మునిః సమ్భూతసమ్భారైర్హర్షయుక్తో బభూవ హ
అన్ని ఏర్పాట్లు చూసి ఆ ముని ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
కపిలాసైన్యవృత్తాన్తమాత్మవర్గపరాజయమ్ దూతాన్త్సంప్రేష్య సైన్యాని చాజహార స్వదేశతః
కపిలుని సైన్యం విషయమూ, తన ఓటమి సంగతినీ దూతల ద్వారా పంపి, తన సైన్యాన్ని స్వదేశం నుంచి వెనక్కు తీసుకున్నాడు.
నారాయణ ఉవాచ దూతం ప్రస్థాపయామాస కుపితో మునిసన్నిధిమ్
నారాయణుడు చెప్పాడు: కోపంతో, ఒక దూతను ముని దగ్గరకు పంపించాడు.
యుద్ధం దేహి మునిశ్రేష్ఠ కిం వా ధేనుం చ వాఞ్ఛితామ్
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! యుద్ధం చేయి, లేదా కావాల్సిన ఆ ధేనువును ఇవ్వు.
దూతస్య వచనం శ్రుత్వా జహాస మునిపుంగవః
దూతుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ గొప్ప ముని చిరునవ్వు నవ్వాడు.
మునిరువాచ వివిధం చ యథాశక్త్యా భోజితశ్చ యథోచితమ్
ముని ఇలా అన్నాడు: 'మన శక్తికి తగినట్టు ఎన్నో రకాలుగా ఆతిథ్యం చేసాము.'
కపిలాం యాచతే రాజా మమ ప్రాణాధికాం ప్రియామ్
రాజు నా ప్రాణాలకంటే ఎక్కువగా ప్రియమైన కపిలను అడుగుతున్నాడు.
మునేస్తద్వచనం శ్రుత్వా దూతః సర్వమువాచ హ
ముని మాటలు విని, దూతుడు అన్నిటినీ వెళ్లి వివరంగా చెప్పాడు.
మునిశ్చ కపిలామాహ సామ్ప్రతం కిఙ్కరోమ్యహమ్
ముని కపిలను అడిగాడు: 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?'
కపిలా చ దదౌ తస్మై శస్త్రాణి వివిధాని చ
కపిల అతనికి色色మైన ఆయుధాలు ఇచ్చింది.
జయం భవతు తే విప్ర యుద్ధే జేష్యసి నిశ్చితమ్
నీకు విజయము కలగాలి బ్రాహ్మణా, యుద్ధంలో నీవు తప్పక గెలుస్తావు.
నృపేణ సార్ద్ధం తే యుద్ధమయుక్తం బ్రాహ్మణస్య చ ఇత్యుక్త్వా కపిలా బ్రహ్మన్విరరామ మనస్వినీ
రాజుతో నీకు యుద్ధం చేయడం బ్రాహ్మణునికి తగదు; అని చెప్పి, మేధావి అయిన కపిల మౌనంగా నిలిచింది.
మునిర్మనస్వీ సైన్యం చ సజ్జీకృత్య తతో మునే
ఆ ముని ధృడమైన మనస్సుతో తన సైన్యాన్ని సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
రాజా జగామ యుద్ధాయ ననామ మునిపుంగవమ్
రాజు యుద్ధానికి వచ్చి, ఆ గొప్ప మునికి నమస్కరించాడు.
రాజసైన్యం జితం సర్వం కపిలాసేనయా బలాత్
కపిల సేన బలంతో రాజు సైన్యం మొత్తం ఓడిపోయింది.
ధనుశ్చిచ్ఛేద సజ్యం తత్సా సేనా కాపిలీ ముదా
రాజు చేతిలో ఉన్న ఎక్కిన విల్లు విరిగింది, కపిల సైన్యం ఆనందించింది.
సైన్యాని తం శస్త్రవృష్ట్యా న్యస్తశస్త్రం చకార హ
అతడు ఆయుధ వర్షంతో సైన్యాలు ఆయుధాలు పడేయించేవిధంగా చేశాడు.
