વિચિન્ત્ય મનસા ભૂપ કન્યાદાનં સમાચર । ન ચાત્ર દૂષણં કિઞ્ચિત્તાપસોઽહં યતવ્રતઃ
હે રાજા, મનમાં વિચાર કરી તારી દીકરી આપ. આમાં કોઈ દોષ નથી, કારણ કે હું તપસ્વી છું અને વ્રત પાળું છું.
વ્યાસ ઉવાચ - શર્યાતિર્વચનં શ્રુત્વા મુનેશ્ચિન્તાતુરોઽભવત્ । ન દાસ્યેઽપ્યથવા દાસ્યે કિઞ્ચિન્નોવાચ ભારત
વ્યાસે કહ્યું: ઋષિના શબ્દો સાંભળીને શર્યાતિ મનમાં ચિંતિત થયો. 'હું દીકરી નહીં આપું, કે કદાચ આપી દઈશ,' એમ વિચારતો રહ્યો, પણ કંઈ બોલ્યો નહીં.
કથમન્ધાય વૃદ્ધાય કુરૂપાય સુતામિમામ્ । દેવકન્યોપમાં દત્ત્વા સુખી સ્યામાત્મસમ્ભવામ્
હું કેવી રીતે મારી દીકરી, જે દેવકન્યાને સમાન છે, અંધ, વૃદ્ધ અને રૂપહીન પુરુષને આપી, પોતે સુખી રહી શકું?
કો વાત્મનઃ સુખાર્થાય પુત્ર્યાઃ સંસારજં સુખમ્ । હરતેઽલ્પમતિઃ પાપો જાનન્નપિ શુભાશુભમ્
કોણ પોતાનું સુખ મેળવવા માટે દીકરીને સંસારના સુખ માટે આપે? આવું તો માત્ર મૂર્ખ અને પાપી માણસ જ કરે, જે સારા-ખરાબને જાણે છે છતાં.
પ્રાપ્ય સા ચ્યવનં સુભ્રૂઃ પઞ્ચબાણશરાર્દિતા । અન્ધં વૃદ્ધં પતિં પ્રાપ્ય કથં કાલં નયિષ્યતિ
સુંદર ભ્રૂવાળી એ કન્યા, જે કામદેવના બાણોથી ઘાયલ છે, ચ્યવનને પતિ રૂપે પામશે, તો અંધ અને વૃદ્ધ પતિ સાથે દિવસો કેવી રીતે પસાર કરશે?
યૌવને દુર્જયઃ કામો વિશેષેણ સુરૂપયા । આત્મતુલ્યં પતિં પ્રાપ્ય કિમુ વૃદ્ધં વિલોચનમ્
યૌવનમાં કામદેવને જીતવો બહુ મુશ્કેલ છે, ખાસ કરીને સુંદર સ્ત્રી માટે. પોતાને સમાન પતિ હોય તો ચાલે, પણ વૃદ્ધ અને અંધ પતિ સાથે શું થશે?
ગૌતમં તાપસં પ્રાપ્ય રૂપયૌવનસંયુતા । અહલ્યા વાસવેનાશુ વઞ્ચિતા વરવર્ણિની
અહલ્યા, જે સુંદરતા અને યુવાનીથી યુક્ત હતી, તેને ગૌતમ ઋષિ પતિ મળ્યા છતાં, ઇન્દ્રે તરત જ તેને છેતરવી.
શપ્તા ચ પતિના પશ્ચાજ્જ્ઞાત્વા ધર્મવિપર્યયમ્ । તસ્માદ્ભવતુ મે દુઃખં ન દદામિ સુકન્યકામ્
પતિએ પછી ધર્મભંગ જાણીને તેને શાપ આપ્યો. તેથી, દુઃખ મને સહન કરવું પડે તો ચાલે, પણ હું સુકન્યાને નહીં આપું.
ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય શર્યાતિર્વિમના સ્વગૃહં યયૌ । સચિવાંશ્ચ સમાદાય મન્ત્રં ચક્રેઽતિદુઃખિતઃ
આ રીતે વિચારીને, શર્યાતિ દુઃખી થઈ પોતાના ઘરે ગયો, મંત્રીઓને બોલાવીને ખૂબ ચિંતામાં મંત્રણા કરવા લાગ્યો.
ભો મન્ત્રિણો બ્રુવન્ત્વદ્ય કિં કર્તવ્યં મયાધુના । પુત્રી દેયાથ વિપ્રાય ભોક્તવ્યં દુઃખમેવ વા
હે મંત્રીઓ, આજે મને શું કરવું જોઈએ તે કહો. શું હું દીકરી ઋષિને આપી દઉં કે પછી દુઃખ સહન કરવું પડશે?
