ఇత్యేవం కథితం సర్వం కిఞ్చిత్సృష్టిక్రమం మునే
ఓ మునీంద్రా, సృష్టి క్రమం మొత్తం నీకు వివరించాను.
సౌతిరువాచ క్రతోరపి క్రియా భార్య్యా వాలఖిల్యానసూయత
సౌతి చెప్పాడు: యజ్ఞంలో భార్య అవసరం. వాలఖిల్యులు అలా పుట్టారు.
త్రయః పుత్రాశ్చాఙ్గిరసో బభూవుర్మునిసత్తమాః
అంగిరసునికి ముగ్గురు కుమారులు జన్మించారు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా.
వసిష్ఠస్య సుతః శక్తిః శక్తేః పుత్రః పరాశరః
వశిష్ఠునికి శక్తి కుమారుడు, శక్తికి పరాశరుడు పుట్టాడు.
వ్యాసపుత్రః శివాంశశ్చ శుకశ్చ జ్ఞానినాం వరః
వ్యాసునికి కుమారుడిగా, శివాంశంగా, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన శుకుడు జన్మించాడు.
శౌనక ఉవాచ న బుద్ధం వచనం కించిద్ధనేశోత్పత్తిపూర్వకమ్
శౌనకుడు అడిగాడు: ధనేశుని జన్మానికి సంబంధించిన ప్రామాణికమైన మాట ఏదీ లేదు.
అధునా కథితం జన్మ ధనేశస్యేశ్వరాదిదమ్
ఇప్పుడు ధనేశుని జన్మకథను వివరించాను.
సౌతిరువాచ పునశ్చ బ్రహ్మశాపేన స చ విశ్వశ్రవస్సుతః
సౌతి చెప్పాడు: మళ్లీ బ్రహ్మ శాపంతో, విశ్రవసుని కుమారుడు బాధపడ్డాడు.
గురవే దక్షిణాం దాతుముతథ్యశ్చ ధనేశ్వరమ్
ఉతథ్యుడు గురుదక్షిణగా ధనేశ్వరుణ్ణి గురువుకు ఇచ్చాడు.
ధనేశో విరసో భూత్వా తస్మై తద్దాతుముద్యతః
ధనేశుడు బలహీనుడై, తనను తాను ఇవ్వడానికి సిద్ధపడ్డాడు.
తేన విశ్రవసః పుత్రః కుబేరశ్చ ధనాధిపః 1.10.
అలా విశ్రవసుని కుమారుడైన కుబేరుడు ధనాధిపతిగా అయ్యాడు.
పులహస్య సుతో వాత్స్యః శాణ్డిల్యశ్చ రుచేః సుతః
పులహునికి వాత్స్యుడు కుమారుడు, రుచికి శాండిల్యుడు కుమారుడు.
కాశ్యపః కశ్యపాజ్జాతో భరద్వాజో బృహస్పతేః
కశ్యపుడు కశ్యపుని నుండి, భరద్వాజుడు బృహస్పతికి పుట్టాడు.
శాణ్డిల్యశ్చ రుచేః పుత్రో మునిస్తేజస్వినాం వరః
రుచికి కుమారుడైన శాండిల్యుడు తేజోవంతులలో శ్రేష్ఠుడు.
బభూవుర్బ్రహ్మణో వక్త్రాదన్యా బ్రాహ్మణజాతయః
బ్రహ్మదేవుని నోటినుండి ఇతర బ్రాహ్మణ వంశాలు పుట్టాయి.
చన్ద్రాదిత్యమనూనాం చ ప్రవరాః క్షత్రియాః స్మృతాః
చంద్రుని, సూర్యుని, మనువుల వంశస్థులు క్షత్రియులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
ఊరుదేశాచ్చ వైశ్యాశ్చ పాదతః శూద్రజాతయః
తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్ర వంశాలు పుట్టాయి.
గోపనాపితభిల్లాశ్చ తథా మోదకకూబరౌ
గోపులు, నాయీబ్రాహ్మణులు, భిల్లులు, మోదకుడు, కూబరుడు కూడా జన్మించారు.
ఇత్యేవమాద్యా విప్రేన్ద్ర సచ్ఛూద్రాః పరికీర్త్తితాః
బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, ఇలా మొదటి నుంచి పవిత్రమైన శూద్రులు వివరించబడ్డారు.
విశ్వకర్మా చ శూద్రాయాం వీర్య్యాధానం చకార సః
విశ్వకర్మ ఒక శూద్ర మహిళలో తన వంశాన్ని నాటాడు.
మాలాకారః శఙ్ఖకారః కర్మకారః కువిన్దకః 1.10.
మాలకారుడు, శంఖాల పనివాడు, పనిముట్లు చేసే వాడు, మట్టి కుండలు చేసే వాడు—
సూత్రకారశ్చిత్రకారః స్వర్ణకారస్తథైవ చ
దారాలు వేరు చేసే వాడు, చిత్రాలు వేసే వాడు, బంగారు ఆభరణాలు చేసే వాడు కూడా—
శౌనక ఉవాచ శూద్రాయామధమాయాం చ కథం తే పతితాస్త్రయః
శౌనకుడు అడిగాడు: ఆ ముగ్గురు ఎలా శూద్రులలో అతి తక్కువ స్థితికి పడిపోయారు?
కథం తేషు బ్రహ్మశాపో హ్యభవత్కేన హేతునా
వారికి బ్రహ్మదేవుని శాపం ఎలా వచ్చిందీ, దానికి కారణం ఏమిటి?
సౌతిరువాచ తామపశ్యద్విశ్వకర్మా గచ్ఛన్తీం పుష్కరే పథి
సూతుడు చెప్పాడు: విశ్వకర్మ ఆమెను పుష్కరానికి పోతున్న మార్గంలో చూశాడు.
ఆగచ్ఛత్తద్విలోకాచ్చ ప్రసాదోత్ఫుల్లమానమః
ఆమె దగ్గరకు వస్తూ ఉండగా, ఆమెను చూసి అతని మనసు ఆనందంతో వికసించింది.
రత్నాలఙ్కారభూషాఢ్యాం సర్వావయవకోమలామ్
ఆమె రత్నాలతో అలంకరించబడి, ఆమె శరీరంలోని ప్రతి భాగం మృదువుగా, సున్నితంగా కనిపించింది.
బృహన్నితమ్బ భారార్తాం మునిమానసమోహినీమ్
ఆమె విశాలమైన నితంబాలు భారంగా ఉండి, మునుల మనసులను కూడా మోహింపజేసేవి.
తచ్ఛ్రోణీం కఠినాం దృష్ట్వా వాయునాఽపహృతాంశుకామ్
ఆమె దృఢమైన నితంబాలను చూసి, గాలి ఆమె వస్త్రాన్ని ఎత్తుకుపోయింది.
సుస్మితం చారు వక్త్రం చ శరచ్చన్ద్రవినిన్దకమ్
ఆమె చిరునవ్వుతో కూడిన అందమైన ముఖం, శరదృతువులోని చంద్రునికంటే మెరుగ్గా మెరిసింది.