવું તને યોગ્ય નથી.
અશ્વિભ્યાં ચ્યવનદ્વારા સોમપાનાય પ્રતિજ્ઞાવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - તયોસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા વેપમાના નૃપાત્મજા । ધૈર્યમાલમ્બ્ય તૌ તત્ર બભાષે મિતભાષિણી
વ્યાસજી કહે છે: એ બંનેના શબ્દો સાંભળી રાજકન્યા કાંપી ઉઠી; પણ ધીરજ રાખી, ત્યાં ઓછા શબ્દોમાં બોલી.
દેવૌ વાં રવિપુત્રૌ ચ સર્વજ્ઞૌ સુરસમ્મતૌ । સતીં માં ધર્મશીલાં ચ નૈવં વદિતુમર્હથઃ
તમે બંને દેવતા છો, સૂર્યપુત્ર છો, બધું જાણો છો અને દેવોમાં માન્ય છો. હું પવિત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ સ્ત્રી છું, મને આ રીતે બોલવું તમારે યોગ્ય નથી.
પિત્રા દત્તા સુરશ્રેષ્ઠૌ મુનયે યોગધર્મિણે । કથં ગચ્છામિ તં માર્ગં પુંશ્ચલીગણસેવિતમ્
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા પિતાએ મને યોગમાં સ્થિત ઋષિને આપેલી છે. હું કેવી રીતે એ રસ્તે જઈ શકું, જ્યાં દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રીઓ જાય છે?
દ્રષ્ટાયં સર્વલોકસ્ય કર્મસાક્ષી દિવાકરઃ । કશ્યપાચ્ચૈવ સમ્ભૂતો નૈવં ભાષિતુમર્હથઃ
કશ્યપજીના પુત્ર સૂર્યદેવ તો આખા જગતના કર્મોનો સાક્ષી છે; તમે આવું બોલવું યોગ્ય નથી.
કુલકન્યા પતિં ત્યક્ત્વા કથમન્યં ભજેન્નરમ્ । અસારેઽસ્મિન્હિ સંસારે જાનન્તૌ ધર્મનિર્ણયમ્
કુળવંતી કન્યા પતિને છોડીને બીજાને કેમ પસંદ કરે? આ નાશવાન દુનિયામાં તમે બંને ધર્મનું મહત્વ જાણો છો.
યથેચ્છં ગચ્છતં દેવૌ શાપં દાસ્યામિ વાનઘૌ । સુકન્યાહં ચ શર્યાતેઃ પતિભક્તિપરાયણા
દેવતાઓ, હવે તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે જાઓ; પણ, પાપરહિતો, હું તમને શાપ આપીશ. હું શર્યાતિની પત્ની સુકન્યા છું અને પતિભક્તિમાં સ્થિર છું.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા નાસત્યૌ વિસ્મિતૌ ભૃશમ્ । તાવબ્રૂતાં પુનસ્ત્વેનાં શઙ્કમાનૌ ભયં મુનેઃ
વ્યાસજી કહે છે: તેની વાત સાંભળી ને આસ્વિનકુમારો ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા; મુનિનો ક્રોધ થાય તેવી શંકા રાખી, તેમણે ફરીથી તેને કહ્યું.
રાજપુત્રિ પ્રસન્નૌ તે ધર્મેણ વરવર્ણિનિ । વરં વરય સુશ્રોણિ દાસ્યાવઃ શ્રેયસે તવ
રાજકુમારી, ધર્મથી તમે પ્રસન્ન કરી છે, સુંદર કન્યા, તું કોઈ પણ વર માંગ, અમે તારા માટે શ્રેષ્ઠ તે આપશું.
જાનીહિ પ્રમદે નૂનં આવાં દેવભિષગ્વરૌ । યુવાનં રૂપસમ્પન્નં પ્રકુર્યાવઃ પતિં તવ
સ્ત્રી, જાણ કે અમે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વૈદ્યો છીએ; અમે તારા પતિને યુવાન અને સુંદર બનાવી શકીએ છીએ.
તતસ્ત્રયાણામસ્માકં પતિમેકતમં વૃણુ । સમાનરૂપદેહાનાં મધ્યે ચાતુર્યપણ્ડિતે
પછી, અમારામાંથી તું ત્રણ સમાન રૂપ અને કૌશલ્ય ધરાવતાંમાંથી એકને પતિ રૂપે પસંદ કર.
સા તર્યોવચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા સ્વપતિં તદા । ગત્વોવાચ તયોર્વાક્યં તાભ્યામુક્તં યદદ્ભુતમ્
તે કન્યાએ તેમની વાતો સાંભળી, આશ્ચર્યચકિત થઈ અને પતિ પાસે ગઈ; તેણે બંનેએ જે અદ્ભુત વાત કહી હતી, તે પતિને કહી.
