కాలః సంహరతే కాలే కాలే సృజతి పాతి చ
కాలం సమయానికి లయమవుతుంది; సమయానికి సృష్టిస్తుంది, పోషిస్తుంది కూడా.
స్వదేశే పర్వతాశ్చైవ స్వాః పాతాలాః స్వదేశతః
పర్వతాలు తమ ప్రాంతాల్లోనే ఉంటాయి; స్వర్గం, పాతాళాలు కూడా తమ ప్రాంతాల్లోనే ఉంటాయి.
శైలసాగరసంయుక్తాః పాతాలాః సప్త చైవ హి
ఏడు పాతాళాలు పర్వతాలు, సముద్రాలతో కలిసే ఉంటాయి.
సన్త్యేవ ప్రతివిధ్యణ్డే బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః
ప్రతి బ్రహ్మాండంలో బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మరియు ఇతరులు ఉంటారు.
ఆపాతాలాద్బ్రహ్మలోకపర్య్యన్తం డిమ్బరూపకమ్
పాతాళం నుండి బ్రహ్మలోకం వరకు ఈ జగత్తు గుడ్డె ఆకారంలో ఉంది.
నాభిపద్మే విరాడ్విష్ణోః క్షుద్రస్య జలశాయినః
విశ్వరూపుడైన విష్ణువు నాభిలోని పద్మంలో, నీటిమీద పడుకున్న చిన్నవాడు ఉన్నాడు.
ఏవం సోఽపి శయానస్స్యాజ్జలతల్పే సువిప్లుతే
అలా, అతడూ విశాలమైన నీటి మంచంపై పడుకుని ఉన్నాడు.
కాలభీతశ్చ కాలేశం కృష్ణమాత్మానమీశ్వరమ్ ।। । మహావిష్ణోర్లోమకూపసాధారః సోఽస్తి విస్తృతే 2.53.
కాలాన్ని భయపడి, అతడు కాలానికి అధిపతియైన కృష్ణుడిని, తన స్వరూపుడైన ఈశ్వరుడిని ధ్యానిస్తాడు. మహావిష్ణువు శరీర రోమరంధ్రాల్లో అతడు విస్తరించి ఉంటాడు.
మహావిష్ణోర్గాత్రలోమ్నాం బ్రహ్మాణ్డానాం చ భూమిప
ఓ రాజా! మహావిష్ణువు శరీర రోమాల నుంచి బ్రహ్మాండాలు ఉద్భవిస్తాయి.
మహావిష్ణుః ప్రాకృతికః సోఽపి డిమ్బోద్భవః సదా
ఆ మహావిష్ణువు కూడా గుడ్డె నుండి పుట్టినవాడు, ప్రకృతిస్వభావంతో ఉన్నవాడు.
సర్వాధారో మహాన్విష్ణుః కాలభీతః స శఙ్కితః
అన్ని లోకాలకు ఆధారమైన మహావిష్ణువు కాలాన్ని భయపడి, ఆందోళనతో ఉంటాడు.
ఏవం చ సర్వవిశ్వస్థా బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః
ఇలా, బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మరియు ఇతరులు ఈ విశ్వంలో ఉన్నారు.
సా సర్వబీజరూపా చ మూలప్రకృతిరీశ్వరీ
ఆ మూలప్రకృతి, పరమేశ్వరి, అన్ని బీజాల రూపంగా ఉంది.
