વિચારયધ્વં મિલિતા હિતં સ્યાન્મમ વૈ કથમ્ । મન્ત્રિણ ઊચુઃ - કિં બ્રૂમોઽસ્મિન્મહારાજ સઙ્કટેઽતિદુરાસદે
તમારે બધાએ મળીને વિચારવું જોઈએ કે મારા માટે શું સારું રહેશે. મંત્રીઓએ કહ્યું: હે મહારાજ, આવી મુશ્કેલ અને કઠિન સ્થિતિમાં અમે શું કહીએ?
દુર્ભગાય સુકન્યૈષા કથં દેયાતિસુન્દરી । વ્યાસ ઉવાચ - તદા ચિન્તાકુલં વીક્ષ્ય પિતરં મન્ત્રિણસ્તદા
આવી અતિ સુંદર સુકન્યાને દુર્ભાગ્યશાળી પુરુષને કેવી રીતે આપી શકાય? વ્યાસે કહ્યું: ત્યારે પિતાને ચિંતામાં જોઈ મંત્રીઓ પણ ખૂબ દુઃખી થયા.
સુકન્યા ત્વિઙ્ગિતં જ્ઞાત્વા પ્રહસ્યેદમુવાચ હ । પિતઃ કસ્માદ્ભવાનદ્ય ચિન્તાવ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ
સુકન્યા એ પિતાની ચિંતાને સમજીને હસતી હસતી કહ્યું, 'પિતાજી, આજે તમે કેમ એટલા ચિંતિત અને ઉદ્વિગ્ન દેખાઈ રહ્યા છો?'
મત્કૃતે દુઃખસંવિગ્નો વિષણ્ણવદનોઽસિ વૈ । અહં ગત્વા મુનિં તત્ર સમાશ્વાસ્ય ભયાર્દિતમ્
'મારા કારણે તમે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયા છો અને તમારું મુખ પણ ઉતરેલું છે. હું ત્યાં જઈને મુનિજીને, જે ભયથી પીડાઈ રહ્યા છે, આશ્વાસન આપું.'
કરિષ્યામિ પ્રસન્નં તં આત્મદાનેન વૈ પિતઃ । ઇતિ રાજા વચઃ શ્રુત્વા ભાષિતં યત્સુકન્યયા
'પિતાજી, હું તેમને પોતાને અર્પણ કરીને ખુશ કરીશ.' સુકન્યાના આ શબ્દો સાંભળીને—
તામુવાચ પ્રસન્નાત્મા સચિવાનાં ચ શૃણ્વતામ્ । કથં પુત્રિ ત્વમન્ધસ્ય પરિચર્યાં વનેઽબલા
રાજા એ મન શાંત કરીને, મંત્રીઓની હાજરીમાં કહ્યું, 'પુત્રી, તું કેવી રીતે જંગલમાં અંધ માણસની સેવા કરી શકીશ?'
કરિષ્યસિ જરાર્તસ્ય ક્રોધનસ્ય વિશેષતઃ । કથમન્ધાય ચાનેન રૂપેણ રતિસન્નિભામ્
'તમે વૃદ્ધ અને ગુસ્સાવાળાની કેવી રીતે સંભાળ લેશો? અને તારા સૌંદર્યથી, તું અંધ માણસને પતિ સમાન કેવી રીતે અર્પણ કરી શકીશ?'
દદામિ જરયા ગ્રસ્તદેહાય સુખવાઞ્છયા । પિત્રા પુત્રી પ્રદાતવ્યા વયોજ્ઞાતિબલાય ચ
'તારા સુખની ઈચ્છાથી, હું તને વૃદ્ધ અને જરાથી પીડાયેલા માણસને કેવી રીતે આપી શકું? પિતા એ પુત્રીને યોગ્ય ઉંમર અને શક્તિ ધરાવતા વ્યક્તિને જ આપવી જોઈએ.'
ધનધાન્યસમૃદ્ધાય નાધનાય કદાચન । ક્વ તે રૂપં વિશાલાક્ષિ ક્વાસૌ વૃદ્ધો વનેચરઃ
'ધન અને અનાજથી સમૃદ્ધ માણસને, ક્યારેય ગરીબને નહિ. તારા સૌંદર્ય અને વિશાળ આંખો ક્યાં છે, અને એ વૃદ્ધ જંગલમાં રહેનાર ક્યાં છે?'
