દેવીભાગવતપુરાણમ્

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

નારાયણ, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય નર, દેવી સરસ્વતી અને વ્યાસજીને વંદન કરીને પછી જયની વાત કરવી.

ऋषय ऊचुः। सूत जीव समा बह्वीर्यस्त्वं श्रावयसीह नः । कथा मनोहराः पुण्या व्यासशिष्य महामते

ઋષિઓએ કહ્યું: સુતજી, તમે દીર્ઘાયુ અને પરાક્રમી છો; હે વ્યાસજીના વિદ્વાન શિષ્ય, અમને અહીં મનોહર અને પુણ્યમય કથાઓ કહો.

सर्वपापहरं पुण्यं विष्णोश्चरितमद्भुतम् । अवतार कथोपेतमस्माभिर्भक्तितः श्रुतम्

અમે ભક્તિપૂર્વક શ્રી વિષ્ણુના અદ્ભુત અને પાવન ચરિત્રો, અવતારકથાઓ, જે સર્વ પાપોનું નાશ કરે છે, સાંભળ્યા છે.

शिवस्य चरितं दिव्यं भस्मरुद्राक्षयोस्तथा । सेतिहासं च माहात्म्यं श्रुतं तव मुखाम्बुजात्

તમારા કમળ જેવા મુખમાંથી અમે શિવજીના દિવ્ય ચરિત્રો, ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષનું મહાત્મ્ય તથા તેમનો ઇતિહાસ પણ સાંભળ્યો છે.

अधुना श्रोतुमिच्छामः पावनात्पावनं परम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणामनायासेन सर्वशः

હવે અમે એ સર્વથી પાવન અને શ્રેષ્ઠ વાત સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ, જે મનુષ્યને ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે અને સરળતાથી પ્રાપ્ત થાય છે.

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग येन सिद्ध्यन्ति मानवाः । कलावपि वरं त्वत्तो न विद्यः संशयच्छिदम्

હે મહાભાગ્યશાળી, અમને એ તત્વ કહો, જેના દ્વારા મનુષ્યો સિદ્ધિ પામે છે; કળિયુગમાં સંશય દૂર કરનાર એથી શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન બીજું નથી.

सूत उवाच। साधु पृष्टं महाभागा लोकानां हितकाम्यया । सर्वशास्त्रस्य यत्सारं तो वक्ष्याम्यशेषतः

સૂતાએ કહ્યું: હે પુણ્યશાળી ઓ, તમે લોકકલ્યાણની ઈચ્છાથી ઉત્તમ પ્રશ્ન કર્યો છે; હવે હું તમને સર્વ શાસ્ત્રોનું સાર સંપૂર્ણ રીતે કહું છું.

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि पुराणानि व्रतानि च । यावन्न श्रूयते सम्यग्देवीभागवतं नरैः

જ્યાં સુધી મનુષ્યો દ્વારા દેવીભાગવત યોગ્ય રીતે સાંભળાતું નથી, ત્યાં સુધી તીર્થો, પુરાણો અને વ્રતો માત્ર વ્યર્થ ગર્જના કરે છે.

तावत्पापाटवी नॄणां क्लेशदाऽदभ्रकण्टका । यावन्न परशुः प्राप्तो देवीभागवताभिधः

જ્યાં સુધી દેવીભાગવત નામનું કુહાડું મળતું નથી, ત્યાં સુધી પાપોનું જંગલ, દુઃખના અનેક કાંટાઓથી ભરેલું, મનુષ્યો માટે રહે છે.

तावत्क्लेशावहं नॄणामुपसर्गमहातमः । यावन्नैवोदयं प्राप्तो देवीभागवतोष्णगुः

જ્યાં સુધી દેવીભાગવતનું સૂર્ય ઉગતું નથી, ત્યાં સુધી મનુષ્યોને દુઃખ આપતું કષ્ટનું ઘોર અંધકાર ટકી રહે છે.

ऋषय ऊचुः। सूत सूत महाभाग वद नो वदतांवर । कीदृशं तत्पुरायणं हि विधिस्तच्छ्रवणे च कः

ઋષિઓએ કહ્યું: સુતજી, સુતજી, મહાભાગ્યશાળી અને શ્રેષ્ઠ વક્તા, અમને કહો—એ પઠન કયું છે અને તેને સાંભળવાની રીત કઈ છે?

कतिभिर्वासरैरेतच्छ्रोतव्यं किं च पूजनम् । कैर्मानवैः श्रुतं पूर्वं कान्कान्कामानवाप्नुयुः

એ કેટલા દિવસમાં સાંભળવું જોઈએ? કયું પૂજન કરવું જોઈએ? અગાઉ કોના દ્વારા એ સાંભળવામાં આવ્યું છે અને કઈ ઈચ્છાઓ તેમને પ્રાપ્ત થઈ?

सूत उवाच। विष्णोरंशो मुनिर्जातः सत्यवत्यां पराशरात् । विभज्य वेदांश्चतुरः शिष्यानध्यापयत्पुरा

સૂતાએ કહ્યું: વિષ્ણુના અંશરૂપે જન્મેલા મહર્ષિ, પરાશરજી પાસેથી સત્યવતીમાં જન્મ્યા; તેમણે ચારે વેદોને વિભાજિત કરીને પોતાના શિષ્યોને શીખવ્યા.

व्रात्यानां द्विजबन्धूनां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां दुर्मेधसां नॄणां धर्मज्ञानं कथं भवेत्

જે લોકો વેદપાઠ માટે અયોગ્ય છે, સ્ત્રીઓ, બુદ્ધિથી દુર્બળ અને સામાન્ય મનુષ્યો—એ બધા ધર્મજ્ઞાન કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે?

