দেবীভাগবতপুরাণম্

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

নারায়ণ, নর ও শ্রেষ্ঠ নর, দেবী সরস্বতী এবং ব্যাসদেবকে নমস্কার জানিয়ে তারপর বিজয় ঘোষণা করা উচিত।

ऋषय ऊचुः। सूत जीव समा बह्वीर्यस्त्वं श्रावयसीह नः । कथा मनोहराः पुण्या व्यासशिष्य महामते

ঋষিরা বললেন: সুত, তুমি দীর্ঘজীবী ও শক্তিশালী; ব্যাসদেবের জ্ঞানী শিষ্য, আমাদের এখানে মনোমুগ্ধকর ও পবিত্র কাহিনী শুনিয়ে দাও।

सर्वपापहरं पुण्यं विष्णोश्चरितमद्भुतम् । अवतार कथोपेतमस्माभिर्भक्तितः श्रुतम्

আমরা ভক্তিভরে বিষ্ণুর আশ্চর্য ও পবিত্র কর্ম, যা সমস্ত পাপ দূর করে এবং তাঁর অবতার কাহিনীতে পূর্ণ, শুনেছি।

शिवस्य चरितं दिव्यं भस्मरुद्राक्षयोस्तथा । सेतिहासं च माहात्म्यं श्रुतं तव मुखाम्बुजात्

তোমার মুখ থেকে আমরা শিবের দেবতুল্য কর্ম, ভস্ম ও রুদ্রাক্ষের মাহাত্ম্য, তাদের ইতিহাস ও গৌরবও শুনেছি।

अधुना श्रोतुमिच्छामः पावनात्पावनं परम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणामनायासेन सर्वशः

এখন আমরা শুনতে চাই সেই সর্বাধিক পবিত্র বিষয়, যা মানুষের জন্য ভোগ ও মুক্তি দেয় এবং সহজেই লাভ হয়।

तत्त्वं ब्रूहि महाभाग येन सिद्ध्यन्ति मानवाः । कलावपि वरं त्वत्तो न विद्यः संशयच्छिदम्

হে সৌভাগ্যবান, আমাদের সেই সত্য বলো যার দ্বারা মানুষ সিদ্ধি লাভ করে; কলিযুগে তোমার কাছ থেকে সন্দেহ দূর করার মতো আর কোনো বড় জ্ঞান নেই।

सूत उवाच। साधु पृष्टं महाभागा लोकानां हितकाम्यया । सर्वशास्त्रस्य यत्सारं तो वक्ष्याम्यशेषतः

সুত বললেন: তোমরা খুব ভালো প্রশ্ন করেছ, সকলের কল্যাণের জন্য; এখন আমি তোমাদের কাছে সমস্ত শাস্ত্রের সারাংশ সম্পূর্ণভাবে বলবো।

तावद्गर्जन्ति तीर्थानि पुराणानि व्रतानि च । यावन्न श्रूयते सम्यग्देवीभागवतं नरैः

যতক্ষণ মানুষ দেবী ভাগবত যথাযথভাবে শুনছে না, ততক্ষণ তীর্থ, পুরাণ ও ব্রত শুধু অকারণে গর্জন করে।

तावत्पापाटवी नॄणां क्लेशदाऽदभ्रकण्टका । यावन्न परशुः प्राप्तो देवीभागवताभिधः

যতক্ষণ দেবী ভাগবত নামে কুঠার হাতে আসে না, ততক্ষণ মানুষের পাপের বন, অসংখ্য কষ্টের কাঁটায় ভরা, থেকে যায়।

तावत्क्लेशावहं नॄणामुपसर्गमहातमः । यावन्नैवोदयं प्राप्तो देवीभागवतोष्णगुः

যতক্ষণ দেবী ভাগবতের সূর্য উদিত হয় না, ততক্ষণ মানুষের কষ্টের মহা-অন্ধকার বিরাজ করে।

ऋषय ऊचुः। सूत सूत महाभाग वद नो वदतांवर । कीदृशं तत्पुरायणं हि विधिस्तच्छ्रवणे च कः

ঋষিরা বললেন: হে সুত, হে সৌভাগ্যবান, বক্তাদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, আমাদের বলো—পুরায়ণ কী, এবং তা শোনার নিয়ম কী?

कतिभिर्वासरैरेतच्छ्रोतव्यं किं च पूजनम् । कैर्मानवैः श्रुतं पूर्वं कान्कान्कामानवाप्नुयुः

কত দিনে এটি শোনা উচিত? কী পূজা করতে হয়? পূর্বে কারা এটি শুনেছিল, এবং তারা কী কামনা পূর্ণ করেছিল?

सूत उवाच। विष्णोरंशो मुनिर्जातः सत्यवत्यां पराशरात् । विभज्य वेदांश्चतुरः शिष्यानध्यापयत्पुरा

সুত বললেন: বিষ্ণুর অংশ থেকে জন্ম নেওয়া সেই ঋষি, সত্যবতীর গর্ভে পরাশর থেকে জন্মেছিলেন; তিনি চার ভাগে বেদ ভাগ করে শিষ্যদের শিক্ষা দিয়েছিলেন।

व्रात्यानां द्विजबन्धूनां वेदेष्वनधिकारिणाम् । स्त्रीणां दुर्मेधसां नॄणां धर्मज्ञानं कथं भवेत्

যারা বেদে অধিকারী নয়, ব্রাত্য, দ্বিজবন্ধু, নারী, দুর্বুদ্ধি ও সাধারণ মানুষ—তারা কীভাবে ধর্মজ্ঞান লাভ করবে?