વિચારયધ્વં મિલિતા હિતં સ્યાન્મમ વૈ કથમ્ । મન્ત્રિણ ઊચુઃ - કિં બ્રૂમોઽસ્મિન્મહારાજ સઙ્કટેઽતિદુરાસદે
તમારે બધાએ મળીને વિચારવું જોઈએ કે મારા માટે શું સારું રહેશે. મંત્રીઓએ કહ્યું: હે મહારાજ, આવી મુશ્કેલ અને કઠિન સ્થિતિમાં અમે શું કહીએ?
દુર્ભગાય સુકન્યૈષા કથં દેયાતિસુન્દરી । વ્યાસ ઉવાચ - તદા ચિન્તાકુલં વીક્ષ્ય પિતરં મન્ત્રિણસ્તદા
આવી અતિ સુંદર સુકન્યાને દુર્ભાગ્યશાળી પુરુષને કેવી રીતે આપી શકાય? વ્યાસે કહ્યું: ત્યારે પિતાને ચિંતામાં જોઈ મંત્રીઓ પણ ખૂબ દુઃખી થયા.
સુકન્યા ત્વિઙ્ગિતં જ્ઞાત્વા પ્રહસ્યેદમુવાચ હ । પિતઃ કસ્માદ્ભવાનદ્ય ચિન્તાવ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ
સુકન્યા એ પિતાની ચિંતાને સમજીને હસતી હસતી કહ્યું, 'પિતાજી, આજે તમે કેમ એટલા ચિંતિત અને ઉદ્વિગ્ન દેખાઈ રહ્યા છો?'
મત્કૃતે દુઃખસંવિગ્નો વિષણ્ણવદનોઽસિ વૈ । અહં ગત્વા મુનિં તત્ર સમાશ્વાસ્ય ભયાર્દિતમ્
'મારા કારણે તમે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયા છો અને તમારું મુખ પણ ઉતરેલું છે. હું ત્યાં જઈને મુનિજીને, જે ભયથી પીડાઈ રહ્યા છે, આશ્વાસન આપું.'
કરિષ્યામિ પ્રસન્નં તં આત્મદાનેન વૈ પિતઃ । ઇતિ રાજા વચઃ શ્રુત્વા ભાષિતં યત્સુકન્યયા
'પિતાજી, હું તેમને પોતાને અર્પણ કરીને ખુશ કરીશ.' સુકન્યાના આ શબ્દો સાંભળીને—
તામુવાચ પ્રસન્નાત્મા સચિવાનાં ચ શૃણ્વતામ્ । કથં પુત્રિ ત્વમન્ધસ્ય પરિચર્યાં વનેઽબલા
રાજા એ મન શાંત કરીને, મંત્રીઓની હાજરીમાં કહ્યું, 'પુત્રી, તું કેવી રીતે જંગલમાં અંધ માણસની સેવા કરી શકીશ?'
કરિષ્યસિ જરાર્તસ્ય ક્રોધનસ્ય વિશેષતઃ । કથમન્ધાય ચાનેન રૂપેણ રતિસન્નિભામ્
'તમે વૃદ્ધ અને ગુસ્સાવાળાની કેવી રીતે સંભાળ લેશો? અને તારા સૌંદર્યથી, તું અંધ માણસને પતિ સમાન કેવી રીતે અર્પણ કરી શકીશ?'
દદામિ જરયા ગ્રસ્તદેહાય સુખવાઞ્છયા । પિત્રા પુત્રી પ્રદાતવ્યા વયોજ્ઞાતિબલાય ચ
'તારા સુખની ઈચ્છાથી, હું તને વૃદ્ધ અને જરાથી પીડાયેલા માણસને કેવી રીતે આપી શકું? પિતા એ પુત્રીને યોગ્ય ઉંમર અને શક્તિ ધરાવતા વ્યક્તિને જ આપવી જોઈએ.'
ધનધાન્યસમૃદ્ધાય નાધનાય કદાચન । ક્વ તે રૂપં વિશાલાક્ષિ ક્વાસૌ વૃદ્ધો વનેચરઃ
'ધન અને અનાજથી સમૃદ્ધ માણસને, ક્યારેય ગરીબને નહિ. તારા સૌંદર્ય અને વિશાળ આંખો ક્યાં છે, અને એ વૃદ્ધ જંગલમાં રહેનાર ક્યાં છે?'