विचार्यैतत्तु मनसा भगवान्बादरायणः । पुराणं संहितां दध्यौ तेषां धर्मविधित्सया

આ વિચાર પોતાના મનમાં કરીને, મહાન બાદરાયણમુનિએ તેમના માટે ધર્મ સ્થાપવા ઈચ્છી, પુરાણસંહિતાનો વિચાર કર્યો.

अष्टादश पुराणानि स कृत्वा भगवान्मुनिः । मामेवाध्यापयामास भारताख्यानमेव च

એ મહાન ઋષિએ અઢાર પુરાણો રચ્યા અને મને એ બધું તથા 'ભારત' નામનું ગ્રંથ પણ શીખવાડ્યું.

देवीभागवतं तत्र पुराणं भोगमोक्षदम् । स्वयं तु श्रावयामास जनमेजयभूपतिम्

એમાં, ભોગ અને મોક્ષ આપતું દેવીભાગવત પુરાણ, તેમણે પોતે જ જનમેજય રાજાને સંભળાવ્યું.

पूर्वं यस्य पिता राजा परीक्षित्तक्षकाहिना । संदष्टस्तस्य संशुद्ध्यै राज्ञा भागवतं श्रुतम्

પહેલાં જેના પિતા રાજા પરિક્ષિત હતા, જેમને તક્ષક નામના સાપે દંશન કર્યું હતું, તેમની શુદ્ધિ માટે રાજાએ ભાગવત સાંભળ્યું હતું.

नवभिर्दिवसै: श्रीमद्वेदव्यासमुखाम्बुजात् । त्रैलोक्यमातरं देवीं पूजयित्वा विधानतः

નવ દિવસ સુધી, શ્રીમદ્ વેદવ્યાસના કમળ જેવા મુખથી, ત્રણેય લોકની માતા એવા દેવીની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને,

नवाह यज्ञे सम्पूर्णे परीक्षिदपि भूपतिः । दिव्यरूपधरो देव्याः सालोक्यं तत्क्षणादगात्

નવાહ યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં જ, રાજા પરિક્ષિત પણ, એ જ ક્ષણે, દેવીના દિવ્ય સ્વરૂપ ધારણ કરીને, દેવીના લોકમાં પહોંચી ગયા.

पितुर्दिव्यां गति राजा विलोक्य जनमेजयः । व्यासं मुनिं समभ्यर्च्य परां मुदमवाप ह

પિતાની દિવ્ય ગતિ જોઈને, રાજા જનમેજયે વ્યાસ મુનિની પૂજા કરી અને પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.

अष्टादशपुराणानां मध्ये सर्वोत्तमं परम् । देवीभागवतं नाम धर्मकामार्थमोक्षदम्

અઢાર પુરાણોમાં સર્વોત્તમ અને શ્રેષ્ઠ દેવીભાગવત છે, જે ધર્મ, કામ અને મોક્ષ આપે છે.

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या देव्या भागवतीं कथाम् । तेषां सिद्धिर्न दूरस्था तस्मात्सेव्या सदा नृभिः

જે લોકો હંમેશા ભક્તિપૂર્વક દેવી ભાગવતની કથા સાંભળે છે, તેમના માટે સિદ્ધિ દૂર નથી; તેથી મનુષ્યોએ હંમેશા તેનું સેવન કરવું જોઈએ.

दिनमर्द्धं तदर्धं वा मुहूर्तं क्षणमेव वा । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ॥ सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं लभते नरः

અર્ધો દિવસ, ચોથો ભાગ, એક મુહૂર્ત કે એક ક્ષણ પણ, જે ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તેમને ક્યારેય દુર્ગતિ થતી નથી. બધા યજ્ઞો, તીર્થો અને દાનથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ પુરાણ સાંભળવાથી પણ મળે છે.

कृता दो बहवो धर्माः कलौ धर्मस्तु केवलम् । पुराणश्रवणादन्यो विद्यते नापरो नृणाम्

અગાઉ ઘણા ધર્મકર્મો કરવામાં આવ્યા, પણ કળિયુગમાં પુરાણ સાંભળવું એ જ ધર્મ છે; મનુષ્યો માટે બીજો કોઈ માર્ગ નથી.

धर्माचारविहीनानां कलावल्पायुषां नृणाम् । व्यासो हिताय विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्

જે લોકો ધર્માચાર વિહિન છે અને કળિયુગમાં ઓછા આયુષ્યવાળા છે, તેમના કલ્યાણ માટે વ્યાસજીએ અમૃત સમાન પુરાણ રચ્યું છે.

सुधां पिबन्नेक एव नरः स्यादजरामरः । देव्याः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्

અમૃત પીવાથી એક માણસ અજર અને અમર બને છે; પણ દેવીની કથારૂપ અમૃતથી આખું કુળ અજર અને અમર બની જાય છે.

मासानां नियमो नात्र दिनानां नियमोऽपि न । सदा सेव्यं सदा सेव्यं देवीभागवतं नरैः

અહીં કોઈ મહિના કે દિવસની મર્યાદા નથી; મનુષ્યોએ હંમેશા દેવીભાગવતનું સેવન કરવું જોઈએ, હંમેશા કરવું જોઈએ.

आश्विने मधुमासे वा तपोमासे शुचौ तथा । चतुर्षु नवरात्रेषु विशेषात्फलदायकम्

આશ્વિન, મધુ કે તપસ જેવા પવિત્ર મહિનામાં, ખાસ કરીને ચાર નવરાત્રિમાં, તેનું ફળ વિશેષ મળે છે.