మనుర్బభూవ సావర్ణిస్తప్త్వా వై పుష్కరే తపః
పుష్కరంలో కఠినమైన తపస్సు చేసిన తర్వాత సావర్ణి మనువు అయ్యాడు.
దుర్గాఖ్యానం మునిశ్రేష్ఠ కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
మహర్షీ, దుర్గాదేవి కథను ఇంకా వినాలనుకుంటున్నావా?
ఇతి శ్రీబ్రహ్మవైవర్త్తే మహాపురాణే ద్వితీయే ప్రకృ౦ నారదనారాయణసంవాదే దుర్గోపాఖ్యానే దుర్గాదినామవ్యుత్పత్త్యాదికథనం నామ సప్తపఞ్చాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో ద్వితీయ భాగంలో నారద-నారాయణ సంభాషణలో, దుర్గాదేవి కథలో, 'దుర్గాదేవి మొదలైనవారి పేర్ల ఉద్భవం' అనే యాభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
నారద ఉవాచ కథం సంప్రాప వై జ్ఞానం మేధసో జ్ఞానినాం వరాత్
నారదుడు అడిగాడు: జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన మేధసుడు ఆ జ్ఞానం ఎలా పొందాడు?
కస్య వంశోద్భవో బ్రహ్మన్మేధసో మునిసత్తమ
బ్రాహ్మణా, మునిశ్రేష్ఠుడైన మేధసుడు ఎవరి వంశంలో పుట్టాడు?
సఖ్యం బభూవ కుత్రాస్య వా ప్రభో నృపవైశ్యయోః
ప్రభూ, రాజు మరియు వాణికునితో అతనికి స్నేహం ఎక్కడ ఏర్పడింది?
నారాయణ ఉవాచ స చ కృత్వా రాజసూయం ద్విజరాజో బభూవ హ
నారాయణుడు చెప్పాడు: రాజసూయ యాగం నిర్వహించిన తరువాత అతను నిజంగా బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడయ్యాడు.
గురుపత్న్యాం చ తారాయాం తస్యాభూచ్చ బుధః సుతః
తన గురువు భార్య అయిన తారలో, అతనికి బుధుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
నారద ఉవాచ అహో వ్యతిక్రమం బ్రూహి వేదస్య చ మహామునే
నారదుడు అడిగాడు: మహర్షీ, ఈ తప్పు గురించి, అలాగే వేదం గురించి కూడా చెప్పు.
నారాయణ ఉవాచ తారాం సురగురోః పత్నీం ధర్మిష్ఠాం చ పతివ్రతామ్
నారాయణుడు చెప్పాడు: తార దేవతల గురువు భార్య, ధర్మపరాయణురాలు, భర్తకు అతి విధేయురాలు.
సుస్నాతాం సున్దరీం రమ్యాం పీనోన్నతపయోధరామ్
ఆమె స్నానం చేసి, అందంగా, ఆకర్షణీయంగా, పుష్టిగా, ఎత్తుగా ఉన్న వక్షోజాలతో కనిపించింది.
సుదతీం కోమలాంగీం చ నవయౌవనసంయుతామ్
ఆమె ముద్దైన పళ్ళు, మృదువైన అవయవాలు, కొత్త యవ్వనంతో మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
కస్తూరీబిన్దునా సార్ద్ధమధశ్చన్దనబిన్దునా 2.58.
ఆమె శరీరంపై కస్తూరి బొట్టు, దాని కింద చందనపు బొట్టు మెరిసింది.
వాయునాఽధోవస్త్రహీనాం సకామాం రక్తలోచనామ్
గాలి వలన ఆమె అడవి వస్త్రం జారిపోయింది; ఆమె మనసులో కోరికతో, కళ్ళు ఎర్రగా మెరిసాయి.