કથં દેયા મયા પુત્રી તસ્મૈ નાતિવરાય ચ । ઉટજે નિયતં વાસો યસ્ય નિત્યં મનોહરે
'કેવી રીતે હું મારી પુત્રીને એવા માણસને આપી શકું, જે યોગ્ય નથી? તેની વાસગૃહ હંમેશા ઉઠાણામાં છે, ભલે તે મનોહર હોય.'
કથમમ્બુજપત્રાક્ષિ કલ્પનીયો મયા તવ । મરણં મે વરં પ્રાપ્તં સૈનિકાનાં તથૈવ ચ
'કેમ, કમળની પાંદડી જેવી આંખોવાળી, હું તારા માટે આ વ્યવસ્થા કરી શકું? મારે તો મૃત્યુ વધુ સારું લાગે છે, અને મારા સૈનિકો માટે પણ.'
ન તે પ્રદાનમન્ધાય રોચતે પિકભાષિણિ । ભવિતવ્યં ભવત્યેવ ધૈર્યં નૈવ ત્યજામ્યહમ્
'મને અંધ માણસને તને આપવા ગમતું નથી, મીઠી અવાજવાળી. છતાં જે થવાનું છે, એ થશે; હું મારી હિંમત છોડતો નથી.'
સુસ્થિરા ભવ સુશ્રોણિ ન દાસ્યેઽન્ધાય કર્હિચિત્ । રાજ્યં તિષ્ઠતુ વા યાતુ દેહોઽયં ચ તથૈવ મે
'મજબૂત રહો, સુંદર કટિવાળી; હું તને અંધ માણસને ક્યારેય આપીશ નહીં. રાજ્ય રહે કે જાય, અને મારું શરીર પણ.'
ન ત્વાં દાસ્યામ્યહં તસ્મૈ નેત્રહીનાય બાલિકે । સુકન્યા તં તદા પ્રાહ શ્રુત્વ તદ્વચનં પિતુઃ
'બાળિકા, હું તને એ અંધ માણસને નહીં આપું.' ત્યારે સુકન્યા એ પિતાના શબ્દો સાંભળીને—
પ્રસન્નવદનાતીવ સ્નેહયુક્તમિદં વચઃ । સુકન્યોવાચ - ન મે ચિન્તા પિતઃ કાર્યા દેહિ માં મુનયેઽધુના
સ્નેહથી ભરેલા ચહેરા સાથે સુકન્યાએ કહ્યું, 'પિતાજી, તમારે ચિંતાની જરૂર નથી; હવે મને મુનિજીને આપી દો.'
સુખં ભવતુ સર્વેષાં લોકાનાં મત્કૃતેન હિ । સેવયિષ્યામિ સન્તુષ્ટા પતિં પરમપાવનમ્
'મારા કારણે બધા લોકોએ સુખ મળે. હું મારા પતિ, જે સર્વથી પવિત્ર છે, તેની પ્રસન્નતાથી સેવા કરીશ.'
ભક્ત્યા પરમયા ચાપિ વૃદ્ધં ચ વિજને વને । સતીધર્મપરા ચાહં ચરિષ્યામિ સુસમ્મતમ્
'ઉચ્ચ ભક્તિથી, હું એકલા જંગલમાં વૃદ્ધની સેવા કરીશ. હું સતીધર્મને પાળતી છું અને જે યોગ્ય છે, એ જ કરું.'
ન ભોગેચ્છાસ્તિ મે તાત સ્વસ્થં ચિત્તં મમાનઘ । વ્યાસ ઉવાચ - તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્યા મન્ત્રિણો વિસ્મયં ગતાઃ
'મને ભોગની ઈચ્છા નથી, પિતાજી; મારું મન શાંત અને પવિત્ર છે.' વ્યાસજી કહે છે: 'એના શબ્દો સાંભળીને મંત્રીઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.'
રાજા ચ પરમપ્રીતો જગામ મુનિસન્નિધૌ । ગત્વા પ્રણમ્ય શિરસા તમુવાચ તપોધનમ્
રાજા ખૂબ ખુશ થઈને મુનિજીની પાસે ગયા. જઈને, માથું નમાવીને, તપસ્વીને કહ્યું—
સ્વામિન્ ગૃહાણ પુત્રીં મે સેવાર્થં વિધિવદ્વિભો । ઇત્યુક્ત્વાસૌ દદૌ પુત્રીં વિવાહવિધિના નૃપઃ
'મહારાજ, મારી પુત્રીને સેવા માટે યોગ્ય રીતથી સ્વીકારો.' એવું કહીને, રાજાએ વિવાહવિધિ પ્રમાણે પુત્રીને આપી દીધી.