భిక్షాం కృత్వా తు కవచమానీయ చ నృపస్య చ
భిక్ష తీసుకుని, రాజు కవచాన్ని తీసుకొచ్చాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే దేవా జగ్ముః స్వస్థానముత్తమమ్
అంతలో దేవతలు తమ ఉత్తమ లోకాలకు వెళ్లిపోయారు.
పరశురామ ఉవాచ కాలభేదే జయో నృణాం కాలభేదే పరాజయః
పరశురాముడు ఇలా అన్నాడు — మనుషులకు విజయమూ, పరాజయమూ కాలాన్ని బట్టి వస్తాయి.
అధీతం విధివద్దత్తం కృత్స్నా పృథ్వీ సుశాసితా
శాస్త్రోక్తంగా నేర్చుకున్నది, ఇచ్చింది, భూమిని బాగా పాలించినది — ఇవన్నీ
జితాః సర్వే చ రాజేన్ద్రా లీలయా రావణో జితః
అన్ని రాజులు జయించబడ్డారు, రావణుడిని సులభంగా ఓడించారు.
రామస్య వచనం శ్రుత్వా రాజా పరమధార్మికః
రాముని మాటలు విని, ఆ రాజు అత్యంత ధార్మికుడిగా ఉన్నాడు.
రాజోవాచ గతాః కతివిధా భూపా మాదృశా ధరణీతలే
రాజు ఇలా అడిగాడు — నా వంటి రాజులు భూమిపై ఎంతమంది పోయారు?
బుద్ధిస్తేజో విక్రమశ్చ వివిధా రణమన్త్రణా
బుద్ధి, తేజస్సు, పరాక్రమం, యుద్ధానికి色色మైన ఉపాయాలు,
ఆచారో వినయో విద్యా ప్రతిష్ఠా పరమం తపః
ఆచారం, వినయం, విద్య, కీర్తి, గొప్ప తపస్సు,
సా చ స్త్రీ ప్రాణతుల్యా మే సాధ్వీ పద్మాంశసమ్భవా 3.40.
ఆమె నాకు ప్రాణంతో సమానం, పతివ్రత, పద్మం నుండి జన్మించిన పద్మా.
ఆబాల్యాత్సంగినీ శశ్వచ్ఛయనే భోజనే రణే
పిల్లనాటి నుండి ఆమె నా తోడుగా ఉంది — నిద్రలో, భోజనంలో, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ నా పక్కనే ఉంది.
త్వయా న దృష్టం యుద్ధం మే పురేయం శోచనా స్థితా
నీవు నా పట్టణంలో జరిగిన యుద్ధాన్ని చూడలేదు; నేను ఇంకా దుఃఖంలోనే ఉన్నాను.
కాలే సింహః సృగాలం చ సృగాలః సింహమేవ చ
కాలం మారితే సింహం నక్క అవుతుంది, నక్క సింహమవుతుంది.
మహిషం మక్షికా కాలే గరుడం చ తథోరగః
కాలానుగుణంగా ఎద్దు ఈగగా మారుతుంది, పాము గరుడవుతుందని కూడా జరుగుతుంది.
ఇన్ద్రం చ మానవః కాలే కాలే బ్రహ్మా మరిష్యతి
ఓ మనవా, నిర్ణీత కాలంలో ఇంద్రుడూ, బ్రహ్మదేవుడూ మరణిస్తారు.
మరిష్యన్తి సురాః సర్వే త్రిలోకస్థాశ్చరాచరాః
మూడు లోకాలలో ఉన్న అందరు దేవతలు, జంతువులు, అజంతువులు — అందరూ ఒక రోజు నశిస్తారు.
కాలస్య కాలః శ్రీకృష్ణః స్రష్టుః స్రష్టా యథేచ్ఛయా
కాలానికి కాలమే శ్రీకృష్ణుడు; సృష్టికర్తకు సృష్టికర్త, తన ఇష్టానుసారం కార్యాలు చేయువాడు.
మహాస్థూలాత్స్థూలతమః సూక్ష్మాత్సూక్ష్మతమః కృశః
అతడు గొప్పదానికన్నా గొప్పవాడు, సూక్ష్మమైనదానికన్నా సూక్ష్మవాడు, మరింత సన్నగా ఉండేవాడు.
తతః క్షుద్రవిరాడ్ జాతః సర్వేషాం కారణం పరమ్ 3.40.
ఆ తరువాత అతనిలోంచి సూక్ష్మమైన విరాట్ స్వరూపం ఉద్భవించింది; అది సమస్తానికి పరమ కారణం.
నాభేః కమలదణ్డస్య యోఽన్తం న ప్రాప యత్నతః
నాభిలోంచి పుట్టిన కమలపు దండానికి చివరను ఎంత ప్రయత్నించినా అతడు చేరుకోలేకపోయాడు.
తపశ్చక్రే తతస్తత్ర లక్షవర్షం చ వాయుభుక్
అక్కడ వాయువును మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, లక్ష సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.
గోపగోపీపరివృతం ద్విభుజం మురలీధరమ్
అతడు రెండు చేతులతో ఉన్న మురళీధరుడిని, గోపకులు గోపికలతో చుట్టుముట్టినవాడిని చూశాడు.
దృష్ట్వాఽనుజ్ఞాం గృహీత్వా చ ప్రణమ్య చ పునః పునః
ఆయనను దర్శించి, అనుమతి తీసుకుని, మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించాడు.
యః శివః సృష్టిసంహర్త్తా స చ స్రష్టుర్లలాటజః
శివుడు సృష్టికర్త, సంహారకుడు; అతడే సృష్టికర్త నుదుటి నుండి జన్మించినవాడు.
సృష్టికారణభూతాశ్చ బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః
బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు సృష్టికి కారణమైనవారు.
తేఽపి దేవాః ప్రాకృతికాః ప్రాకృతశ్చ మహావిరాట్
వారు దేవతలూ ప్రకృతి నుండే పుట్టినవారు; మహావిరాట్ కూడా ప్రకృతిలోంచే ఉద్భవించాడు.
న శక్తః పరమేశోఽపి తాం శక్తిం ప్రకృతిం వినా
ప్రకృతి అనే ఆ శక్తి లేకుండా పరమేశ్వరుడికీ ఏ కార్యం చేయడం సాధ్యం కాదు.
సా చ కృష్ణే తిరోభూయ సృష్టిసంహారకారకే
ఆ శక్తి కృష్ణునిలో లీనమై, సృష్టి సంహారాలకు కారణమవుతుంది.
కులాలశ్చ కటం కర్తుం యథాఽశక్తో మృదం వినా 3.40.
మట్టి లేకుండా కుండ చేయడం ఎలా కుదరదు, అలాగే...
సా చ శక్తిః సృష్టికాలే పఞ్చధా చేశ్వరేచ్ఛయా
ఆ శక్తి సృష్టి సమయంలో, భగవంతుని సంకల్పంతో అయిదు రూపాలుగా విభజించబడుతుంది.