అర్థం షోడశనామ్నాం చ సర్వేషామీప్సితం వరమ్
ఆ పదహారు పేర్ల అర్థం, అందరూ కోరుకునే వరం.
కేన వా పూజితా సాఽఽదౌ ద్వితీయే కేన వా పురా
ఆమెను మొదట ఎవరు పూజించారు? మళ్లీ పురాతనకాలంలో ఎవరు పూజించారు?
నారాయణ ఉవాచ జ్ఞాత్వా పునః పృచ్ఛసి త్వం కథయామి యథాగమమ్
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు తెలుసుకుని మళ్లీ అడుగుతున్నావు, నేను ఆ సంప్రదాయం ప్రకారం చెబుతాను.
దుర్గో దైత్యే మహావిఘ్నే భవబన్ధే చ కర్మ్మణి
దుర్గ దానవునిలో, గొప్ప అడ్డంకిలో, భవబంధనమైన కర్మలో ఉంది.
మహాభయేఽతిరోగే చాప్యాశబ్దో హన్తృవాచకః
పెద్ద ప్రమాదంలో లేదా తీవ్రమైన వ్యాధిలో, 'ఆ' అనే శబ్దం నాశనం చేసే వాడిని సూచిస్తుంది.
యశసా తేజసా రూపైర్నారాయణసమా గుణైః
పేరు, తేజస్సు, రూపాలు, గుణాలలో ఆమె నారాయణునితో సమానంగా ఉంటుంది.
ఈశానః సర్వసిద్ధ్యర్థే చాశబ్దో దాతృవాచకః 2.57.
ఈశానుడు సమస్త సిద్ధుల కోసం, 'ఆ' శబ్దం దాతను సూచిస్తుంది.
సృష్టా మాయా పురా సృష్టౌ విష్ణునా పరమాత్మనా
సృష్టి ప్రారంభంలో మాయను పరమాత్మ అయిన విష్ణువు సృష్టించాడు.
శివే కల్యాణరూపా చ శివదా చ శివప్రియా
శివునిలో ఆమె మంగళకరమైన రూపం, మంగళాన్ని ప్రసాదించేది, శివునికి ప్రియమైనది.
సద్బుద్ధ్యధిష్ఠాతృదేవీ విద్యమానా యుగే యుగే
సద్బుద్ధికి అధిపతిగా ఉండే దేవి ప్రతి యుగంలోనూ ఉంటుంది.
యథా నిత్యో హి భగవాన్నిత్యా భగవతీ తథా
యథా భగవంతుడు నిత్యుడు, అలాగే భగవతీ కూడా నిత్యురాలు.
ఆబ్రహ్మస్తమ్బపర్యన్తం సర్వం మిథ్యైవ కృత్రిమమ్
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు అన్నీ మిథ్యా, కల్పితమైనవే.
సిద్ధైశ్వర్యాదికం సర్వం యస్యామస్తి యుగే యుగే
ప్రతి యుగంలో ఆమెలో అన్ని సిద్ధులు, ఐశ్వర్యాలు ఉంటాయి.
సర్వాన్మోక్షం ప్రాపయతి జన్మమృత్యుజరాదికమ్
పుట్టుక, మరణం, వృద్ధాప్యం మొదలైన వాటి నుండి విముక్తిని అందరికీ ఆమె కలిగిస్తుంది.
మఙ్గలం మోక్షవచనం చాశబ్దో దాతృవాచకః
మంగళం, మోక్షాన్ని తెలిపే మాట—'ఆ' శబ్దం దాతను సూచిస్తుంది.
హర్షే సమ్పది కల్యాణే మంగలం పరికీర్తితమ్
ఆనందంలో, ఐశ్వర్యంలో, మంగళంలో, దీనిని మంగళంగా పిలుస్తారు.
అమ్బేతి మాతృవచనో వన్దనే పూజనే సదా 2.57.
'అంబ' అనే మాతృశబ్దం ఎల్లప్పుడూ నమస్కారంలో, పూజలో ఉపయోగిస్తారు.
విష్ణుభక్తా విష్ణురూపా విష్ణోః శక్తిస్వరూపిణీ
విష్ణువుకు భక్తురాలు, విష్ణువు రూపంలో, విష్ణువు శక్తిస్వరూపిణి.
గౌరః పీతే చ నిర్లిప్తే పరే బ్రహ్మణి నిర్మలే
ఆమె గోరువర్ణం, పసుపు వస్త్రధారిణి, లేపము లేని, పరమమైన, నిర్మలమైన, పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి.
గురుః శమ్భుశ్చ సర్వేషాం తస్య శక్తిః యా సతీ
అందరికీ గురువు, శంభువు—ఆమె సతీ, ఆయన శక్తి.
తిథిభేదే పర్వభేదే కల్పభేదేఽన్యభేదకే
తిథుల వ్యత్యాసంలో, పర్వదినాల భేదంలో, కల్పాల మార్పులో, ఇతర భేదాలలోనూ—
మహోత్సవవిశేషే చ పర్వన్నితి సుకీర్తితా
మహోత్సవాలలో ప్రత్యేకంగా, ఆమెను పర్వణి అని మంచి పేరుతో పిలుస్తారు.
పర్వతస్య సుతా దేవీ సాఽఽవిర్భూతా చ పర్వతే
పర్వతుని కుమార్తె అయిన దేవి, ఆ పర్వతంపై ప్రత్యక్షమైంది.
సర్వకాలే సనా ప్రోక్తో విస్తృతే చ తనీతి చ
ఆమెను ఎప్పుడూ 'సనా' అని పిలుస్తారు, ఇంకా వివరంగా 'తనీ' అని కూడా అంటారు.
అర్థః షోడశనామ్నాం చ కీర్త్తితశ్చ మహామునే
మహామునీ, ఆమెకు ఉన్న పదహారు పేర్ల అర్థాన్ని వివరంగా చెప్పారు.
ప్రథమే పూజితా సా చ కృష్ణేన పరమాత్మనా
ఆమెను మొదట పరమాత్మ అయిన కృష్ణుడు పూజించాడు.
మధుకైటభభీతేన బ్రహ్మణా సా ద్వితీయతః ।। 2.57.
తర్వాత మధు, కైటభులను భయపడి బ్రహ్మ కూడా ఆమెను పూజించాడు.
భ్రష్టశ్రియా మహేన్ద్రేణ శాపాద్దుర్వాససః పురా
పూర్వం దుర్వాసుని శాపంతో మహేంద్రుడు తన తేజస్సును కోల్పోయి ఆమెను పూజించాడు.
తదా మునీన్ద్రైః సిద్ధేన్ద్రైర్దేవైశ్చ మునిపుఙ్గవైః
ఆ సమయంలో మునులలో ముఖ్యులు, సిద్ధులలో పెద్దలు, దేవతలు, గొప్ప మునులు ఆమెను పూజించారు.
తేజస్సు సర్వదేవానాం సాఽఽవిర్భూతా పురా మునే
మహామునీ, అప్పట్లో ఆమె అన్ని దేవతల తేజస్సు నుండి ఉద్భవించింది.