સ્તુત્યાલં તવ ચાત્યર્થં સત્યં બ્રૂહિ સુલોચને । પિતા કસ્તે પતિઃ ક્વાસૌ દ્રષ્ટુમિચ્છાસ્તિ સાદરમ્
તમે તો ખૂબ જ સ્તુતિયોગ્ય છો, પણ સુંદર આંખાવાળી, સાચું કહો—તમારા પિતા કોણ છે, પતિ કોણ છે અને તેઓ ક્યાં છે? અમે તેમને આદરપૂર્વક જોવા ઈચ્છીએ છીએ.
વ્યાસ ઉવાચ - તયોરિતિ વચઃ શ્રુત્વા રાજકન્યાતિસુન્દરી । તાવુવાચ ત્રપાક્રાન્તા દેવપુત્રી નૃપાત્મજા
વ્યાસજી કહે છે: એમના વચન સાંભળી, અતિ સુંદર રાજકન્યા સંકોચથી, દેવપુત્રો પાસે બોલી.
શર્યાતિતનયાં માં વાં વિત્તં ભાર્યાં મુનેરિહ । ચ્યવનસ્ય સતીં કાન્તાં પિત્રા દત્તાં યદૃચ્છયા
તમારે જાણવું જોઈએ કે હું શર્યાતિની દીકરી છું અને અહીંના મુનિ ચ્યવનજીની પત્ની છું, પિતાએ પોતાની ઈચ્છાથી મને તેમને અર્પી છે.
પતિરન્ધોઽસ્તિ મે દેવૌ વૃદ્ધશ્ચાતીવ તાપસઃ । તસ્ય સેવામહોરાત્રં કરોમિ પ્રીતિમાનસા
મારા પતિ, દેવો, અંધ છે, ખૂબ જ વૃદ્ધ અને તપસ્વી છે; હું તેમને આનંદથી દિવસ-રાત સેવા આપું છું.
કૌ યુવાં કિમિહાયાતૌ પતિસ્તિષ્ઠતિ ચાશ્રમે । તત્રાગત્ય પ્રકુરુતમાશ્રમં ચાદ્ય પાવનમ્
તમે બે કોણ છો અને અહીં શા માટે આવ્યા છો? તમારો પતિ આશ્રમમાં છે. ત્યાં જાઓ અને આજે આશ્રમના પવિત્ર કર્મો કરો.
તદાકર્ણ્ય વચો દસ્રાવૂચતુસ્તાં નરાધિપ । કથં ત્વમપિ કલ્યાણિ પિતા દત્તા તપસ્વિને
આ શબ્દો સાંભળી, બંને અશ્વિનીકુમારો એ રાજકન્યાને પૂછ્યું: 'હે શુભે, તારા પિતાએ તને એક તપસ્વીને કેમ આપી દીધી?
ભ્રાજસેઽસ્મિન્વનોદ્દેશે વિદ્યુત્સૌદામિની યથા । ન દેવેષ્વપિ તુલ્યા હિ તવ દૃષ્ટાસ્તિ ભામિનિ
તુ આ વનમાં વીજળીની ઝાંખી જેવી તેજથી ચમકે છે; હે સુંદરે, દેવતાઓમાં પણ તારી સરખામણી કોઈની સાથે થતી નથી.
ત્વં દિવ્યામ્બરયોગ્યાસિ શોભસે નાજિનૈર્વૃતા । સર્વાભરણસંયુક્તા નીલાલકવરૂથિની
તુ તો દેવવસ્ત્રો પહેરવા યોગ્ય છે, તને પશુચામ બિલકુલ ભાતતું નથી. બધા આભૂષણોથી શોભાયમાન અને ઘાટા વાળથી તું ઝગમગે છે.
અહો વિધેર્દુષ્કલિતં વિચેષ્ટિતં યદત્ર રમ્ભોરુ વને વિષીદસિ । વિશાલનેત્રેઽન્ધમિમં પતિં પ્રિયે મુનિં સમાસાદ્ય જરાતુરં ભૃશમ્
હાય, વિધિએ કેટલું અયોગ્ય કર્યું છે! કે તું કેળાની ડાળ જેવી નાજુક જાંઘવાળી, આ વનમાં દુઃખી રહી છે. હે વિશાળ નેત્રવાળી, તને પતિ તરીકે અંધ અને વૃદ્ધ ઋષિ મળ્યા છે.
વૃથા વ્રતસ્તેન ભૃશં ન શોભસે નવં વયઃ પ્રાપ્ય સુનૃત્યપણ્ડિતે । મનોભવેનાશુ શરાઃ સુસન્ધિતાઃ પતન્તિ કસ્મિન્પતિરીદૃશસ્તવ
તારો વ્રત વ્યર્થ છે, તું યુવાની અને સુંદર નૃત્યકુશળતા પામીને પણ ઝગમગતી નથી. મનની ઇચ્છાના તીક્ષ્ણ બાણ કોના પર પડે છે, જ્યારે તારો પતિ એવો છે?
