કથમમ્બુજપત્રાક્ષિ કલ્પનીયો મયા તવ । મરણં મે વરં પ્રાપ્તં સૈનિકાનાં તથૈવ ચ
'કેમ, કમળની પાંદડી જેવી આંખોવાળી, હું તારા માટે આ વ્યવસ્થા કરી શકું? મારે તો મૃત્યુ વધુ સારું લાગે છે, અને મારા સૈનિકો માટે પણ.'
ન તે પ્રદાનમન્ધાય રોચતે પિકભાષિણિ । ભવિતવ્યં ભવત્યેવ ધૈર્યં નૈવ ત્યજામ્યહમ્
'મને અંધ માણસને તને આપવા ગમતું નથી, મીઠી અવાજવાળી. છતાં જે થવાનું છે, એ થશે; હું મારી હિંમત છોડતો નથી.'
સુસ્થિરા ભવ સુશ્રોણિ ન દાસ્યેઽન્ધાય કર્હિચિત્ । રાજ્યં તિષ્ઠતુ વા યાતુ દેહોઽયં ચ તથૈવ મે
'મજબૂત રહો, સુંદર કટિવાળી; હું તને અંધ માણસને ક્યારેય આપીશ નહીં. રાજ્ય રહે કે જાય, અને મારું શરીર પણ.'
ન ત્વાં દાસ્યામ્યહં તસ્મૈ નેત્રહીનાય બાલિકે । સુકન્યા તં તદા પ્રાહ શ્રુત્વ તદ્વચનં પિતુઃ
'બાળિકા, હું તને એ અંધ માણસને નહીં આપું.' ત્યારે સુકન્યા એ પિતાના શબ્દો સાંભળીને—
પ્રસન્નવદનાતીવ સ્નેહયુક્તમિદં વચઃ । સુકન્યોવાચ - ન મે ચિન્તા પિતઃ કાર્યા દેહિ માં મુનયેઽધુના
સ્નેહથી ભરેલા ચહેરા સાથે સુકન્યાએ કહ્યું, 'પિતાજી, તમારે ચિંતાની જરૂર નથી; હવે મને મુનિજીને આપી દો.'
સુખં ભવતુ સર્વેષાં લોકાનાં મત્કૃતેન હિ । સેવયિષ્યામિ સન્તુષ્ટા પતિં પરમપાવનમ્
'મારા કારણે બધા લોકોએ સુખ મળે. હું મારા પતિ, જે સર્વથી પવિત્ર છે, તેની પ્રસન્નતાથી સેવા કરીશ.'
ભક્ત્યા પરમયા ચાપિ વૃદ્ધં ચ વિજને વને । સતીધર્મપરા ચાહં ચરિષ્યામિ સુસમ્મતમ્
'ઉચ્ચ ભક્તિથી, હું એકલા જંગલમાં વૃદ્ધની સેવા કરીશ. હું સતીધર્મને પાળતી છું અને જે યોગ્ય છે, એ જ કરું.'
ન ભોગેચ્છાસ્તિ મે તાત સ્વસ્થં ચિત્તં મમાનઘ । વ્યાસ ઉવાચ - તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્યા મન્ત્રિણો વિસ્મયં ગતાઃ
'મને ભોગની ઈચ્છા નથી, પિતાજી; મારું મન શાંત અને પવિત્ર છે.' વ્યાસજી કહે છે: 'એના શબ્દો સાંભળીને મંત્રીઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.'
રાજા ચ પરમપ્રીતો જગામ મુનિસન્નિધૌ । ગત્વા પ્રણમ્ય શિરસા તમુવાચ તપોધનમ્
રાજા ખૂબ ખુશ થઈને મુનિજીની પાસે ગયા. જઈને, માથું નમાવીને, તપસ્વીને કહ્યું—
સ્વામિન્ ગૃહાણ પુત્રીં મે સેવાર્થં વિધિવદ્વિભો । ઇત્યુક્ત્વાસૌ દદૌ પુત્રીં વિવાહવિધિના નૃપઃ
'મહારાજ, મારી પુત્રીને સેવા માટે યોગ્ય રીતથી સ્વીકારો.' એવું કહીને, રાજાએ વિવાહવિધિ પ્રમાણે પુત્રીને આપી દીધી.
