బ్రహ్మణా భృగవే దత్తా ప్రియపుత్రాయ భూమిప
బ్రహ్మ తన ప్రియమైన కుమారుడు భృగువుకు ఇచ్చినది, ఓ రాజా—
గోలోకజా కామధేనుర్దుర్లభా భువనత్రయే
గోలోకంలో జన్మించిన కామధేను మూడు లోకాలలో అరుదైనది.
నాహం రే హాలికో మూఢస్తుత్యా నోత్థాపితో బుధః
ఓ మూర్ఖ హాలికా, నేను పొగడ్తలతో మోసపోయే వాడిని కాను.
గృహం గచ్ఛ గృహం గచ్ఛ మే కోపం నైవ వర్ద్ధయ
ఇంటి కి వెళ్ళు, ఇంటికి వెళ్ళు; నా కోపాన్ని పెంచవద్దు.
మునేస్తద్వచనం శ్రుత్వా చుకోప స నరాధిపః
ముని మాటలు విని ఆ రాజు కోపంతో మండిపోయాడు.
గత్వా సైన్యసకాశం స కోపప్రస్ఫురితాధరః
అతడు కోపంతో పెదవులు వణికిస్తూ తన సైన్యం దగ్గరకు వెళ్లాడు.
కపిలాసన్నిధిం గత్వా రురోద మునిపుంగవః
కపిలుని సమీపానికి వెళ్లి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు కన్నీళ్లు పెట్టాడు.
రుదన్తం బ్రాహ్మణం దృష్ట్వా సురభిస్తమువాచ హ
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఏడుస్తున్నాడని చూసి, సురభి అతనితో మాట్లాడింది.
సురభిరువాచ శాస్తా పాలయితా దాతా స్వవస్తూనాం చ సన్తతమ్
సురభి చెప్పింది: పాలకుడు, రక్షకుడు, దాత కూడా ఎప్పుడూ తనదైన వాటినే ఇస్తాడు.
స్వేచ్ఛయా చేన్నృపేన్ద్రాయ మాం దదాసి తపోధన
ఓ తపస్సు కలవాడా! నువ్వు నీ ఇష్టానుసారం నన్ను రాజుకు ఇస్తే,
అథవా న దదాసి త్వం న గమిష్యామి తే గృహాత్
లేకపోతే, నువ్వు ఇవ్వకపోతే, నీ ఇంటిని నేను వదిలిపెట్టను.
కథం రోదిషి సర్వజ్ఞ మాయామోహితచేతనః
ఓ సర్వజ్ఞుడా! మాయతో మోహించబడిన మనసుతో నువ్వు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?
త్వం వా కో మే తవాహం కా సమ్బన్ధః కాలయోజితః
నువ్వు నాకు ఎవరు? నేను నీకు ఎవరు? కాలం కలిపిన బంధం ఏమిటి?
మనో జానాతి యద్ద్రవ్యమాత్మీయం చేతి కేవలమ్
ఏది మనది, ఏది మనది కాదో మనసే నిర్ణయిస్తుంది.
ఇత్యుక్త్వా కామధేనుశ్చ సుషావ వివిధాని చ
ఇలా చెప్పి, కామధేను అనేక రకాల వస్తువులను ప్రసవించింది.
నిర్గతాః కపిలావక్త్రాత్త్రికోట్యః ఖడ్గధారిణామ్
కపిలుని నోటిలోనుంచి ముప్పది లక్షల ఖడ్గధారులు బయటకు వచ్చారు.
వినిస్సృతా లోచనాభ్యాం శతకోటిధనుర్ద్ధరా
ఆమె కన్నుల నుంచి వంద కోట్ల విల్లు పట్టిన యోధులు వెలువడారు.
వక్షస్స్థలాన్నిస్సృతాశ్చ త్రికోట్యశ్శక్తిధారిణామ్
ఆమె ఛాతీ నుండి ముప్పది లక్షల శక్తి ధరులు బయటపడ్డారు.
వినిస్సృతాః పాదతలాద్వాద్యభాణ్డాః సహస్రశః
ఆమె పాదతలాల నుంచి వేలాది వాద్యపరికరాలు వెలువడ్డాయి.
వినిర్గతా గుహ్యదేశాత్త్రికోటిమ్లేచ్ఛజాతయః।। దత్త్వా సైన్యాని కపిలా మునయే చాభయం దదౌ। యుద్ధం కుర్వన్తు సైన్యాని త్వం న యాహీత్యువాచ హ
ఆమె రహస్య భాగం నుండి ముప్పది లక్షల మ్లేచ్ఛ జాతులు బయటపడ్డాయి. ఆ సైన్యాలను ఇచ్చి, కపిలుడు ఆ మునికి భయం లేకుండా చేశాడు. 'సైన్యాలు యుద్ధం చేయనీ, నువ్వు పోవద్దు' అని చెప్పాడు.
మునిః సమ్భూతసమ్భారైర్హర్షయుక్తో బభూవ హ
అన్ని ఏర్పాట్లు చూసి ఆ ముని ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
కపిలాసైన్యవృత్తాన్తమాత్మవర్గపరాజయమ్ దూతాన్త్సంప్రేష్య సైన్యాని చాజహార స్వదేశతః
కపిలుని సైన్యం విషయమూ, తన ఓటమి సంగతినీ దూతల ద్వారా పంపి, తన సైన్యాన్ని స్వదేశం నుంచి వెనక్కు తీసుకున్నాడు.
నారాయణ ఉవాచ దూతం ప్రస్థాపయామాస కుపితో మునిసన్నిధిమ్
నారాయణుడు చెప్పాడు: కోపంతో, ఒక దూతను ముని దగ్గరకు పంపించాడు.
యుద్ధం దేహి మునిశ్రేష్ఠ కిం వా ధేనుం చ వాఞ్ఛితామ్
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! యుద్ధం చేయి, లేదా కావాల్సిన ఆ ధేనువును ఇవ్వు.
దూతస్య వచనం శ్రుత్వా జహాస మునిపుంగవః
దూతుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ గొప్ప ముని చిరునవ్వు నవ్వాడు.
మునిరువాచ వివిధం చ యథాశక్త్యా భోజితశ్చ యథోచితమ్
ముని ఇలా అన్నాడు: 'మన శక్తికి తగినట్టు ఎన్నో రకాలుగా ఆతిథ్యం చేసాము.'
కపిలాం యాచతే రాజా మమ ప్రాణాధికాం ప్రియామ్
రాజు నా ప్రాణాలకంటే ఎక్కువగా ప్రియమైన కపిలను అడుగుతున్నాడు.
మునేస్తద్వచనం శ్రుత్వా దూతః సర్వమువాచ హ
ముని మాటలు విని, దూతుడు అన్నిటినీ వెళ్లి వివరంగా చెప్పాడు.
మునిశ్చ కపిలామాహ సామ్ప్రతం కిఙ్కరోమ్యహమ్
ముని కపిలను అడిగాడు: 'ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?'
కపిలా చ దదౌ తస్మై శస్త్రాణి వివిధాని చ
కపిల అతనికి色色మైన ఆయుధాలు ఇచ్చింది.