ఏవం సర్వే కాలభీతాః ప్రకృతిః ప్రాకృతాస్తథా
ఇలా, అందరూ కాలాన్ని భయపడుతారు; ప్రకృతి, ప్రకృతిస్వభావాలు కూడా అలాగే.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం మహాజ్ఞానం సుదుర్లభమ్
ఇలా, ఈ మహా అరుదైన జ్ఞానం అంతటిని వివరించాను.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మవైవర్త్తే మహాపురాణే ద్వితీయే ప్రకృతిఖణ్డే నారదనారాయణసంవాదాన్తర్గతహరగౌరీసంవాదే రాధోపాఖ్యానే సుయజ్ఞం ప్రత్యతిథ్యుపదేశో నామ త్రిపఞ్చాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇదితో శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో ద్వితీయ భాగమైన ప్రకృతిఖండంలో, నారద-నారాయణ సంభాషణలో, హర-గౌరీ సంభాషణలో, రాధా కథలో, సుయజ్ఞునికి అతిథి సేవపై ఉపదేశం అనే అర్ధయైదు వచనాల అధ్యాయం ముగిసింది.
రాజోవాచ కాలభీతస్య కతి చ కాలమాయా మునీశ్వర
రాజు అడిగాడు: కాలాన్ని భయపడే వారికి ఎన్ని యుగాలు ఉంటాయి, ఓ మునిశ్రేష్ఠ?
క్షుద్రస్య కతిచిత్కాలం బ్రహ్మణః ప్రకృతేస్తథా
చిన్నవాడికి, బ్రహ్మకు, ప్రకృతికి ఎన్ని యుగాలు ఉంటాయి?
అన్యేషాం వై జనానాం చ ప్రాకృతానాం పరం వయః
ఇతర ప్రజలకు, ప్రకృతిసంబంధమైనవారికీ, పరమమైన ఆయువు ఎంత?
విశ్వానామూర్ధ్వభాగే చ కస్స్యాద్వా లోక ఏవ సః
విశ్వాలపైభాగంలో ఎవరి లోకం ఉంటుంది?
మునిరువాచ తథా నిత్యం డిమ్బరూపశ్శ్రీకృష్ణేచ్ఛాసముద్భవః
ముని చెప్పాడు: అలాగే, గుడ్డెరూపం ఎప్పటికీ శ్రీకృష్ణుని సంకల్పంతో ఉద్భవిస్తుంది.
జలేన పరిపూర్ణశ్చ కృష్ణస్య ముఖబిన్దునా
అది కృష్ణుని నోటిబిందువుతో నీటితో నిండిపోతుంది.
ప్రకృత్యా సహ యుక్తస్య కలయా నిజయా నృప
ఓ రాజా, తన స్వంత భాగంగా, ప్రకృతితో కలసి ఉన్నాడు.
ప్రకృతిర్గర్భసంర్యుక్తడిమ్బోద్భూతస్య భూమిప
ఓ భూమిప, ఆ ప్రకృతి గర్భంతో కలసి, గుడ్డు నుండి జన్మించాడు.
వనమాలాధరః శ్రీమాఞ్ఛోభితః పీతవాససా 2.54.
అతను వనమాల ధరించి, పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, కాంతివంతంగా కనిపిస్తున్నాడు.
ఆత్మాఽఽకాశసమో నిత్యో విస్తృతశ్చన్ద్రబిమ్బవత్
ఆత్మ ఆకాశంలా విస్తరించి, శాశ్వతంగా, చంద్రబింబంలా విశాలంగా ఉంది.
ఆకాశవత్సువిస్తారో రత్నౌఘైశ్చ వినిర్మితః
ఆకాశంలా విస్తరించి, అనేక రత్నాలతో నిర్మించబడ్డాడు.
లక్ష్మీసరస్వతీగఙ్గాతులసీపతిరీశ్వరః
అతను లక్ష్మీ, సరస్వతి, గంగా, తులసి దేవతలకు అధిపతి.
సర్వేశః సర్వసిద్ధేశో భక్తానుగ్రహవిగ్రహః
అతను సమస్త లోకాలకు అధిపతి, అన్ని సిద్ధులకూ నాయకుడు, భక్తులకు కరుణామూర్తి.
చతుర్భుజశ్చ వైకుణ్ఠే గోలోకే ద్విభుజః స్వయమ్
వైకుంఠంలో అతనికి నాలుగు చేతులు, గోలొకంలో స్వయంగా రెండు చేతులతో ఉంటాడు.