પ્રતિગૃહ્ય મુનિઃ કન્યાં પ્રસન્નો ભાર્ગવોઽભવત્ । પારિબર્હં ન જગ્રાહ દીયમાનં નૃપેણ હ
મુનિએ કન્યાને સ્વીકારી, ભર્ગવ ખુશ થઈ ગયા; રાજાએ આપેલા ભેટો તેમણે લીધા નહીં.
કન્યામેવાગ્રહીત્કામં પરિચર્યાર્થમાત્મનઃ । પ્રસન્નેઽસ્મિન્મુનૌ જાતં સૈનિકાનાં સુખં તદા
મુનિએ માત્ર કન્યાને પોતાની સેવા માટે લીધી; મુનિ પ્રસન્ન થયા એટલે સૈનિકો પણ તે સમયે ખુશ થયા.
રાજ્ઞશ્ચ પરમાહ્લાદઃ સઞ્જાતસ્તત્ક્ષણાદપિ । દત્ત્વા પુત્રીં યદા રાજા ગમનાય ગૃહં પ્રતિ
રાજાએ દીકરી આપી, એ જ ક્ષણે રાજાને અતિ આનંદ થયો અને ઘર જવા તૈયાર થયા.
મતિં ચકાર તવઙ્ગી તદોવાચ નૃપં સુતા । સુકન્યોવાચ - ગૃહાણ મમ વાસાંસિ ભૂષણાનિ ચ મે પિતઃ
પછી, રાજા, તમારી દીકરીએ મનમાં વિચાર કરીને કહ્યું: સુકન્યા બોલી— 'પપ્પા, મારા કપડાં અને ગહણા લઈ લો.'
વલ્કલં પરિધાનાય પ્રયચ્છાજિનમુત્તમમ્ । વેષં તુ મુનિપત્નીનાં કૃત્વા તપસિ સેવનમ્
'મને વાળકાં કપડાં અને સારું મૃગચામ પહેરવા આપો; હું મુનિની પત્ની જેવો વેશ ધારણ કરી તપ કરું.'
કરિષ્યામિ તથા તાત યથા તે કીર્તિરચ્યુતા । ભવિષ્યતિ ભુવઃ પૃષ્ઠે તથા સ્વર્ગે રસાતલે
'પપ્પા, હું એવી રીતે વર્તીશ કે તમારી કીર્તિ પૃથ્વી, સ્વર્ગ અને પાતાળમાં ક્યારેય ઓછી નહીં થાય.'
પરલોકસુખાયાહં ચરિષ્યામિ દિવાનિશમ્ । દત્ત્વાન્ધાય ચ વૃદ્ધાય સુન્દરીં યુવતીં તુ મામ્
'પરલોકમાં સુખ માટે, હું દિવસ-રાત સેવા કરીશ; તમે સુંદર, યુવાન દીકરીને વૃદ્ધ અને અંધ પુરુષને આપી છે.'
ચિન્તા ત્વયા ન કર્તવ્યા શીલનાશસમુદ્ભવા । અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય ધર્મપત્ની યથા ભુવિ
'તમે ચિંતા ન કરો, કારણ કે ચિંતા બગાડે છે; હું પૃથ્વી પર વશિષ્ઠની ધર્મપત્ની અરુંધતી જેવી રહીશ.'
તથૈવાહં ભવિષ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા । અનસૂયા યથા સાધ્વી ભાર્યાત્રેઃ પ્રથિતા ભુવિ
'હું પણ એ જ રીતે રહીશ; આમાં કોઈ શંકા કરવાની જરૂર નથી. હું અત્રિની પ્રસિદ્ધ પતિવ્રતા પત્ની અનસૂયા જેવી રહીશ.'
તથૈવાહં ભવિષ્યામિ પુત્રી કીર્તિકરી તવ । સુકન્યાવચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધર્મવિત્
'હું પણ એવી જ તમારી દીકરી રહીશ, જે તમારી કીર્તિ વધારશે.' સુકન્યાના શબ્દો સાંભળીને, ધર્મ જાણનાર રાજા—
દત્ત્વાજિનં રુરોદાશુ વીક્ષ્ય તાં ચારુહાસિનીમ્ । ત્યક્ત્વા ભૂષણવાસાંસિ મુનિવેષધરાં સુતામ્
મૃગચામ આપી, રાજાએ તરત જ રડી પડ્યા; સુંદર હાસ્યવાળી દીકરીને મુનિની પત્ની જેવો વેશ ધારણ કરેલો જોઈ, ગહણા અને કપડાં છોડીને.