विचार्यैतत्तु मनसा भगवान्बादरायणः । पुराणं संहितां दध्यौ तेषां धर्मविधित्सया

এ কথা মনে চিন্তা করে, ভগবান বাদরায়ণ তাদের জন্য ধর্ম প্রতিষ্ঠার ইচ্ছায় পুরাণের সংহিতা রচনা করেন।

अष्टादश पुराणानि स कृत्वा भगवान्मुनिः । मामेवाध्यापयामास भारताख्यानमेव च

ভগবান ঋষি আঠারোটি পুরাণ রচনা করে আমাকে শিক্ষা দেন, এবং ভারত নামক গ্রন্থও পড়ান।

देवीभागवतं तत्र पुराणं भोगमोक्षदम् । स्वयं तु श्रावयामास जनमेजयभूपतिम्

এর মধ্যে দেবী ভাগবত পুরাণ, যা ভোগ ও মুক্তি দেয়, তিনি নিজে রাজা জনমেজয়কে শুনিয়েছিলেন।

पूर्वं यस्य पिता राजा परीक्षित्तक्षकाहिना । संदष्टस्तस्य संशुद्ध्यै राज्ञा भागवतं श्रुतम्

আগে যার পিতা রাজা পরীক্ষিত, তাক্ষক সাপের কামড়ে মারা যান; তাঁর শুদ্ধির জন্য রাজা ভাগবত শুনেছিলেন।

नवभिर्दिवसै: श्रीमद्वेदव्यासमुखाम्बुजात् । त्रैलोक्यमातरं देवीं पूजयित्वा विधानतः

নয় দিন ধরে তিনটি লোকের জননী দেবীকে বিধি অনুযায়ী পূজা করে, শ্রীমদ্বেদব্যাসের পদ্মমুখ থেকে

नवाह यज्ञे सम्पूर्णे परीक्षिदपि भूपतिः । दिव्यरूपधरो देव्याः सालोक्यं तत्क्षणादगात्

নয় দিনের যজ্ঞ শেষ হলে, রাজা পরীক্ষিতও দেবীর দিব্য রূপ ধারণ করে সেই মুহূর্তেই দেবীর লোক লাভ করেন।

पितुर्दिव्यां गति राजा विलोक्य जनमेजयः । व्यासं मुनिं समभ्यर्च्य परां मुदमवाप ह

পিতার দিব্য গতি দেখে, রাজা জনমেজয় মুনি ব্যাসকে পূজা করে পরম আনন্দ লাভ করেন।

अष्टादशपुराणानां मध्ये सर्वोत्तमं परम् । देवीभागवतं नाम धर्मकामार्थमोक्षदम्

আঠারোটি পুরাণের মধ্যে সর্বশ্রেষ্ঠ ও সর্বোচ্চ দেবীভাগবত, যা ধর্ম, কাম ও মুক্তি প্রদান করে।

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या देव्या भागवतीं कथाम् । तेषां सिद्धिर्न दूरस्था तस्मात्सेव्या सदा नृभिः

যাঁরা সর্বদা ভক্তি সহকারে দেবী ভাগবতের কাহিনী শোনেন, তাঁদের সিদ্ধি কখনও দূরে থাকে না; তাই মানুষের উচিত সর্বদা এটি শ্রবণ করা।

दिनमर्द्धं तदर्धं वा मुहूर्तं क्षणमेव वा । ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिः क्वचित् ॥ सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । सकृत्पुराणश्रवणात्तत्फलं लभते नरः

দিনের অর্ধেক, চতুর্থাংশ, মুহূর্ত বা এক পলক—যাঁরা ভক্তি সহকারে শোনেন, তাঁদের কখনও দুর্ভাগ্য হয় না। সব যজ্ঞ, তীর্থ, ও দানের ফল একবার পুরাণ শ্রবণে লাভ হয়।

कृता दो बहवो धर्माः कलौ धर्मस्तु केवलम् । पुराणश्रवणादन्यो विद्यते नापरो नृणाम्

আগে বহু ধর্মকর্ম হয়েছে, কিন্তু কলিযুগে ধর্ম শুধু পুরাণ শ্রবণেই; মানুষের জন্য অন্য কোনো পথ নেই।

धर्माचारविहीनानां कलावल्पायुषां नृणाम् । व्यासो हिताय विदधे पुराणाख्यं सुधारसम्

ধর্মাচরণহীন, কলিযুগে স্বল্পায়ু মানুষের কল্যাণের জন্য ব্যাস মুনি পুরাণ নামে অমৃত রচনা করেছেন।

सुधां पिबन्नेक एव नरः स्यादजरामरः । देव्याः कथामृतं कुर्यात्कुलमेवाजरामरम्

অমৃত পান করলে একজন মানুষ অজর-অমর হয়; দেবীর কাহিনীর অমৃতে গোটা বংশই অজর-অমর হয়।

मासानां नियमो नात्र दिनानां नियमोऽपि न । सदा सेव्यं सदा सेव्यं देवीभागवतं नरैः

এখানে মাসের বা দিনের কোনো নিয়ম নেই; দেবীভাগবত সর্বদা, সর্বদা মানুষের শ্রবণ করা উচিত।

आश्विने मधुमासे वा तपोमासे शुचौ तथा । चतुर्षु नवरात्रेषु विशेषात्फलदायकम्

আশ্বিন, মধু বা তপস্যার পবিত্র মাসে, বিশেষত চারটি নবরাত্রিতে, এটি সবচেয়ে বেশি ফলদায়ক।