యస్మాత్సంస్థాపితం పుష్పం గర్వాద్వై హస్తిమస్తకే
గర్వంతో పువ్వును ఏనుగు తలపై పెట్టినందువల్ల
నారాయణస్య భక్తోఽహం న బిభేమీశ్వరం విధిమ్
నేను నారాయణుని భక్తుడిని; ప్రభువుని గానీ, నియమాన్ని గానీ భయపడను.
కిం కరిష్యతి తే తాతః కశ్యపశ్చ ప్రజాపతిః
నీ తండ్రి ప్రజాపతి కశ్యపుడు నీకు ఏమి చేయగలడు?
ఇతి శ్రుత్వా మహేన్ద్రశ్చ ధృత్వా తచ్చరణద్వయమ్
ఇలా విని, మహేంద్రుడు ఆ రెండు పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
ఇన్ద్ర ఉవాచ హృతా త్వయా చేత్సమ్పత్తిః కియజ్జ్ఞానం చ దేహి మే
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: నా ఐశ్వర్యాన్ని నువ్వు తీసుకుపోయినట్లయితే, నాకు కొంత జ్ఞానం ఇవ్వు.
ఐశ్వర్య్యం విపదాం బీజం ప్రచ్ఛన్నజ్ఞానకారణమ్
ఐశ్వర్యం అనర్థాలకు మూలం, అది దాగిన అజ్ఞానానికి కారణం.
జన్మమృత్యుజరారోగశోకదుఃఖాంకురం పరమ్
అది జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, శోకం, దుఃఖాలకు ప్రధాన మూలం.
సమ్పన్మత్తః సమూఢశ్చ సురామత్తః సచేతనః 2.36.
సంపద మత్తులో మనిషి మూర్ఖుడవుతాడు; మద్యం మత్తులో ఉన్నవాడు మాత్రం చైతన్యంతో ఉంటాడు.
సమ్పన్మదే ప్రమత్తశ్చ విషయాన్ధశ్చ విహ్వలః
సంపద మదంలో మనిషి అజాగ్రత్తగా, విషయాల మోహంలో అంధుడై, అయోమయంగా ఉంటాడు.
ద్వివిధో విషయాన్ధశ్చ రాజసస్తామసః స్మృతః
విషయాల మోహంలో ఉన్నవారు ఇద్దరు రకాలవారు అని అంటారు — రాజసులు, తమసులు.
శాస్త్రే చ ద్వివిధం మార్గం నిర్దిష్టం మునిపుఙ్గవ
శాస్త్రాలలో, మునిశ్రేష్ఠా, రెండు మార్గాలు చెప్పబడ్డాయి.
చరన్తి జీవినశ్చాదౌ ప్రవృత్తౌ దుఃఖవర్త్మని
జీవులు మొదటగా కర్మ మార్గంలో, దుఃఖపు దారిలో నడుస్తారు.
ఆపాతమధురే లోభాత్క్లేశే చ సుఖమానినః
లోభంతో, మొదట మధురంగా అనిపించినా చివరికి బాధనిచ్చేదాన్ని సుఖంగా భావిస్తారు.
అనేకజన్మపర్య్యన్తం కృత్వా చ భ్రమణం ముదా
అలా అనేక జన్మలు ఆనందంగా సంచరిస్తూ గడుపుతారు.
తతః కృష్ణానుగ్రహాచ్చ సత్సఙ్గం లభతే జనః
తర్వాత కృష్ణుని అనుగ్రహంతో, మనిషికి సత్సంగతి లభిస్తుంది.
సాధుః సత్త్వప్రదీపేన ముక్తిమార్గం ప్రదర్శయేత్
సద్గురు తన పవిత్రత దీపంతో ముక్తి మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
అనేకజన్మయోగేన తపసాఽనశనేన చ
అనేక జన్మల ఫలితంగా, తపస్సు, ఉపవాసంతో,
ఇదం శ్రుతం గురోర్వక్త్రాత్ప్రసఙ్గావసరేణ చ 2.36.
ఇది గురువు వాక్కు ద్వారా, ఉపన్యాస సందర్భంలో వినబడింది.
అధునా విధినా దత్తో విపత్తౌ జ్ఞానసాగరః
ఇప్పుడు విధి వల్ల, విపత్తులో జ్ఞానసాగరం లభించింది.
జ్ఞానసిన్ధో దీనబన్ధో మహ్యం దీనాయ సామ్ప్రతమ్
ఓ జ్ఞానసాగరా, దయచేసి ఇప్పుడు నేను బాధపడుతున్న నాకు నీ కృపను ప్రసాదించు.
ఇన్ద్రస్య వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య జ్ఞానినాం గురుః
ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, జ్ఞానులకు గురువైనవాడు చిరునవ్వుతో చూశాడు.
దుర్వాసా ఉవాచ ఆపాతతో దుఃఖబీజం పరిణామసుఖావహమ్
దుర్వాసుడు ఇలా అన్నాడు — మొదట్లో ఇది బాధకు కారణమైనా, చివరికి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
స్వగర్భయాతనానాశపీడాఖణ్డనకారణమ్
ఇది తాను గర్భంలో అనుభవించే బాధను, జననం వల్ల కలిగే కష్టాలను తొలగించే కారణం.
కర్మవృక్షాఙ్కురచ్ఛేదకారణం సర్వతారకమ్
ఇది కర్మవృక్షానికి మొగ్గలను తొలగించడానికి కారణం, అందరికీ విముక్తిని ఇస్తుంది.
దానేన తపసా వాఽపి వ్రతేనానశనాదినా
దానం చేయడం, తపస్సు చేయడం, ఉపవాసం వంటి వ్రతాలు ఆచరించడం ద్వారా,
కామ్యానాం కర్మణాం చైవ మూలం సంఛిద్య యత్నతః
కామ్యమైన కార్యాలకు మూలాన్ని జాగ్రత్తగా తెంచాలి.
యత్కర్మ సాత్త్వికం కుర్య్యాదసంకల్పితమేవ చ
ఏ కార్యమైనా శుద్ధమైనదిగా, స్వార్థం లేకుండా చేయాలి.
సాంసారికాణామేతత్తు నిర్వాణం మోచకం విదుః 2.36.
ఈ విధానం, సంసారంలో ఉన్నవారికి మోక్షమూ, విముక్తి కూడా అని తెలుసుకున్నారు.
సేవాం కుర్వన్తి తే నిత్యం విధాయోత్తమదేహకమ్
వారు ఉత్తమమైన శరీరం పొంది, ఎల్లప్పుడూ సేవ చేస్తారు.
హరిసేవాదిరూపాం చ ముక్తిమిచ్ఛన్తి వైష్ణవాః
వైష్ణవులు హరిసేవ వంటి కార్యాలలోనే ముక్తిని కోరుకుంటారు.