સુકન્યોવાચ - સ્વામિન્ સૂર્યસુતૌ દેવૌ સમ્પ્રાપ્તૌ ચ્યવનાશ્રમે । દૃષ્ટૌ મયા દિવ્યદેહૌ નાસત્યૌ ભૃગુનન્દન
સુકન્યા બોલી: સ્વામી, સૂર્યપુત્ર દેવતાઓ ચ્યવનમુનિના આશ્રમમાં આવ્યા છે; ભૃગુવંશી, મેં આસ્વિનકુમારોને દિવ્ય રૂપે જોયા છે.
વીક્ષ્ય માં ચારુસર્વાઙ્ગીં જાતૌ કામાતુરાવુભૌ । કથિતં વચનં સ્વામિન્ પતિં તે નવયૌવનમ્
પ્રભુ, જ્યારે તેમણે મને સર્વાંગી સુંદર જોઈ, ત્યારે બંનેને કામ ઉદ્ભવ્યું; અને તેમણે તને નવયૌવન આપવાની વાત કરી.
દિવ્યદેહં કરિષ્યાવશ્ચક્ષુષ્મન્તં મુનિં કિલ । એતેન સમયેનાદ્ય તં શૃણુ ત્વં મયોદિતમ્
તેઓ મુનિને દિવ્ય દેહ અને દ્રષ્ટિ આપશે; હવે, મેં જે કહ્યું તે તું ધ્યાનથી સાંભળ.
સમાવયવરૂપં ચ કરિષ્યાવઃ પતિં તવ । તત્ર ત્રયાણામસ્માકં પતિમેકતમં વૃણુ
તેઓ તારા પતિને પોતાને જેવો રૂપદાર બનાવી દેશે; પછી, ત્રણમાંથી તું એકને પતિ રૂપે પસંદ કર.
તચ્છ્રુત્વાહમિહાયાતા પ્રષ્ટું ત્વાં કાર્યમદ્ભુતમ્ । કિં કર્તવ્યમતઃ સાધો બ્રૂહ્યસ્મિન્કાર્યસઙ્કટે
આ સાંભળી હું અહીં આવી છું, તને આ અદ્ભુત વાત પૂછવા; ધર્માત્મા, હવે આ મુશ્કેલ સમયે શું કરવું, તે મને કહો.
દેવમાયાપિ દુર્જ્ઞેયા ન જાને કપટં તયોઃ । યદાજ્ઞાપય સર્વજ્ઞ તત્કરોમિ તવેપ્સિતમ્
દેવમાયાનું રહસ્ય પણ સમજવું મુશ્કેલ છે; હું તેમની કોઈ ચાલ સમજતી નથી. સર્વજ્ઞ, તમે જે કહો તે હું કરીશ.
ચ્યવન ઉવાચ - ગચ્છ કાન્તેઽદ્ય નાસત્યૌ વચનાન્મમ સુવ્રતે । આનયસ્વ સમીપં મે શીઘ્રં દેવભિષગ્વરૌ
ચ્યવનજી બોલ્યા: પ્રિયે, આજે તું મારા કહેવા પ્રમાણે આસ્વિનકુમારોને અહીં લાવ, સદ્ગુણે, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વૈદ્યોને જલદી લાવ.
ક્રિયતામાશુ તદ્વાક્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા વ્યાસ ઉવાચ - એવં સા સમનુજ્ઞાતા તત્ર ગત્વા વચોઽબ્રવીત્
તેમની વાત તરત જ પુરી થવી જોઈએ, અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. વ્યાસજી કહે છે: આમ, તેની મંજૂરી મળતાં, તે ત્યાં ગઈ અને તેમને વાત કહી.
ક્રિયતામાશુ નાસત્યૌ સમયેન સુરોત્તમૌ । તચ્છ્રુત્વા ચાશ્વિનૌ વાક્યં તસ્યાસ્તૌ તત્ર ચાગતૌ
આસ્વિનકુમારો, હવે કરાર મુજબ કામ જલદી કરો, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ. તેની વાત સાંભળીને બંને આસ્વિનકુમારો ત્યાં આવ્યા.
ઊચતૂ રાજપુત્રીં તાં પતિસ્તવ વિશત્વપઃ । રૂપાર્થં ચ્યવનસ્તૂર્ણં તતોઽમ્ભઃ પ્રવિવેશ હ
તેમણે રાજકુમારીને કહ્યું: તારો પતિ સૌંદર્ય માટે પાણીમાં પ્રવેશ કરે; ચ્યવનજી તરત જ પાણીમાં ગયા.