ત્વમન્ધભાર્યા નવયૌવનાન્વિતા કૃતાસિ ધાત્રા નનુ મન્દબુદ્ધિના । ન ચૈનમર્હસ્યસિતાયતેક્ષણે પતિં ત્વમન્યં કુરુ ચારુલોચને
તને સર્જનહારએ યુવાન અને સુંદર હોવા છતાં અંધ પતિ આપી દીધો, એ ખરેખર સમજશક્તિ વગરનું કામ છે. હે લાંબા અને કાળા નેત્રવાળી, તું આવા પતિને લાયક નથી; તું બીજાને પસંદ કર, હે સુંદર નેત્રવાળી.
વૃથૈવ તે જીવિતમમ્બુજેક્ષણે પતિં ચ સમ્પ્રાપ્ય મુનિં ગતેક્ષણમ્ । વને નિવાસં ચ તથાજિનામ્બર- પ્રધારણં યોગ્યતરં ન મન્મહે
હે કમળની આંખવાળી, તારો જીવન વ્યર્થ ગયો, કારણ કે તને પતિ તરીકે દ્રષ્ટિહીન ઋષિ મળ્યા. વનમાં રહેવું અને પશુચામ પહેરવું, એ તને યોગ્ય નથી લાગતું.
અતોઽનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકં વરં કુરુષાવહિતા સુલોચને । કિં યૌવનં માનિનિ સઙ્કરોષિ વૃથા મુનિં સુન્દરિ સેવમાના
હે નિર્દોષ અંગવાળી, તારા સુખ માટે અમામાંથી એકને પસંદ કર, હે સુંદર આંખવાળી. હે ગર્વવાળી, તું યુવાની વ્યર્થ કેમ ગુમાવી રહી છે ઋષિની સેવા કરીને, હે સુંદરિ?
કિં સેવસે ભાગ્યવિવર્જિતં તં સમુજ્ઝિતં પોષણરક્ષણાભ્યામ્ । ત્યક્ત્વા મુનિં સર્વસુખાપવર્જિતં ભજાનવદ્યાઙ્ગ્યુભયોસ્ત્વમેકમ્
તું એ દુર્ભાગ્યશાળી અને પોષણ-રક્ષણથી વંચિતને કેમ સેવા કરે છે? બધા સુખથી રહિત ઋષિને છોડી, અમામાંથી એકને પસંદ કર, હે નિર્દોષ અંગવાળી.
ત્વં નન્દને ચૈત્રરથે વને ચ કુરુષ્વ કાન્તે પ્રથિતં વિહારમ્ । અન્ધેન વૃદ્ધેન કથં હિ કાલં વિનેષ્યસે માનિનિ માનહીનમ્
હે પ્રિયે, તું નંદન કે ચૈત્રરથ વનમાં અમારાં સાથે પ્રસિદ્ધ વિહાર માણ. તું ગર્વવાળી, અંધ અને વૃદ્ધ માણસ સાથે સમય કેવી રીતે વિતાવશે, જેમાં કોઈ માન નથી?
ભૂપાત્મજા ત્વં શુભલક્ષણા ચ જાનાસિ સંસારવિહારભાવમ્ । ભાગ્યેન હીના વિજને વનેઽત્ર કાલં કથં વાહયસે વૃથા ચ
તું રાજાની દીકરી છે, શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને સંસારના આનંદ જાણે છે. ભાગ્ય વિના, આ એકલાં વનમાં તું સમય કેવી રીતે વ્યર્થ વિતાવે છે?
તસ્માદ્ભજસ્વ પિકભાષિણિ ચારુવક્ત્રે એવં દ્વયોસ્તવ સુખાય વિશાલનેત્રે । દેવાલયુષે ચ કૃશોદરિ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્ ત્યક્ત્વા મુનિં જરઠમાશુ નૃપેન્દ્રપુત્રિ
એટલે, હે કોકિલવાણી અને મીઠા બોલવાળી, અમને પસંદ કર તારા સુખ માટે, હે વિશાળ નેત્રવાળી. હે પાતળી કમરવાળી, દેવલોકમાં આનંદ માણ; વૃદ્ધ ઋષિને તરત છોડી દે, હે રાજકન્યા.
કિં તે સુખં ચાત્ર વને સુકેશિ વૃદ્ધેન સાર્ધં વિજને મૃગાક્ષિ । સેવા તથાન્ધસ્ય નવં વયશ્ચ કિં તે મતં ભૂપતિપુત્રિ દુઃખમ્
હે સુંદર વાળવાળી, તને આ વનમાં વૃદ્ધ માણસ સાથે અને એકલાંપણે શું આનંદ છે, હે હરણની આંખવાળી? અંધની સેવા અને તારી યુવાની—હે રાજકન્યા, આ દુઃખ વિશે તારો શું વિચાર છે?
