మనోరమోవాచ ప్రాణాతిరేక ప్రాణేశ శృణు వాక్యం శుభావహమ్
మనోరమ ఇలా చెప్పింది: ప్రాణాధికుడైన ప్రభూ, మంగళాన్ని కలిగించే నా మాటలు వినండి.
నారాయణాంశో భగవాఞ్జామదగ్న్యో మహాబలీ
జమదగ్ని కుమారుడు, మహాబలుడు, నారాయణుని భాగంగా పుట్టాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వో నిర్భూపాం కరిష్యామి మహీమితి
ఆయన, "నేను ఇరవై ఒక సార్లు భూమిని రాజుల నుండి శుభ్రం చేస్తాను" అని అన్నాడు.
పాపినం రావణం జిత్వా శూరం త్వమపి మన్యసే
పాపి అయిన రావణుడిని జయించి, నువ్వు నిన్ను వీరుడిగా భావిస్తున్నావు.
యో న రక్షతి ధర్మ్మం చ తస్య కో రక్షితా భువి
ధర్మాన్ని కాపాడని వాడిని ఈ భూమిపై ఎవరు కాపాడగలరు?
శుభాశుభస్య సతతం సాక్షీ ధర్మ్మస్య కర్మణః
మంచి, చెడు పనులకు ధర్మమే ఎప్పుడూ సాక్షిగా ఉంటుంది.
పుత్రదారాదికం యద్యత్సర్వైశ్వర్య్యం సుధర్మిణామ్
నిజమైన ధర్మవంతులకు పిల్లలు, భార్యలు, అన్ని ఐశ్వర్యాలు కలిగి ఉంటాయి.
సంసారం స్వప్నసదృశం మత్వా సన్తోఽత్ర భారతే
ఓ భారతా, ఈ లోకంలో జ్ఞానులు సంసారాన్ని కలలాంటిదిగా భావిస్తారు.
దత్తేన దత్తం యజ్జ్ఞానం తత్సర్వం విస్మృతం త్వయా 3.34.
దానం, యజ్ఞం ద్వారా వచ్చిన జ్ఞానం అంతా నువ్వు మరచిపోయావు.
సుఖార్థే మృగయాం గత్వా తత్రోపోష్య ద్విజాశ్రమే
సుఖం కోసం వేటకు వెళ్లి, అక్కడ ద్విజుల ఆశ్రమంలో నివసించావు.
గురు విప్రసురాణాం చ యః కరోతి పరాభవమ్
తన గురువు, బ్రాహ్మణుడు లేదా దేవతలకు అపమానాన్ని కలిగించే వాడు,
స్మరణం కురు రాజేన్ద్ర దత్తాత్రేయపదామ్బుజమ్
ఓ రాజేంద్రా, దత్తాత్రేయుని పదపద్మాలను స్మరించు.
గురుదేవం సమభ్యర్చ్య తం భృగుం శరణం వ్రజ
గురుదేవుణ్ని పూజించి, ఆ భృగువు వద్ద శరణు పొందు.
విప్రస్య కింకరో భూపో వైశ్యో భూపస్య భూమిప
ఓ రాజా, రాజు బ్రాహ్మణునికి సేవకుడు, వైశ్యుడు రాజుకు సేవకుడు.
అయశః శరణం శశ్వత్క్షత్రియస్య చ క్షత్రియే
క్షత్రియుడికి, క్షత్రియుల మధ్య ఎప్పటికీ అపఖ్యాతే ఆశ్రయం.
బ్రాహ్మణం భజ రాజేన్ద్ర గరీయాంసం సురాదపి
ఓ రాజేంద్రా, బ్రాహ్మణుడు దేవతలకన్నా గొప్పవాడు, అతన్ని గౌరవించు.
ఇత్యేవముక్త్వా రాజేన్ద్రం క్రోడే కృత్వా మహాసతీ
ఇలా చెప్పి, ఆ మహాసతీ రాజును తన ఒడిలోకి తీసుకుని ఆలింగనం చేసింది.
చన్దనాగురుకస్తూరీకర్పూరైః కుంకుమైర్యుతమ్ 3.34.
చందనం, అగరు, కస్తూరి, కర్పూరం, కుంకుమం కలిపి,
క్షణం సింహాసనే తిష్ఠ క్షణం వక్షసి మే ప్రభో
ప్రభూ! ఒక క్షణం సింహాసనంపై కూర్చోండి, మరొక క్షణం నా ఛాతిపై విశ్రాంతి తీసుకోండి.
శతపుత్రాధికః ప్రేమ్ణా సతీనాం వై పతిర్నృప
రాజా! సతీల భర్త ప్రేమతో శతపుత్రులకన్నా గొప్పవాడవుతాడు.
మనోరస్తవచః శ్రుత్వా రాజా పరమపణ్డితః
మనోరా మాటలు విని, ఆ రాజు పరమ పండితుడై,
కార్త్తవీర్య్యార్జున ఉవాచ శోకార్తానాం చ వచనం న ప్రశంస్యం సభాసు చ
కార్తవీర్యార్జునుడు ఇలా అన్నాడు: శోకంతో ఉన్నవారి మాటలు సభల్లో ప్రశంసించదగినవి కావు.
సుఖం దుఃఖం భయం శోకః కలహః ప్రీతిరేవ చ
సుఖం, దుఃఖం, భయం, శోకం, కలహం, ప్రేమ ఇవన్నీ
కాలో దదాతి రాజత్వం కాలో మృత్యుం పునర్భవమ్
కాలమే రాజ్యాన్ని ఇస్తుంది, కాలమే మరణాన్ని, మళ్ళీ జన్మనూ ఇస్తుంది.
కరోతి పాలనం కాలః కాలరూపీ జనార్దనః
కాలమే రక్షణ చేస్తుంది; జనార్దనుడు కాలరూపుడే.
సంహర్త్తుర్వాఽపి సంహర్త్తా పాతుః పాతా చ కర్మకృత్ కః కేన హన్యతే జన్తుః కర్మణా వై వినా సతి
నాశనం చేయువాడిని కూడా మరొకరు నాశనం చేస్తారు; రక్షకుడిని కూడా రక్షణ కలుగుతుంది; అన్ని కార్యాలు కర్మ వల్లే జరుగుతాయి. కర్మ లేకుండా ఎవరు ఎవరి చేత హతమవుతారు?
స్రష్టా సృజతి సృష్టిం చ సంహర్త్తా సంహరేత్పునః
సృష్టికర్త సృష్టిని సృష్టిస్తాడు; నాశనకర్త మళ్లీ నాశనం చేస్తాడు.
యస్యాజ్ఞయా వాతి వాతః సన్తతం భయవిహ్వలః 3.34.
ఎవరి ఆజ్ఞతో గాలి ఎప్పుడూ భయంతో ఊదుతుందో,
వర్షతీన్ద్రో దహత్యగ్నిః కాలో భ్రమతి భీతవత్
ఇంద్రుడు వర్షం కురిపిస్తాడు, అగ్ని కాలుస్తుంది, కాలం భయంతో తిరుగుతుంది.
వృక్షాశ్చ పుష్పితాః కాలే ఫలితః పల్లవాన్వితాః
వృక్షాలు కాలానికి తగినట్లు పుష్పిస్తాయి, ఫలిస్తాయి, కొత్త కాండలతో అలంకృతమవుతాయి.