કથં દેયા મયા પુત્રી તસ્મૈ નાતિવરાય ચ । ઉટજે નિયતં વાસો યસ્ય નિત્યં મનોહરે
'કેવી રીતે હું મારી પુત્રીને એવા માણસને આપી શકું, જે યોગ્ય નથી? તેની વાસગૃહ હંમેશા ઉઠાણામાં છે, ભલે તે મનોહર હોય.'
કથમમ્બુજપત્રાક્ષિ કલ્પનીયો મયા તવ । મરણં મે વરં પ્રાપ્તં સૈનિકાનાં તથૈવ ચ
'કેમ, કમળની પાંદડી જેવી આંખોવાળી, હું તારા માટે આ વ્યવસ્થા કરી શકું? મારે તો મૃત્યુ વધુ સારું લાગે છે, અને મારા સૈનિકો માટે પણ.'
ન તે પ્રદાનમન્ધાય રોચતે પિકભાષિણિ । ભવિતવ્યં ભવત્યેવ ધૈર્યં નૈવ ત્યજામ્યહમ્
'મને અંધ માણસને તને આપવા ગમતું નથી, મીઠી અવાજવાળી. છતાં જે થવાનું છે, એ થશે; હું મારી હિંમત છોડતો નથી.'
સુસ્થિરા ભવ સુશ્રોણિ ન દાસ્યેઽન્ધાય કર્હિચિત્ । રાજ્યં તિષ્ઠતુ વા યાતુ દેહોઽયં ચ તથૈવ મે
'મજબૂત રહો, સુંદર કટિવાળી; હું તને અંધ માણસને ક્યારેય આપીશ નહીં. રાજ્ય રહે કે જાય, અને મારું શરીર પણ.'
ન ત્વાં દાસ્યામ્યહં તસ્મૈ નેત્રહીનાય બાલિકે । સુકન્યા તં તદા પ્રાહ શ્રુત્વ તદ્વચનં પિતુઃ
'બાળિકા, હું તને એ અંધ માણસને નહીં આપું.' ત્યારે સુકન્યા એ પિતાના શબ્દો સાંભળીને—
પ્રસન્નવદનાતીવ સ્નેહયુક્તમિદં વચઃ । સુકન્યોવાચ - ન મે ચિન્તા પિતઃ કાર્યા દેહિ માં મુનયેઽધુના
સ્નેહથી ભરેલા ચહેરા સાથે સુકન્યાએ કહ્યું, 'પિતાજી, તમારે ચિંતાની જરૂર નથી; હવે મને મુનિજીને આપી દો.'
સુખં ભવતુ સર્વેષાં લોકાનાં મત્કૃતેન હિ । સેવયિષ્યામિ સન્તુષ્ટા પતિં પરમપાવનમ્
'મારા કારણે બધા લોકોએ સુખ મળે. હું મારા પતિ, જે સર્વથી પવિત્ર છે, તેની પ્રસન્નતાથી સેવા કરીશ.'
ભક્ત્યા પરમયા ચાપિ વૃદ્ધં ચ વિજને વને । સતીધર્મપરા ચાહં ચરિષ્યામિ સુસમ્મતમ્
'ઉચ્ચ ભક્તિથી, હું એકલા જંગલમાં વૃદ્ધની સેવા કરીશ. હું સતીધર્મને પાળતી છું અને જે યોગ્ય છે, એ જ કરું.'
ન ભોગેચ્છાસ્તિ મે તાત સ્વસ્થં ચિત્તં મમાનઘ । વ્યાસ ઉવાચ - તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્યા મન્ત્રિણો વિસ્મયં ગતાઃ
'મને ભોગની ઈચ્છા નથી, પિતાજી; મારું મન શાંત અને પવિત્ર છે.' વ્યાસજી કહે છે: 'એના શબ્દો સાંભળીને મંત્રીઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.'
રાજા ચ પરમપ્રીતો જગામ મુનિસન્નિધૌ । ગત્વા પ્રણમ્ય શિરસા તમુવાચ તપોધનમ્
રાજા ખૂબ ખુશ થઈને મુનિજીની પાસે ગયા. જઈને, માથું નમાવીને, તપસ્વીને કહ્યું—
સ્વામિન્ ગૃહાણ પુત્રીં મે સેવાર્થં વિધિવદ્વિભો । ઇત્યુક્ત્વાસૌ દદૌ પુત્રીં વિવાહવિધિના નૃપઃ
'મહારાજ, મારી પુત્રીને સેવા માટે યોગ્ય રીતથી સ્વીકારો.' એવું કહીને, રાજાએ વિવાહવિધિ પ્રમાણે પુત્રીને આપી દીધી.