కిఞ్చిచ్ఛిష్టం బలం రాజ్ఞః కించిదేవ పలాయితమ్
రాజు సైన్యంలో కొంతమంది మాత్రమే మిగిలారు, మరికొంతమంది పారిపోయారు.
కృపానిధిశ్చ కృపయా తత్సైన్యం సఞ్జహార చ
కరుణతో నిండిన వాడు, దయచేసి ఆ సైన్యాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
నృపాయ మునినా శీఘ్రం దత్తాశ్చరణరేణవః కమణ్డలుజలం ప్రోక్ష్య జీవయామాస తం నృపమ్
ముని తన పాదధూళిని త్వరగా రాజుకు ఇచ్చి, కమండలులోని నీటితో రాజును చల్లగా చేసి, అతన్ని తిరిగి బ్రతికించాడు.
మునిః శుభాశిషం దత్త్వా రాజానం త్వాలిలిఙ్గ సః
ముని శుభాశీస్సులు ఇచ్చి, రాజును హత్తుకుని ఆలింగనం చేశాడు.
నవనీతం హి హృదయం బ్రాహ్మణానాం తు సన్తతమ్ ఉవాచ తం మునిశ్రేష్ఠో గృహం గచ్ఛ ధరాధిప
బ్రాహ్మణుల హృదయాలు ఎప్పుడూ నవనీతంలా మృదువుగా ఉంటాయి; ఆ గొప్ప ముని, 'ధరాధిపతి! ఇంటికి వెళ్ళు' అని అన్నాడు.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మవైవర్త్తే మహాపురాణే తృతీయే గణపతిఖణ్డే నారదనారాయణసంవాదే జమదగ్నికార్తవీర్యార్జునయుద్ధవర్ణనం నామ పఞ్చవింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, మూడవ భాగమైన గణపతి ఖండంలో, నారదుడు-నారాయణుని సంభాషణలో, 'జమదగ్ని-కార్తవీర్యార్జునుల యుద్ధవివరణ' అనే ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
నారాయణ ఉవాచ హితం సత్యం నీతిసారం ప్రవక్తుసుపచక్రమే
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు — ఇప్పుడు నీకు మేలు చేసే, నిజమైన, న్యాయసారం చెప్పడం మొదలు పెడతాను.
మునిరువాచ సర్వసమ్పత్స్థిరా శశ్వత్స్థితే ధర్మే సునిశ్చితమ్
ముని ఇలా అన్నాడు — ధర్మం నిలకడగా ఉండే చోట అన్ని ఐశ్వర్యాలు స్థిరంగా, శాశ్వతంగా ఉంటాయి.
త్వాం చ దృష్ట్వా నిరాహారం సమానీయ గృహం నృప । సామ్ప్రతం మూర్ఛితం దృష్ట్వా పాదరేణుం శుభాశిషమ్
నిన్ను ఆకలితో ఉన్నవాడివిగా చూసి, రాజు నిన్ను తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు. ఇప్పుడు నీవు అపస్మారకంగా పడివున్నావని చూసి, తన పాదధూళిని శుభాశీస్సులతో నీపై చల్లాడు.
నృపస్తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రణమ్య మునిపుంగవమ్
ఆ మాటలు విన్న రాజు, మునిశ్రేష్ఠుడికి నమస్కరించాడు.
మునిః కృత్వా చ సన్నాహం తం యోద్ధుముపచక్రమే
ముని కవచం ధరించి, అతనితో యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
కపిలాదత్తశస్త్రేణ న్యస్తశస్త్రం చకార తమ్
కపిలుడు ఇచ్చిన ఆయుధంతో, అతని ఆయుధాన్ని ముని నిర్వీర్యం చేశాడు.
పునశ్చ చేతనాం ప్రాప్య రాజా రాజీవలోచనః
తిరిగి స్పృహ పొందిన పద్మనేత్రుడు అయిన రాజు—