અમે અતિભાગ્યશાળી છીએ, અમને today ધન્યતા પ્રાપ્ત થઈ છે—કારણ કે આજે અમને દેવીના સાક્ષાત્ દર્શન પ્રાપ્ત થયા છે. અગાઉ જે તપસ્યા અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક કરી હતી, તેનો પરમ ફળ આજે પ્રાપ્ત થયો છે; નહિતર, આવી ભક્તિભાવે દેવીનું દર્શન કેમ મળ્યું હોત? જે લોકો પુણ્યના ભંડાર છે, દાનશીલ અને તપસ્વી છે, એવાં જ લોકો આ શુભ, કલ્યાણમય દેવીના દર્શન પામે છે; કામના અને આસક્તિ ધરાવનારા એના દર્શનથી વંચિત રહે છે. આ દેવી જ મૂળ પ્રકૃતિ છે, જે હંમેશાં પુરુષ સાથે એકરૂપ છે. એ જ જગતની સર્જનહાર છે, અને સર્વોત્તમ આત્માના માટે સમગ્ર વિશ્વને પ્રગટ કરે છે. એ પુરુષ દ્રષ્ટા છે, આખું જગત દૃશ્ય છે; દેવી એના માટે સર્વનું કારણ છે—માયા, સ્વામીની, કલ્યાણમય. હવે, હું ક્યાં અને બધા દેવો અને રંભા જેવી દેવીઓ ક્યાં? અમે તો એને સમાન તો શું, એની એક અંશ જેટલા પણ નથી. યાદ આવે છે, એ મહાસાગરમાં જે મહાન સ્ત્રીનું દર્શન થયું હતું—એ જ મહાદેવી બાળક રૂપે મને હર્ષભેર ઝૂલાવી રહી હતી. એ વટના પાન પર, મજબૂત અને સ્થિર શય્યામાં, પોતાનું મોટું અંગૂઠું હાથમાં લઈ કમળ જેવા મુખ પર મૂકી, એ લાડથી ચૂંસી રહી હતી. અનેક બાળલિલાઓથી રમતી, આનંદ કરતી, નાજુક શરીર વટપાનની વાંકમાં આરામથી સુતી હતી. એ ગાતી અને ઝૂલાવતી, બાળક રૂપે મારા સાથે રહી, આજે એ બધું જાણે સ્પષ્ટ રીતે મારી દૃષ્ટિમાં પ્રગટ થયું છે. નિશ્ચિતપણે, એ જ અમારી માતા છે. હવે, સાંભળો, હું તમને એ અનુભવ કહું છું જે મને અગાઉ થયો હતો, કારણ કે હવે એ ઓળખાણ મારા અંદર ફરી ઉદ્ભવી છે. બ્રહ્માજીએ કહ્યું: આવું કહીને, શ્રીવિષ્ણુ—જનાર્દન—એ ફરી કહ્યું: ચાલો, આપણે એ દેવી પાસે જઈએ, વારંવાર નમન કરીએ. આ મહામાયાદેવી, જે વર્દાન આપનાર છે, નિશ્ચિતપણે અમને આશીર્વાદ આપશે; ચાલો, આપણે નિર્ભયતાપૂર્વક એના ચરણોમાં જઈને સ્તુતિ કરીએ. જો દરવાજા પર ઉભેલા પરિચારક અમને રોકે, તો પણ આપણે ત્યાં જ રહીને, મનને એકાગ્ર કરી દેવીની સ્તુતિ કરતા રહીશું. હરિએ આવું કહ્યું ત્યારે, અમે બંને ખૂબ આનંદિત અને નિશ્ચિત સંકલ્પ સાથે એના નજીક જવાની ઉત્સુકતા અનુભવી. 'ૐ' ઉચ્ચારીને, અમે ત્રણેય ઝડપથી દૈવી રથમાંથી ઉતર્યા, દ્વાર પાસે પહોંચ્યા અને મનમાં થોડી ગભરાહટ અનુભવી. ત્યારે, દૈવી દેવી એ દરવાજા પર ઉભેલા બધાને જોઈને સ્મિત કર્યું અને તરત જ અમને ત્રણેયને સ્ત્રી સ્વરૂપ આપી દીધા. હવે અમે યુવાન સ્ત્રીઓ બની ગયા—સુંદર, સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ, અને અદ્ભુત આશ્ચર્યથી ભરપૂર. ફરી અમે એની હાજરીમાં પહોંચ્યા. એણે અમને સ્ત્રી સ્વરૂપે પોતાના ચરણોમાં ઊભેલા જોઈ, પ્રેમભરી દૃષ્ટિથી, તેજસ્વી કાયાથી અમને