શશિમુખિ ત્વમતીવ સુકોમલા ફલજલાહરણં તવ નોચિતમ્
હે ચંદ્રમુખી, તું બહુ જ નાજુક છે; ફળ અને પાણી લાવવું તને યોગ્ય નથી.
અશ્વિભ્યાં ચ્યવનદ્વારા સોમપાનાય પ્રતિજ્ઞાવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - તયોસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા વેપમાના નૃપાત્મજા । ધૈર્યમાલમ્બ્ય તૌ તત્ર બભાષે મિતભાષિણી
વ્યાસજી કહે છે: એ બંનેના શબ્દો સાંભળી રાજકન્યા કાંપી ઉઠી; પણ ધીરજ રાખી, ત્યાં ઓછા શબ્દોમાં બોલી.
દેવૌ વાં રવિપુત્રૌ ચ સર્વજ્ઞૌ સુરસમ્મતૌ । સતીં માં ધર્મશીલાં ચ નૈવં વદિતુમર્હથઃ
તમે બંને દેવતા છો, સૂર્યપુત્ર છો, બધું જાણો છો અને દેવોમાં માન્ય છો. હું પવિત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ સ્ત્રી છું, મને આ રીતે બોલવું તમારે યોગ્ય નથી.
પિત્રા દત્તા સુરશ્રેષ્ઠૌ મુનયે યોગધર્મિણે । કથં ગચ્છામિ તં માર્ગં પુંશ્ચલીગણસેવિતમ્
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા પિતાએ મને યોગમાં સ્થિત ઋષિને આપેલી છે. હું કેવી રીતે એ રસ્તે જઈ શકું, જ્યાં દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રીઓ જાય છે?
દ્રષ્ટાયં સર્વલોકસ્ય કર્મસાક્ષી દિવાકરઃ । કશ્યપાચ્ચૈવ સમ્ભૂતો નૈવં ભાષિતુમર્હથઃ
કશ્યપજીના પુત્ર સૂર્યદેવ તો આખા જગતના કર્મોનો સાક્ષી છે; તમે આવું બોલવું યોગ્ય નથી.
કુલકન્યા પતિં ત્યક્ત્વા કથમન્યં ભજેન્નરમ્ । અસારેઽસ્મિન્હિ સંસારે જાનન્તૌ ધર્મનિર્ણયમ્
કુળવંતી કન્યા પતિને છોડીને બીજાને કેમ પસંદ કરે? આ નાશવાન દુનિયામાં તમે બંને ધર્મનું મહત્વ જાણો છો.
યથેચ્છં ગચ્છતં દેવૌ શાપં દાસ્યામિ વાનઘૌ । સુકન્યાહં ચ શર્યાતેઃ પતિભક્તિપરાયણા
દેવતાઓ, હવે તમે તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે જાઓ; પણ, પાપરહિતો, હું તમને શાપ આપીશ. હું શર્યાતિની પત્ની સુકન્યા છું અને પતિભક્તિમાં સ્થિર છું.
વ્યાસ ઉવાચ - ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા નાસત્યૌ વિસ્મિતૌ ભૃશમ્ । તાવબ્રૂતાં પુનસ્ત્વેનાં શઙ્કમાનૌ ભયં મુનેઃ
વ્યાસજી કહે છે: તેની વાત સાંભળી ને આસ્વિનકુમારો ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા; મુનિનો ક્રોધ થાય તેવી શંકા રાખી, તેમણે ફરીથી તેને કહ્યું.
રાજપુત્રિ પ્રસન્નૌ તે ધર્મેણ વરવર્ણિનિ । વરં વરય સુશ્રોણિ દાસ્યાવઃ શ્રેયસે તવ
રાજકુમારી, ધર્મથી તમે પ્રસન્ન કરી છે, સુંદર કન્યા, તું કોઈ પણ વર માંગ, અમે તારા માટે શ્રેષ્ઠ તે આપશું.
જાનીહિ પ્રમદે નૂનં આવાં દેવભિષગ્વરૌ । યુવાનં રૂપસમ્પન્નં પ્રકુર્યાવઃ પતિં તવ
સ્ત્રી, જાણ કે અમે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ વૈદ્યો છીએ; અમે તારા પતિને યુવાન અને સુંદર બનાવી શકીએ છીએ.
તતસ્ત્રયાણામસ્માકં પતિમેકતમં વૃણુ । સમાનરૂપદેહાનાં મધ્યે ચાતુર્યપણ્ડિતે
પછી, અમારામાંથી તું ત્રણ સમાન રૂપ અને કૌશલ્ય ધરાવતાંમાંથી એકને પતિ રૂપે પસંદ કર.
સા તર્યોવચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા સ્વપતિં તદા । ગત્વોવાચ તયોર્વાક્યં તાભ્યામુક્તં યદદ્ભુતમ્
તે કન્યાએ તેમની વાતો સાંભળી, આશ્ચર્યચકિત થઈ અને પતિ પાસે ગઈ; તેણે બંનેએ જે અદ્ભુત વાત કહી હતી, તે પતિને કહી.