పౌగణ్డే యాతనాం భుక్త్వా ప్రాప్నుతే యౌవనం పునః
పిల్లవయసులో బాధలు అనుభవించి, మళ్లీ యవ్వనాన్ని పొందుతాడు.
ఆహారమైథునార్త్తశ్చ నానామోహాదివేష్టితః
ఆహారం, కామం, నొప్పి వంటివాటితో బాధపడుతూ, ఎన్నో మాయల్లో చిక్కుకుని ఉంటాడు.
ఏవం యావత్సమర్థశ్చ తావదేవ హి పూజితః
ఇలా, ఎంతకాలం శక్తి ఉన్నదో అంతకాలం మాత్రమే గౌరవం పొందుతాడు.
యదాఽతీవ జరాయుక్తో జడోఽతిబధిరో భవేత్
చాలా వృద్ధాప్యంలో, మూర్ఖుడై, బహుళంగా చెవిటిగా మారిపోతాడు.
తదన్తరేఽనుతాపం చ కురుతే సన్తతం పునః
అలాంటి స్థితిలో, మళ్లీ మళ్లీ మనసులో పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది.
పునశ్చ మానవీం యోనిం లభామి భారతే యది
‘మళ్లీ భారతదేశంలో మానవ జన్మ లభిస్తే బాగుండును’ అని ఆలోచిస్తాడు.
ఇత్యేవమాది మనసి కుర్వన్తం తం జడం సుర 2.36.
ఇలా ఎన్నో ఆలోచనలు మనసులో ఉంచుకుంటూ, ఆ మూర్ఖుడు, ఓ దేవా,
స పశ్యేద్యమదూతం చ పాశహస్తం చ దణ్డినమ్
అతడు యమదూతుడిని, చేతిలో కట్టె మరియు పాశం పట్టుకుని ఉన్నవాడిని చూస్తాడు.
దుర్నివార్య్యముపాయైశ్చ బలిష్ఠం చ భయఙ్కరమ్
ఎలాంటి మార్గాలతోనూ ఎదుర్కోలేని, బలమైన, భయంకరమైన వాడిని చూస్తాడు.
దృష్టమాత్రాన్మహాభీతో విణ్మూత్రం చ సముత్సృజేత్
అతడిని చూసిన వెంటనే, తీవ్రమైన భయంతో మలమూత్రాలు విడిచిపెడతాడు.
అంగుష్ఠమాత్రం పురుషం గృహీత్వా యమకిఙ్కరః
యముని సేవకుడు, అంగుళం పరిమాణంలో ఉన్న మనిషిని పట్టుకొని వెళ్తాడు.
జీవో గత్వా యమం పశ్యేత్సర్వధర్మజ్ఞమేవ చ
ఆత్మ అక్కడికి వెళ్లి, అన్ని ధర్మాలను తెలిసిన యమునిని దర్శిస్తుంది.
ధర్మాధర్మవిచారజ్ఞం సర్వజ్ఞం సర్వతోముఖమ్
ఆయన ధర్మాధర్మాలను విచారించడంలో నిపుణుడు, అన్నీ తెలిసినవాడు, అన్ని దిశలవైపు ముఖం కలిగి ఉంటాడు.
వహ్నిశుద్ధాంశుకాధానం రత్నభూషణభూషితమ్
వెండి వంటి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, రత్నాలతో అలంకరించబడి ఉంటాడు.
జపన్తం శ్రీకృష్ణనామ శుద్ధస్ఫాటికమాలయా
ఆయన శుద్ధమైన స్ఫటిక మాలతో శ్రీకృష్ణుని నామాన్ని జపిస్తుంటాడు.
సగద్గదం సాశ్రునేత్రం సర్వత్ర సమదర్శినమ్
ఆయన గొంతు భావోద్వేగంతో కదిలిపోతుంది, కన్నీళ్లు కళ్లు నిండుతాయి, అందరినీ సమంగా చూస్తాడు.
స్వతేజసా ప్రజ్వలన్తం సుఖదృశ్యం విచక్షణమ్ 2.36.
తన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, చూడటానికి ఆనందంగా, తెలివిగా ఉంటాడు.
పుణ్యాత్మనాం శాన్తరూపం పాపినాం చ భయఙ్కరమ్
పుణ్యాత్ములకు ఆయన శాంతంగా కనిపిస్తాడు, పాపులకైతే భయంకరంగా కనిపిస్తాడు.
చిత్రగుప్తవిచారేణ యేషాం యదుచితం ఫలమ్
చిత్రగుప్తుని విచారణ ప్రకారం, ఎవరికైతే ఏ ఫలం తగినదో అది వారికి లభిస్తుంది.
ఏవం తేషాం గతాయాతే నివృత్తిర్నాస్తి జీవినామ్
ఇలా వచ్చినవారికి, వెళ్లినవారికి, బ్రతికినవారికి విరామం ఉండదు.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం వరం ప్రార్థయ వాఞ్ఛితమ్
ఇలా అన్నీ చెప్పాను; నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు.
మహేన్ద్ర ఉవాచ కల్పవృక్ష మునిశ్రేష్ఠ దేహి మే పరమం పదమ్
మహేంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: కల్పవృక్షమా, మునిశ్రేష్ఠా, నాకు పరమ పదాన్ని దయచేయు.
మహేన్ద్రస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్య మునిపుఙ్గవః
మహేంద్రుని మాటలు విని, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు చిరునవ్వుతో చూశాడు.
దుర్వాసా ఉవాచ ముక్తిర్యుష్మద్విధానాం చ న లయే ప్రాకృతేఽపి చ
దుర్వాసుడు ఇలా అన్నాడు: మీలాంటి వారికి మోక్షం లభించదు, ప్రళయకాలంలో కూడా కాదు.
ఆవిర్భావః సృష్టివిధౌ తిరోభావో లయేఽపి చ
సృష్టికాలంలో అవిర్భావం, లయ సమయంలో తిరోగమనమూ జరుగుతాయి.
యథా భ్రమతి కాలశ్చ తథా విషయిణో ధువమ్
ఎలా కాలం తిరుగుతుందో, అలాగే విషయాలకు ఆసక్తి ఉన్నవారు కూడా తప్పక తిరుగుతారు.
పలమేకం భవేదేవ యథా విపలషష్టిభిః 2.36.
అరవై విపలాలతో ఒక పల తయారవుతుంది.
త్రింశద్భిశ్చ ముహూర్త్తైశ్చ భవేదేవ దివానిశమ్
ముప్పై ముహూర్తాలతో ఒక పగలు, ఒక రాత్రి కలిసిన దినరాత్రి ఏర్పడుతుంది.
పక్షాభ్యాం శుక్లకృష్ణాభ్యాం మాస ఏవ విధీయతే
ఒక నెల అనేది రెండు పక్షాలతో, అంటే శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షంతో ఏర్పడుతుంది.
ఋతుత్రయేణాయనం చ తాభ్యాం ద్వాభ్యాం చ వత్సరః
మూడు ఋతువులతో ఒక అయనం ఏర్పడుతుంది. అలాంటి రెండు అయనాలతో ఒక సంవత్సరం అవుతుంది.