న చేద్దదాసి జామాతర్మమ జామాతరం విధుమ్
ఓ చంద్రుడా, నా అల్లుడిని నాకు ఇవ్వకపోతే,
దక్షస్య వచనం శ్రుత్వా తమువాచ కృపానిధిః 1.9.
దక్షుని మాటలు విని, దయామయుడు అతనికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
శివ ఉవాచ నాహం దాతుం సమర్థశ్చ చన్ద్రం చ శరణాగతమ్
శివుడు ఇలా అన్నాడు — నా వద్ద ఆశ్రయం పొందిన చంద్రుడిని నేను వదిలేయలేను.
శివస్య వచనం శ్రుత్వా దక్షస్తం శప్తుముద్యతః
శివుని మాటలు విని, దక్షుడు ఆయనను శపించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే కృష్ణో వృద్ధబ్రాహ్మణరూపధృక్
అప్పట్లోనే కృష్ణుడు వృద్ధ బ్రాహ్మణుడి రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
దత్త్వా శుభాశిషం తౌ స బ్రహ్మజ్యోతిః సనాతనః
ఆ శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మం, వారిద్దరికి మంగళకరమైన ఆశీస్సులు ఇచ్చి ప్రకాశించాడు.
శ్రీభగవానువాచ ఆత్మానం రక్ష దక్షాయ దేహి చన్ద్రం సురేశ్వర
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — దక్షా! నువ్వు నీకు రక్షణ కల్పించుకో. చంద్రుడిని దేవతల అధిపతికి అప్పగించు.
తపస్వినాం వరః శాన్తస్త్వమేవం వైష్ణవాగ్రణీః
నీవు తపస్సులో ముందున్నవాడివి, శాంతుడివి, వైష్ణవులలో ప్రధానుడివి.
దక్షః క్రోధీ చ దుర్ద్ధర్షస్తేజస్వీ బ్రహ్మణః సుతః
దక్షుడు కోపముతో ఉండేవాడు, అతడిని ఎదుర్కోవడం కష్టం, అతడు ప్రకాశవంతుడూ, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు.
నారాయణవచః శ్రుత్వా హసిత్వా శఙ్కరః స్వయమ్
నారాయణుని మాటలు విని, శంకరుడు స్వయంగా నవ్వాడు.
శఙ్కర ఉవాచ ప్రాణాంశ్చ న సమర్థోఽహం ప్రదాతుం శరణాగతమ్
శంకరుడు ఇలా అన్నాడు — నా వద్ద ఆశ్రయం పొందినవాడి ప్రాణాన్ని నేను వదిలేయలేను.
యో దదాతి భయేనైవ ప్రపన్నం శరణాగతమ్ 1.9.
భయంతో ఆశ్రయం కోరినవాడిని వదిలేసే వాడెవడైనా —
సర్వం త్యక్తుం సమర్థోఽహం న స్వధర్మం జగత్ప్రభో
ప్రభూ! నేను అన్నీ వదిలేయగలను, కానీ నా ధర్మాన్ని మాత్రం వదిలేను.
యశ్చ ధర్మం సదా రక్షేద్ధర్మస్తం పరిరక్షతి
ఎవరైనా ధర్మాన్ని ఎల్లప్పుడూ కాపాడితే, ఆ ధర్మమే అతడిని కాపాడుతుంది.
త్వం సర్వమాతా స్రష్టా చ హన్తా చ పరిణామతః
నీవే సమస్తానికి తల్లి, సృష్టికర్త, మార్పులో సంహారకుడివి కూడా.
శఙ్కరస్య వచః శ్రుత్వా భగవాన్సర్వభావవిత్
శంకరుని మాటలు విని, సమస్త హృదయాలను తెలిసిన భగవంతుడు —
ప్రతస్థావర్ద్ధచన్ద్రశ్చ నిర్వ్యాధిః శివశేఖరే
వృద్ధిచెందుతున్న చంద్రుడు, వ్యాధి లేకుండా, శివుని జటలో అలంకరించబడి అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
యక్ష్మగ్రస్తం చ తం దృష్ట్వా దక్షస్తుష్టావ మాధవమ్
ఆ చంద్రుడు వ్యాధితో బాధపడుతున్నదాన్ని చూసి, దక్షుడు మాధవుని స్తుతించాడు.
కృష్ణస్తేభ్యో వరం దత్త్వా జగామ స్వాలయం ద్విజ
కృష్ణుడు వారికి వరమిచ్చి, తన స్వస్థలానికి తిరిగి వెళ్లిపోయాడు, బ్రాహ్మణా!
చన్ద్రస్తాశ్చ పరిప్రాప్య విజహార దివానిశమ్
చంద్రుడు తన శక్తిని తిరిగి పొందిన తర్వాత, రాత్రింబవళ్లు ఆనందంగా విహరించాడు.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం కిఞ్చిత్సృష్టిక్రమం మునే
ఓ మునీంద్రా, సృష్టి క్రమం మొత్తం నీకు వివరించాను.
సౌతిరువాచ క్రతోరపి క్రియా భార్య్యా వాలఖిల్యానసూయత
సౌతి చెప్పాడు: యజ్ఞంలో భార్య అవసరం. వాలఖిల్యులు అలా పుట్టారు.
త్రయః పుత్రాశ్చాఙ్గిరసో బభూవుర్మునిసత్తమాః
అంగిరసునికి ముగ్గురు కుమారులు జన్మించారు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా.
వసిష్ఠస్య సుతః శక్తిః శక్తేః పుత్రః పరాశరః
వశిష్ఠునికి శక్తి కుమారుడు, శక్తికి పరాశరుడు పుట్టాడు.
వ్యాసపుత్రః శివాంశశ్చ శుకశ్చ జ్ఞానినాం వరః
వ్యాసునికి కుమారుడిగా, శివాంశంగా, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడైన శుకుడు జన్మించాడు.
శౌనక ఉవాచ న బుద్ధం వచనం కించిద్ధనేశోత్పత్తిపూర్వకమ్
శౌనకుడు అడిగాడు: ధనేశుని జన్మానికి సంబంధించిన ప్రామాణికమైన మాట ఏదీ లేదు.
అధునా కథితం జన్మ ధనేశస్యేశ్వరాదిదమ్
ఇప్పుడు ధనేశుని జన్మకథను వివరించాను.
సౌతిరువాచ పునశ్చ బ్రహ్మశాపేన స చ విశ్వశ్రవస్సుతః
సౌతి చెప్పాడు: మళ్లీ బ్రహ్మ శాపంతో, విశ్రవసుని కుమారుడు బాధపడ్డాడు.
గురవే దక్షిణాం దాతుముతథ్యశ్చ ధనేశ్వరమ్
ఉతథ్యుడు గురుదక్షిణగా ధనేశ్వరుణ్ణి గురువుకు ఇచ్చాడు.
ధనేశో విరసో భూత్వా తస్మై తద్దాతుముద్యతః
ధనేశుడు బలహీనుడై, తనను తాను ఇవ్వడానికి సిద్ధపడ్డాడు.