પ્રતિગૃહ્ય મુનિઃ કન્યાં પ્રસન્નો ભાર્ગવોઽભવત્ । પારિબર્હં ન જગ્રાહ દીયમાનં નૃપેણ હ
મુનિએ કન્યાને સ્વીકારી, ભર્ગવ ખુશ થઈ ગયા; રાજાએ આપેલા ભેટો તેમણે લીધા નહીં.
કન્યામેવાગ્રહીત્કામં પરિચર્યાર્થમાત્મનઃ । પ્રસન્નેઽસ્મિન્મુનૌ જાતં સૈનિકાનાં સુખં તદા
મુનિએ માત્ર કન્યાને પોતાની સેવા માટે લીધી; મુનિ પ્રસન્ન થયા એટલે સૈનિકો પણ તે સમયે ખુશ થયા.
રાજ્ઞશ્ચ પરમાહ્લાદઃ સઞ્જાતસ્તત્ક્ષણાદપિ । દત્ત્વા પુત્રીં યદા રાજા ગમનાય ગૃહં પ્રતિ
રાજાએ દીકરી આપી, એ જ ક્ષણે રાજાને અતિ આનંદ થયો અને ઘર જવા તૈયાર થયા.
મતિં ચકાર તવઙ્ગી તદોવાચ નૃપં સુતા । સુકન્યોવાચ - ગૃહાણ મમ વાસાંસિ ભૂષણાનિ ચ મે પિતઃ
પછી, રાજા, તમારી દીકરીએ મનમાં વિચાર કરીને કહ્યું: સુકન્યા બોલી— 'પપ્પા, મારા કપડાં અને ગહણા લઈ લો.'
વલ્કલં પરિધાનાય પ્રયચ્છાજિનમુત્તમમ્ । વેષં તુ મુનિપત્નીનાં કૃત્વા તપસિ સેવનમ્
'મને વાળકાં કપડાં અને સારું મૃગચામ પહેરવા આપો; હું મુનિની પત્ની જેવો વેશ ધારણ કરી તપ કરું.'
કરિષ્યામિ તથા તાત યથા તે કીર્તિરચ્યુતા । ભવિષ્યતિ ભુવઃ પૃષ્ઠે તથા સ્વર્ગે રસાતલે
'પપ્પા, હું એવી રીતે વર્તીશ કે તમારી કીર્તિ પૃથ્વી, સ્વર્ગ અને પાતાળમાં ક્યારેય ઓછી નહીં થાય.'
પરલોકસુખાયાહં ચરિષ્યામિ દિવાનિશમ્ । દત્ત્વાન્ધાય ચ વૃદ્ધાય સુન્દરીં યુવતીં તુ મામ્
'પરલોકમાં સુખ માટે, હું દિવસ-રાત સેવા કરીશ; તમે સુંદર, યુવાન દીકરીને વૃદ્ધ અને અંધ પુરુષને આપી છે.'
ચિન્તા ત્વયા ન કર્તવ્યા શીલનાશસમુદ્ભવા । અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય ધર્મપત્ની યથા ભુવિ
'તમે ચિંતા ન કરો, કારણ કે ચિંતા બગાડે છે; હું પૃથ્વી પર વશિષ્ઠની ધર્મપત્ની અરુંધતી જેવી રહીશ.'
તથૈવાહં ભવિષ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા । અનસૂયા યથા સાધ્વી ભાર્યાત્રેઃ પ્રથિતા ભુવિ
'હું પણ એ જ રીતે રહીશ; આમાં કોઈ શંકા કરવાની જરૂર નથી. હું અત્રિની પ્રસિદ્ધ પતિવ્રતા પત્ની અનસૂયા જેવી રહીશ.'
તથૈવાહં ભવિષ્યામિ પુત્રી કીર્તિકરી તવ । સુકન્યાવચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધર્મવિત્
'હું પણ એવી જ તમારી દીકરી રહીશ, જે તમારી કીર્તિ વધારશે.' સુકન્યાના શબ્દો સાંભળીને, ધર્મ જાણનાર રાજા—