વિષ્ણુજી, જ્યારે તેમણે તે પરમ શહેરીના દર્શન કર્યા, ત્યારે તેઓ અદ્ભુત આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. કમળના નેત્રો ધરાવતા હરિ એ ભવ્ય મહેલના પ્રવેશદ્વાર પર પહોંચ્યા. તેઓ ફ્લેક્સના ફૂલો જેવી નીળી કાંતિ ધરાવતા, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, ચારે હાથવાળા અને ગરૂડરાજા ઉપર બિરાજમાન હતા. તેમના શરીર પર દૈવી આભૂષણો શોભી રહ્યા હતા. એ સમયે સૌંદર્યમયી લક્ષ્મીજી શુભ પંખાંથી વિષ્ણુજીને પંખા કરી રહી હતી. એ અનંત અને પરમ વિષ્ણુને જોઈને અમારે સૌને અદ્ભુત આશ્ચર્ય થયું. આપણે સૌએ એકમેકને નિહાળ્યા અને એ ઉત્તમ આસન પર ઉભા રહ્યા. અચાનક, રથ પવનની ગતિએ આગળ ધસી ગયો. અમે અમૃતના મહાસાગર પર પહોંચ્યા, જે મીઠા જળથી ભરેલો, વિશાળ તરંગો અને અસંખ્ય જળચરોથી સજ્જ હતો. એ સાગર આસપાસ ચળકતા મંડાર, પારિજાત અને અન્ય વૃક્ષોથી અતિ સુંદર લાગતો હતો. વિવિધ આસનો અને અદ્ભુત શોભાથી તે શણગારેલો હતો. મોતીની માળાઓ અને અન્ય સુગંધિત હારોથી સજ્જ, આશોક, બકુલ, કુરૂબક વગેરે વૃક્ષો પણ ત્યાં શોભતા હતા. ચારે બાજુથી સુગંધિત કેતકી અને ચંપકના વૃક્ષો, કોયલોના મીઠા રવ અને દૈવી સુગંધથી આકાશભર્યું હતું. ભમરાઓના ગુંજનથી જીવંત લાગતું એ સ્થળ અદ્વિતીય દૃશ્ય પેદા કરતું હતું. એ દ્વીપમાં શિવરૂપે રચાયેલું એક મોહક શયનાસન હતું, જે રત્નોથી જડિત અને અનેક કિંમતી પથ્થરો વડે શણગારેલું હતું. દૂરથી જ એ દિવ્ય મહેલો વચ્ચે એ શયનાસન ચમકતું હતું. એ ઉત્તમ શયનાસન પર એક અતિ સુંદર દેવી બિરાજમાન હતી. તેઓ લાલ વસ્ત્રો અને લાલ ફૂલોની માળા પહેરેલા, લાલ સુગંધોથી અંકિત, લાલ નેત્રો ધરાવતા, વીજળીના ઝલક જેવી તેજસ્વી અને સુંદર હતી. તેમની મુખકાંતિ લાલ હોઠ અને દાંતોથી ઝગમગતી હતી; તેમનો સૌંદર્ય લાખો લક્ષ્મીથી પણ વધુ હતો અને આખું રૂપ સૂર્યમંડળ જેવી કાંતિ ધરાવતું હતું. દેવીના હાથમાં પાશ, અંકુશ અને ઇચ્છિત વર્દાન હતાં. તેઓ શ્રી ભુવનેશ્વરી હતા, જે પહેલાં ક્યારેય નજરે પડ્યા નહોતા. તેઓ હળવા સ્મિતથી શોભતા, પરમ સુંદરતા ધરાવતા. તેમના આસપાસ અનેક પક્ષીઓ 'હ્રીં' મંત્ર જપતા હતા. દેવી લાલिमा ધરાવતી, કરુણામય, યુવાન કન્યા રૂપે બિરાજતી હતી. તેમના સૌંદર્યના તમામ આભૂષણોથી દેવી શોભતી હતી. કમળમુખ પર હળવું સ્મિત, ઊંચા અને પર્ણપુષ્પ સમાન ઉરોભાગ, અનેક વિધ રત્નજડિત આભૂષણો, સુવર્ણ વલય, કંકણ અને મુકુટથી શોભતા હતા. તેમના કમળમુખ પર શ્રીચક્રાકૃતિના સુવર્ણ કુંડળ શોભતા. તેઓ હૃલ્લેખા ભુવનેશી તરીકે ઓળખાતા અને પોતાના નામોના જપમાં તત્પર રહેતા. દેવી હંમેશાં પોતાના પરિચયવર્તુળ દ્વારા સ્તુત થતા, હૃલ્લેખા જેવી દેવીઓ અને અન્ય સ્વર્ગકન્યાઓ તેમની આસપાસ હતી. અનંગકુસુમા જેવી દેવીઓથી ઘેરાયેલ, દેવી યંત્રરાજના મધ્યમાં, ષટ્કોણમાં બિરાજમાન હતી. આ દૃશ્ય જોઈને અમે સૌ આશ્ચર્યચકિત થઈ ઊભા રહી ગયા—'આ સુંદર સ્ત્રી કોણ છે? તેનું નામ શું છે? અમે જાણતા નથી.' દૂરથી તે દેહ હજારો આંખો, હજારો હાથ અને હજારો મનોહર મુખોથી તેજસ્વી લાગી. 