సస్మితాం నమ్నవక్త్రాం చ లజ్జయా చన్ద్రదర్శనామ్
ఆమె చిరునవ్వుతో, తల వంచి, సిగ్గుతో, చంద్రునిలా అందంగా కనిపించింది.
తాం దృష్ట్వా మన్మథాక్రాన్తశ్చన్ద్రో లజ్జాం జహౌ మునే
మహర్షీ, ఆమెను చూసి ప్రేమలో మునిగిపోయిన చంద్రుడు సిగ్గు మరిచిపోయాడు.
చన్ద్ర ఉవాచ సువిదగ్ధే విదగ్ధానాం మనో హరసి సన్తతమ్
చంద్రుడు అన్నాడు: బుద్ధిమంతులందరిలో నీవు అత్యంత తెలివైనవాడివి, నీవు ఎప్పుడూ జ్ఞానుల మనసును ఆకర్షిస్తావు.
నిషేవ్య ప్రకృతిం జన్మసహస్రే కామసాగరే
కామాసాగరంలో వేల జన్మలు నీ సహవాసాన్ని అనుభవించాను.
అహో తపస్వినా సార్ద్ధమవిదగ్ధేన వేధసా
అయ్యో! ఆ తపస్వితో కలిసి, తెలివిలేని సృష్టికర్త కూడా అలాగే చేశాడు.
కిం వా సుఖం చ విజ్ఞాతమవిజ్ఞేషు సమాగమే
తెలివిలేని వారితో కలిసినప్పుడు ఎలాంటి ఆనందం ఉంటుంది?
కామేన కామినీ త్వం చ దగ్ధాఽసి వ్యర్థమీశ్వరి
ఓ ఇశ్వరి! కోరికతో నీవు, కోరిక కలిగిన స్త్రీగా, వృథాగా కాలిపోయావు.
దినే దినే వృథా యాతి దుర్లభం నవయౌవనమ్
ప్రతి రోజు, అరుదైన యవ్వనం వృథాగా పోతుంది.
శశ్వత్తపస్యాయుక్తశ్చ కృష్ణమాత్మానమీప్సితమ్ 2.58.
నీవు ఎప్పుడూ తపస్సులో నిమగ్నమై, కృష్ణుడిని నీ ఆత్మగా కోరుకుంటున్నావు.
సర్వకామరసజ్ఞా త్వం నిష్కామం కామమీప్సితమ్
నీవు అన్ని కామరసాల సారాన్ని తెలిసినవాడివి, కోరిక లేకుండానే కోరికను కోరుతున్నావు.
అన్యశ్చ త్వన్మనఃకామో భిన్నం త్వద్భర్తురీప్సితమ్
ఇంకొకరు నీ మనసును కోరుతున్నారు, కానీ నీ భర్తకు కావలసింది వేరేది.
వాసన్తీపుష్పతల్పే చ గన్ధచన్దన చర్చితే
వసంతకాలపు పువ్వుల మంచంపై, సుగంధద్రవ్యాలు, గంధపు చందనం అలంకరించిన చోట,
సుగన్ధ్యుత్ఫుల్లకుసుమే నిర్జనే చన్దనే వనే
సువాసనతో పరిమళించే వికసించిన పువ్వుల మధ్య, ఒంటరిగా ఉన్న చందనవనంలో,
చన్దనే చమ్పకవనే శీతచమ్పకవాయునా
చందనపు, చంపకవనంలో, చల్లని చంపకపువ్వుల గాలితో,
తారోవాచ అత్రేరభాగ్యాత్త్వం పుత్రో వ్యర్థం తే జన్మ జీవనమ్
తార అన్నారు: అత్రి దురదృష్టం వల్ల, నీ పుట్టుక, జీవితం వృథా అయ్యింది, కుమారుడా.
అరే కృత్వా రాజసూయమాత్మానం మన్యసే బలీ
అయ్యో! రాజసూయ యాగం చేసి, నువ్వు నీకు బలముందని అనుకుంటున్నావు.