మనోరస్తవచః శ్రుత్వా రాజా పరమపణ్డితః
మనోరా మాటలు విని, ఆ రాజు పరమ పండితుడై,
కార్త్తవీర్య్యార్జున ఉవాచ శోకార్తానాం చ వచనం న ప్రశంస్యం సభాసు చ
కార్తవీర్యార్జునుడు ఇలా అన్నాడు: శోకంతో ఉన్నవారి మాటలు సభల్లో ప్రశంసించదగినవి కావు.
సుఖం దుఃఖం భయం శోకః కలహః ప్రీతిరేవ చ
సుఖం, దుఃఖం, భయం, శోకం, కలహం, ప్రేమ ఇవన్నీ
కాలో దదాతి రాజత్వం కాలో మృత్యుం పునర్భవమ్
కాలమే రాజ్యాన్ని ఇస్తుంది, కాలమే మరణాన్ని, మళ్ళీ జన్మనూ ఇస్తుంది.
కరోతి పాలనం కాలః కాలరూపీ జనార్దనః
కాలమే రక్షణ చేస్తుంది; జనార్దనుడు కాలరూపుడే.
సంహర్త్తుర్వాఽపి సంహర్త్తా పాతుః పాతా చ కర్మకృత్ కః కేన హన్యతే జన్తుః కర్మణా వై వినా సతి
నాశనం చేయువాడిని కూడా మరొకరు నాశనం చేస్తారు; రక్షకుడిని కూడా రక్షణ కలుగుతుంది; అన్ని కార్యాలు కర్మ వల్లే జరుగుతాయి. కర్మ లేకుండా ఎవరు ఎవరి చేత హతమవుతారు?
స్రష్టా సృజతి సృష్టిం చ సంహర్త్తా సంహరేత్పునః
సృష్టికర్త సృష్టిని సృష్టిస్తాడు; నాశనకర్త మళ్లీ నాశనం చేస్తాడు.
యస్యాజ్ఞయా వాతి వాతః సన్తతం భయవిహ్వలః 3.34.
ఎవరి ఆజ్ఞతో గాలి ఎప్పుడూ భయంతో ఊదుతుందో,
వర్షతీన్ద్రో దహత్యగ్నిః కాలో భ్రమతి భీతవత్
ఇంద్రుడు వర్షం కురిపిస్తాడు, అగ్ని కాలుస్తుంది, కాలం భయంతో తిరుగుతుంది.
వృక్షాశ్చ పుష్పితాః కాలే ఫలితః పల్లవాన్వితాః
వృక్షాలు కాలానికి తగినట్లు పుష్పిస్తాయి, ఫలిస్తాయి, కొత్త కాండలతో అలంకృతమవుతాయి.
ఆవిర్భూతా తిరోభూతా సృష్టిరేవ తదాజ్ఞయా
ప్రకటన, లయ — సృష్టి అన్నీ ఆ ఆజ్ఞతోనే జరుగుతాయి.
నారాయణాంశో భగవాఞ్జామదగ్న్యో మహాబలః
భగవాన్ జామదగ్న్యుడు, మహాబలుడు, నారాయణుని అంసము.
ప్రతిజ్ఞా విఫలా తస్య న భవేత్తు కదాచన
ఆయన ప్రతిజ్ఞ ఎప్పుడూ వ్యర్థం కావదు.
జ్ఞాత్వా సర్వం భవిష్యం చ శరణం యామి తత్కథమ్
భవిష్యత్తు అంతా తెలుసుకొని, నేను శరణు వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను — అది ఎలా చేయాలో చెప్పండి.
ఇత్యేవముక్త్వా రాజేన్ద్రః సమరం గన్తుముద్యతః
అలా చెప్పి, ఓ రాజా, అతడు యుద్ధానికి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
శతకోటిర్నృపాణాం చ గజేన్ద్రాణాం త్రిలక్షకమ్
అక్కడ కోటి కోట్లు రాజులు, మూడు లక్షల ఏనుగుల అధిపతులు ఉన్నారు.
అశ్వానాం చ గజానాం చ పదాతీనాం తథైవ చ
అక్కడ గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు, కాలాళ్లు కూడా విస్తారంగా ఉన్నాయి.
బభూవ స్తిమితా సాధ్వీ దృష్ట్వా తం గమనోన్ముఖమ్ । ధృతవన్తం చ సన్నాహమక్షయం సశరం ధనుః ।। 3.34.
అతడు వెళ్లేందుకు సిద్ధంగా, తనకు అజేయమైన కవచం, బాణాలతో కూడిన విల్లు ధరించి ఉన్నాడని చూసి, ఆ సతీమణి కదలకుండా నిలుచుంది.
క్రీడాగారే క్షణం తస్థౌ కృత్వా కాన్తం స్వవక్షసి
ఆమె తన ప్రియుడిని హృదయానికి హత్తుకుని, క్రీడాగృహంలో ఒక క్షణం నిలిచింది.
నారాయణ ఉవాచ భవిష్యం మనసా చక్రే యద్యత్స్వామిముఖాచ్ఛుతమ్
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: అతడు తన గురువు మాటల ద్వారా భవిష్యత్తు గురించి విన్నదంతా మనసులో ఆలోచించాడు.
పుత్రాంశ్చ పురతః హృత్వా బాన్ధవాంశ్చ స్వకింకరాన్
తన కుమారులను ముందుగా పిలిపించి, బంధువులు, సేవకులను కూడగట్టాడు.
యోగేన భిత్త్వా షట్చక్రం వాయుం సంస్థాప్య మూర్ద్ధని
యోగబలంతో ఆరు చక్రాలను ఛేదించి, ప్రాణాన్ని తలపై స్థాపించాడు.
స్వాన్తమాకృష్య విషయాజ్జలబుద్బుదసన్నిభాత్
నీటి బుడగలవంటి ఇంద్రియ సుఖాల నుండి మనసును వెనక్కు తీసుకున్నాడు.
ద్వివిధం కర్మ సంన్యస్య నిర్మూలమపునర్భవమ్
రెండు విధాలైన కర్మలను వదిలిపెట్టి, మూలరహితంగా, పునర్జన్మ లేకుండా చేశాడు.
స రాజా తాం మృతాం దృష్ట్వా విలలాప రురోద చ
ఆ రాజు ఆమె చనిపోయినదాన్ని చూసి, బాధతో ఏడ్చాడు, విలపించాడు.
రాజోవాచ సచేతనా మాం పశ్యేతి విలపన్తం ముహుముర్హుః
రాజు ఇలా అన్నాడు: 'నేను సజీవంగా ఉన్నాను, నన్ను చూడు' అని మళ్లీ మళ్లీ విలపించాడు.
మనోరమే సముత్తిష్ఠ మయా సార్ద్ధం గృహం వ్రజ
'మనోహరమే, లేవు! నాతో కలిసి ఇంటికి రా.'
మనోరమే సముత్తిష్ఠ శ్రీశైలం వ్రజ సున్దరి
'మనోహరమే, లేవు! శ్రీశైలానికి వెళ్ళు, అందాలవతీ.'
మనోరమే సముత్తిష్ఠ వ్రజ గోదావరీం ప్రియే 3.35.
'మనోహరమే, లేవు! ప్రియమైనవాడా, గోదావరి దగ్గరకు వెళ్ళు.'
మనోరమే సముత్తిష్ఠ నన్దనం వ్రజ సున్దరి
'మనోహరమే, లేవు! నందనవనానికి వెళ్ళు, అందాలవతీ.'