తతో నానావిధా వృక్షజాతయశ్చ తతో నరః
తర్వాత ఎన్నో రకాల చెట్లుగా పుట్టి, ఆ తరువాత మానవుడవుతాడు.
తతో భవేత్స్వర్ణకారః సువర్ణస్య వణిక్తథా
తర్వాత అతడు బంగారు పనివాడిగా, బంగారం వ్యాపారిగా అవుతాడు.
విప్రో దైవజ్ఞోపజీవీ వైద్యజీవీ చికిత్సకః
బ్రాహ్మణుడు జ్యోతిష్యం గాని, వైద్యవృత్తి గాని, చికిత్స గాని చేసుకుంటూ బ్రతికితే—
స యాతి నాగవేష్టం చ నాగైర్వేష్టిత ఏవ చ
—అతడు పాముల లోకానికి వెళ్ళి, పాములతో చుట్టుముట్టబడు తాడు.
తతో భవేత్స గణకో వైద్యో వై సప్తజన్మసు
ఆ తరువాత అతడు ఏడు జన్మలు గణన శాస్త్రజ్ఞుడిగా లేదా వైద్యుడిగా పుడతాడు.
ప్రసిద్ధాని చ కుణ్డాని కథితాని పతివ్రతే 2.31.
పతివ్రతా! ప్రసిద్ధమైన పాతాళ గుహలు నీకు వివరించబడ్డాయి.
సన్తి పాతకినస్తేషు స్వకర్మఫలభోగినః
వాటిలో పాపులు తమ కర్మఫలాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంటారు.
సావిత్ర్యువాచ నానాపురాణేతిహాసపాఞ్చరాత్రప్రదర్శకః
సావిత్రి ఇలా అడిగింది: ఎన్నో పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, పాంచరాత్ర గ్రంథాల బోధను వివరించే వాడు—
సర్వేషు సారభూతం యత్సర్వేష్టం సర్వసమ్మతమ్
ప్రతి వస్తువులోనూ మిగతా అన్నిటికన్నా మేలైనది, అందరూ కోరుకునేది, అందరికీ ఇష్టమైనదే,
యశఃప్రదం ధర్మదం చ సర్వమంగలమంగలమ్
పేరు ప్రతిష్ఠను ఇచ్చేది, ధర్మాన్ని ప్రసాదించేది, అన్నింటిలోనూ శుభకరమైనది,
కుణ్డాని చ న పశ్యన్తి తత్ర నైవ పతంతి చ
అక్కడ ఆ గుంతలు ఎవరికీ కనిపించవు, అందులో పడిపోవడం కూడా జరగదు.
కిమాకారాణి కుణ్డాని కాని తేషాం మతాని చ
ఆ గుంతలు ఎలా ఉంటాయో, వాటి గురించి ఎవరి అభిప్రాయాలు ఏమిటో?
స్వదేహే భస్మసాద్భూతే యాంతి లోకాన్తరం నరాః
తమ శరీరం బూడిదైపోయిన తర్వాత, మనుషులు ఇతర లోకాలకూ వెళ్ళిపోతారు.
సుచిరం క్లేశభోగేన కథం దేహో న నశ్యతి
చిరకాలంగా బాధలు అనుభవించినా, ఆ శరీరం ఎలా నశించదు?
నారాయణ ఉవాచ కథాం కథితుమారేభే గురుం నత్వా చ నారద
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు — గురువుకు నమస్కరించి, నారదా! ఆ కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
యమ ఉవాచ పురాణేష్వితిహాసేషు పాఞ్చరాత్రాదికేషు చ
యముడు ఇలా అన్నాడు — పురాణాలలో, ఇతిహాసాలలో, పాంచరాత్రాది గ్రంథాలలో,
అన్యేషు సర్వశాస్త్రేషు వేదాంగేషు చ సువ్రతే 2.32.
ఇంకా అన్ని ఇతర శాస్త్రాలలో, వేదాంగాలలో కూడా, ఓ సద్గుణవంతుడా!
జన్మమృత్యుజరారోగశోకసన్తాపతారణమ్
జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, దుఃఖం, బాధలు — ఇవన్నీ దాటి పోవడానికి మార్గం,
కారణం సర్వసిద్ధీనాం నరకార్ణవతారణమ్
అన్ని సిద్ధులకు కారణమైనది, నరకసముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి ఉపాయమైనది,
గోలోకమార్గసోపానమవినాశిపదప్రదమ్
గోలొక లోకానికి వెళ్లే మార్గంలో మెట్లవంటిది, నశించని స్థితిని ప్రసాదించేది,
కుణ్డాని యమదూతం చ యమం చ యమకిఙ్కరాన్
ఆ గుంతలు, యమదూతలు, యముడు, యముని సేవకులు—
హరివ్రతం యే కుర్వంతి గృహిణః కర్మభోగినః
ఇంటివారు తమ పనులు చేస్తూ హరివ్రతాన్ని ఆచరించే వారు,
ప్రణమంతి హరిం నిత్యం హర్య్యర్చాం పూజయన్తి చ
వారు ప్రతి రోజు హరికి నమస్కరించి, హరి విగ్రహాన్ని పూజించే వారు,
త్రిసన్ధ్యపూతా విప్రాశ్చ శుద్ధాచారసమన్వితాః
మూడు సంధ్యలలో పవిత్రతను పాటించే ద్విజులు, శుద్ధమైన ఆచారాన్ని కలిగివున్న వారు,
తే స్వర్గభోగినోఽన్యే చ శుద్ధా దేవాన్యకింకరాః నివృత్తిం న హి లిప్సన్తి కృష్ణసేవాం వినా నరాః
వారు, అలాగే స్వర్గంలో సుఖాలు అనుభవించే ఇతరులు, పవిత్రమైన దేవతా సేవకులు, కృష్ణుని సేవ లేకుండా ముక్తిని కోరరు.
స్వధర్మ్మనిరతాశ్చాపి స్వధర్మవిరతాస్తథా
తమ ధర్మంలో నిష్టతో ఉండేవారు, అలాగే తమ ధర్మాన్ని పాటించని వారు కూడా,
భీతాః కృష్ణోపాసకాచ్చ వైనతేయాదివోరగాః 2.32.
కృష్ణుని భక్తులను చూసి, గరుడుడు మొదలైన పాములు భయంతో పారిపోతాయి.
యాస్యసీతి చ సర్వత్ర హరిభక్తాశ్రమం వినా
హరిభక్తుల ఆశ్రమాన్ని తప్పించి, నీవు ఎక్కడినైనా వెళ్లిపోవాలి.
కరోతి నఖరాఞ్జల్యా చిత్రగుప్తశ్చ భీతవత్
చిత్రగుప్తుడు భయంతో చేతులు జోడించి నమస్కరిస్తాడు.
విలంఘ్య బ్రహ్మలోకం చ గోలోకే గచ్ఛతాం సతామ్
బ్రహ్మలోకాన్ని దాటి, సద్భక్తులు గోలోకానికి చేరుకుంటారు.