નિહાળ્યા. અમે એ મહાદેવીને નમન કરીને, એકબીજાને જોઈ, સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીઓની જેમ એના સમક્ષ ઊભા રહ્યા. અમે ત્રણેય એના પાદપીઠને જોયું, જે અનેક રત્નોથી શોભિત હતું અને દસ લાખ સૂર્ય જેટલું તેજ પમાડતું હતું. ત્યાં હજારો સાથીદેવીઓ હાજર હતી—કેટલાંક લાલ વસ્ત્રોમાં, કેટલીક નીલાં વસ્ત્રોમાં, કેટલીક પીતાંબર પહેરીને. બધાજ દેવીઓ, શુભ સ્વરૂપવાળી, વિવિધ વસ્ત્ર અને આભૂષણોથી સજ્જ, બંને બાજુએ ઊભી રહી, પૂજામાં તત્પર હતી. કેટલીક સ્ત્રીઓ ગીત ગાઈ રહી હતી, કેટલીક નૃત્ય કરી રહી હતી, કેટલીક આનંદભેર વીણા, બાંસળી અને વાદ્ય વગાડી રહી હતી. નારદ, હવે સાંભળો—એ ત્યાં મેં એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું: દેવીના કમળ જેવા ચરણો પરના દર્પણ સમાન નખમાં આખું બ્રહ્માંડ પ્રતિબિંબિત હતું—જ્યાં ચાલતું અને અચળ બધું, હું (બ્રહ્મા), વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ, યમ, સૂર્ય, વરુણ, ચંદ્ર, ત્વષ્ટા, કુબેર, ઈન્દ્ર, પર્વતો, સાગરો, નદીઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, વિશ્વાવસુ, ચિત્રકેટુ, શ્વેત, ચિત્રાંગદ, નારદ, તુંબુરુ, હાહા, હૂહૂ, અશ્વિનીકુમાર, વસુ, સાધ્ય, સિદ્ધ, પિતૃ, સર્વ નાગો સહિત શેષનાગ, કિન્નર, ઉરગ, રાક્ષસ—બધું જ એ નખના મધ્યમાં સમાવાયેલું હતું. ત્યાં જ જળકમળ પર હું (ચતુર્મુખ બ્રહ્મા), વિશ્વના સ્વામી શેષ પર શયન કરતા, અને માધુ-કૈટભ પણ હાજર હતા. આવું બધું હું એ દેવીના પાદનખ પર સ્થિત જોઈને ચકિત થઈ ગયો—'આ શું છે?' એમ વિચારવા લાગ્યો. વિષ્ણુ અને શંકર પણ આશ્ચર્યથી ભરાયા; એ સમયે, અમે ત્રણેય એ દેવીને જ જગતજનની, સર્વમાતા રૂપે માન્ય કરી. એ રીતે, એ સુખમય, શુભ દ્વીપમાં જાતજાતના આનંદ માણતાં, અમને ત્યાં સંપૂર્ણ સો વર્ષ વીતી ગયા. ત્યાંની દેવીઓ, વિવિધ આભૂષણોથી શોભિત, આનંદથી ભરપૂર, અમને પણ પોતાની સાથીની જેમ જ માનતી હતી. અમે પણ એ પરમ સૌંદર્યથી મોહિત થઈ, આનંદિત મનથી એ સુંદર રૂપોનું દર્શન કરતા રહીએ. એક વખત, ભગવાન વિષ્ણુએ યુવાન સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કરી, મહાદેવી શ્રી ભુવનેશ્વરીની સ્તુતિ કરી. તેમણે કહ્યું: 'દેવીને, પ્રકૃતિને, સર્જનહારાને નમન છે—અવિરત નમન! કલ્યાણમયીને, ઈચ્છાપૂર્તિદાયિનીને, વૃદ્ધિને, સિદ્ધિને વારંવાર નમન! જેનું સ્વરૂપ સત્તા, ચેતના અને આનંદ છે, એ જગતની જંગલમાં રહેનારીને નમન! પંચક્રિયાની સર્જકને, જગતની સ્વામિનીને નમન, નમન! સર્વાશ્રય સ્વરૂપવાળી, અવિનાશી, અર્ધાક્ષર સ્વરૂપવાળી, હૃલેકાને નમન, નમન!' આ રીતે, અમારું પરમ ભાગ્ય ઉગ્યું, અને અમે દેવીના અદ્ભુત, દિવ્ય દર્શન અને કૃપા અનુભવી.