વિવર્ણવદનો ભૂત્વા સ્થિતસ્તત્રૈવ પાર્થિવઃ । રાજ્ઞ્યઃ સર્વાઃ સુતાં દૃષ્ટ્વા વલ્કલાજિનધારિણીમ્
રાજા ત્યાં જ ઊભા રહ્યા, તેમનું ચહેરું ઉદાસ થઈ ગયું; દીકરીને વાળકાં અને મૃગચામ પહેરેલું જોઈ.
રુરુદુર્ભૃશશોકાર્તા વેપમાના ઇવાભવન્ । તામાપૃચ્છ્ય મહીપાલો મન્ત્રિભિઃ પરિવારિતઃ । યયૌ સ્વનગરં રાજન્ મુક્ત્વા પુત્રીં શુચાર્પિતામ્
બધી રાણીઓ દીકરીને વાળકાં અને મૃગચામમાં જોઈ, ભારે દુઃખથી રડી અને કાંપતી થઈ ગઈ; રાજાએ દીકરીને વિદાય લઈને, મંત્રીઓ સાથે, દુઃખથી ભરેલી દીકરીને છોડીને પોતાના શહેર તરફ રવાના થયા.
અશ્વિનીકુમારયોઃ સુકન્યાં પ્રતિ બોધવચનવર્ણનમ્ વ્યાસ ઉવાચ - ગતે રાજનિ સા બાલા પતિસેવાપરાયણા । બભૂવ ચ તથાગ્નીનાં સેવને ધર્મતત્પરા
વ્યાસ કહે છે: રાજા જતા, એ યુવાન દીકરી પતિની સેવા માટે સમર્પિત થઈ ગઈ અને અગ્નિની સેવા માટે પણ ધર્મમાં તત્પર રહી.
ફલાન્યાદાય સ્વાદૂનિ મૂલાનિ વિવિધાનિ ચ । દદૌ સા મુનયે બાલા પતિસેવાપરાયણા
તે સ્વાદિષ્ટ ફળ અને વિવિધ મૂળ એકત્ર કરીને મુનિને આપી, પતિની સેવા માટે હંમેશા તત્પર રહી.
પતિં તપ્તોદકેનાશુ સ્નાપયિત્વા મૃગત્વચા । પરિવેષ્ટ્ય શુભાયાં તુ બૃસ્યાં સ્થાપિતવત્યપિ
તે પતિને ગરમ પાણીથી વહેલી સ્નાન કરાવ્યું, મૃગચામમાં લપેટી, અને સ્વચ્છ ચટાઈ પર બેસાડ્યો.
તિલાન્ યવકુશાનગ્રે પરિકલ્પ્ય કમણ્ડલુમ્ । તમુવાચ નિત્યકર્મ કુરુષ્વ મુનિસત્તમ
તે તિલ, જવાર અને કુશ ઘાસ આગળ રાખી, કમંડલ પણ મૂકી, અને કહ્યું, 'મુનિશ્રેષ્ઠ, તમારું દૈનિક કર્મ કરો.'
તમુત્થાપ્ય કરે કૃત્વા સમાપ્તે નિત્યકર્મણિ । બૃસ્યાં વા સંસ્તરે બાલા ભર્તારં સંન્યવેશયત્
તે પતિને હાથ પકડી ઊભા કર્યાં, દૈનિક કર્મ પૂરું થતાં, યુવાન પત્નીએ પતિને ચટાઈ કે પથારી પર બેસાડ્યો.
પશ્ચાદાનીય પક્વાનિ ફલાનિ ચ નૃપાત્મજા । ભોજયામાસ ચ્યવનં નીવારાન્નં સુસંસ્કૃતમ્
પછી રાજકુમારી પક્વ ફળો લાવી અને ચ્યવનને સારી રીતે બનાવેલું નિવારાનું ભાત પીરસ્યું.
ભુક્તવન્તં પતિં તૃપ્તં દત્ત્વાચમનમાદરાત્ । પશ્ચાચ્ચ પૂગં પત્રાણિ દદૌ ચાદરસંયુતા
પતિએ ભોજન કરી સંતોષ પામ્યા પછી, તેણે આદરપૂર્વક મુખ ધોવા માટે પાણી આપ્યું અને પછી ભક્તિભાવે પાનનાં પાંદડાં અર્પણ કર્યા.