'આ તો અપ્સરા નથી, ન ગંધર્વી છે, ન દેવકન્યા છે,' એવી શંકા અમને થઈ. ત્યારે વિષ્ણુજી એ સુંદર સ્મિતવાળી દેવીને નિહાળીને મનમાં નિશ્ચય કર્યો અને માતાજીને પોતાની સમજથી સંબોધન કર્યું: 'આ ભદ્રા દેવી અમારે માટે સર્વનું કારણ છે; એ મહાવિદ્યા, મહામાયા, પૂર્ણ અને અવિનાશી આદિપ્રકૃતિ છે.' 'દેવી સામાન્ય બુદ્ધિ ધરાવનારાઓ માટે દુર્લભ છે, યોગ વડે પ્રાપ્ત થાય છે પણ સરળ નથી; એ પરમાત્માની પરમ ઇચ્છા, શાશ્વત અને અશાશ્વત બંનેનું સ્વરૂપ છે. દેવી જગતની શાસક, શુભ, અને અલ્પપુણ્યવાળાઓ માટે દુર્લભ છે; એ અંદર વેદસમૂહ ધરાવે છે, વિશાળ નેત્રો ધરાવે છે અને સર્વની મૂળ અધિષ્ઠાત્રિ છે.' 'દેવી સમગ્ર વિશ્વને ખેંચી લે છે અને વિલય સમયે રમે છે, સર્વ જીવોની લાક્ષણિકતાઓ પોતાના શરીરમાં ધારણ કરે છે. સર્વ બીજરૂપે હવે દેવી પ્રકાશિત થઈ છે; અનંત શક્તિઓ તેમની આસપાસ ક્રમશઃ દેખાય છે. દૈવી આભૂષણો અને સ્વર્ગીય સુગંધોથી શોભાયમાન, સર્વ શક્તિઓ તેમની સેવા કરે છે, બ્રહ્મા અને શિવ પણ નિહાળે છે.' 'અમે ધન્ય છીએ, મહાભાગ્યશાળી છીએ અને હવે પરિપૂર્ણ થયા છીએ, કારણ કે અમને દેવીના દર્શન પ્રાપ્ત થયા છે. અગાઉ જે તપસ્યા અમે શ્રમપૂર્વક કરી હતી, તેનું આ શ્રેષ્ઠ ફળ છે; નહિંતર, આ પરમ દર્શન અમને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાત?' 'પુણ્યના ભંડાર અને દાનશીલ તપસ્વીઓ જ આ શુભ દેવીના દર્શન કરે છે; કામી મનુષ્યો તેમને જોઈ શકતા નથી. એ મૂળપ્રકૃતિ છે, હંમેશાં પુરુષ સાથે એકરૂપ છે; એ પરમાત્મા માટે જગત સર્જી, તેને પ્રગટ કરે છે.' 'એ જ દ્રષ્ટા છે, આખું જગત દૃશ્ય છે; દેવી એ સર્વનું કારણ, માયા, અધિષ્ઠાત્રિ અને શુભ છે. હું અને સર્વ દેવતાઓ, રંભાદિક સ્વર્ગકન્યાઓ પણ, તેમના સમાન તો શું, તેમનો અશક્ય અંશ પણ નથી.' 'આ એ મહાન સ્ત્રી છે, જે મહાસાગરમાં બાળરૂપે દેખાઈ હતી અને આનંદપૂર્વક મને ઝૂલાવતી હતી. વટપત્ર ઉપર, સ્થિર અને મજબૂત શયનાસન પર, પોતાના મોટા અંગૂઠાને હાથમાં લઈ કમળમુખ પર મુકતી હતી.' 'એ બાળલિલા કરતાં, અંગૂઠા ચૂસતાં અને અનેક બાળહાવભાવથી રમતાં, વટપત્રની વાંકડોળમાં પોતાનું কোমળ શરીર આરામ આપે છે. ગીત ગાઈ અને મને ઝૂલાવતી, એ બાળરૂપે મારી સાથે હતી—આ હવે મને સ્પષ્ટ રીતે જાણી શકાયું છે, જાણે દૃષ્ટાંતથી પ્રગટ થયું હોય.