దేవతాప్రతిమాం దృష్ట్వా గురుం వా బ్రాహ్మణం సతి
ఎవరైనా దేవత విగ్రహాన్ని చూసినా, లేదా మంచి గురువును, బ్రాహ్మణుడిని చూసినా—
న దదాత్యాశిషం కోపాత్ప్రణతాయ చ యో ద్విజః
ద్విజుడు కోపంతో తనకు నమస్కరించినవారికి ఆశీర్వాదం ఇవ్వకపోతే—
గోహత్యా బ్రహ్మహత్యా చ కథితా చాతిదేశికీ
ఆవును చంపడం, బ్రాహ్మణుడిని చంపడం అత్యంత ఘోరమైన పాపాలుగా చెప్పబడింది—
సావిత్ర్యువాచ న్యూనాధికే చ కో భేదస్తన్మాం వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
సావిత్రి ఇలా అడిగింది: తక్కువగా ఉండడం, ఎక్కువగా ఉండడం మధ్య తేడా ఏమిటి? దయచేసి నాకు వివరించు.
యమ ఉవాచ కుత్రాతిదేశికః శ్రేష్ఠో వాస్తవో న్యూన ఏవ చ
యముడు ఇలా చెప్పాడు: ఎక్కడ అధికమైనది, ఎక్కడ తక్కువగా ఉన్నది, నిజంగా అధికమైనది ఎక్కడ ఉంది?
కుత్ర వా సమతా సాధ్వి తయోర్వేదప్రమాణతః
ఓ సతీ, వేదప్రామాణ్యం ప్రకారం ఈ రెండింటిలో సమానత్వం ఎక్కడ ఉంది?
పురా పరిచితే విప్రే విద్యామన్త్రప్రదాతరి
పూర్వం, బాగా పేరుగాంచిన బ్రాహ్మణుడు విద్యా, మంత్రాలను ఇచ్చేవారికి—
పితుః శతగుణా మాతా మాతుః శతగుణస్తథా
తల్లిని తండ్రికంటే వంద రెట్లు గొప్పదిగా, అలాగే తండ్రిని తల్లికంటే వంద రెట్లు గొప్పదిగా చెప్పారు.
గురుతో గురుపత్నీ చ గౌరవే చ గరీయసీ ।। 2.30.
గురువు మరియు గురుపత్నిని అత్యంత గౌరవంతో చూడాలి.
విప్రః శివసమో యశ్చ విష్ణుతుల్యపరాక్రమః
బ్రాహ్మణుడు శివుడితో సమానం, అతని శక్తి విష్ణువుతో సమానంగా ఉంటుంది.
సర్వం గఙ్గాసమం తోయం సర్వే వ్యాససమా ద్విజాః
ప్రతి నీరు గంగాజలంతో సమానమే, ప్రతి ద్విజుడు వ్యాసుడితో సమానమే.
ఆతిదేశికహత్యాయా వాస్తవశ్చ చతుర్గుణః
గురువు హత్య ఫలితం, నిజమైన హత్య కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ఆతిదేశికహత్యాయా భేదశ్చ కథితః సతి
గురువు హత్యలో ఉన్న తేడా ఇక్కడ వివరించబడింది.
స్వస్త్రీ గమ్యా చ సర్వేషామితి వేదే నిరూపితా
వేదంలో, ప్రతి ఒక్కరికీ తన భార్యే యోగ్యమని చెప్పబడింది.
సామాన్యం కథితం సర్వం విశేషం శృణు సున్దరి
సామాన్య విషయాలు అన్నీ చెప్పాను; ఇప్పుడు ప్రత్యేక విషయాలు విను సుందరి.
శూద్రాణాం విప్రపత్నీ చ విప్రాణాం శూద్రకామినీ
శూద్రులకు బ్రాహ్మణుని భార్య, బ్రాహ్మణులకు శూద్రస్త్రీ.
శూద్రశ్చేద్బ్రాహ్మణీం గచ్ఛేద్బ్రహ్మహత్యాశతం లభేత్
ఒక శూద్రుడు బ్రాహ్మణి దగ్గరకు వెళితే, వంద బ్రహ్మహత్యల పాపం పొందుతాడు.
యది శూద్రాం వ్రజేద్విప్రో వృషలీపతిరేవ సః
ఒక బ్రాహ్మణుడు శూద్రస్త్రీ దగ్గరకు వెళితే, అతడు వృశలీ భర్తగా మారిపోతాడు.
విష్ఠాసమశ్చ తత్పిండో మూత్రతుల్యం చ తర్పణమ్ 2.30.
అతని పిండప్రదానం విస్తతో సమానం, అతని తర్పణం మూత్రంతో పోలినదిగా ఉంటుంది.
కోటిజన్మార్జితం పుణ్యం సన్ధ్యార్చాతపసాఽర్జితమ్
కోటిజన్మల్లో సంపాదించిన పుణ్యం, సంధ్యారాధన, తపస్సుతో కూడినది,
బ్రాహ్మణశ్చ సురాపీతీ విడ్భోజీ వృషలీపతిః
బ్రాహ్మణుడు మద్యం తాగినా, మలాన్ని తినినా, వృశలీస్వామిగా ఉన్నా—
గురుపత్నీం రాజపత్నీం సపత్నీమాతరం ప్రసూమ్
గురుపత్నిని, రాజపత్నిని, సపత్నిమాతను, తల్లి అయినవారిని,
సోదరభ్రాతృజాయాం చ మాతులానీం పితృప్రసూమ్
ఒకే తల్లిదండ్రుల సోదరుని భార్యను, మామను, తండ్రి భార్యను,
శిష్యాం చ శిష్యపత్నీం చ భగినేయస్య కామినీమ్
శిష్యను, శిష్యుని భార్యను, మేనల్లుడి ప్రేయసిని—
ఏతాస్వేకామనేకాం వా యో వ్రజేన్మానవోఽధమః
ఈ మహిళల్లో ఒకరిని గానీ, అనేకరిని గానీ ఎవరైనా చేరితే, అతడు మానవుల్లో అత్యంత నీచుడు.
అకర్మ్మార్హోఽపి సోఽస్పృశ్యో లోకే వేదేఽతి నిన్దితః
అతడు యాజ్ఞికుడికి అర్హుడుకాకపోయినా, లోకంలో తాకరాని వాడవుతాడు, వేదంలో తీవ్రంగా నిందించబడతాడు.
కరోత్యశుద్ధాం సన్ధ్యాం చ సన్ధ్యాం వా న కరోతి యః
ఎవరైనా అపవిత్రంగా సంధ్యావందనం చేస్తే, లేదా సంధ్యావందనం చేయకపోతే,
వైష్ణవం చ తథా శైవం శాక్తం సౌరం చ గాణపమ్
వైష్ణవుడు, అలాగే శైవుడు, శాక్తుడు, సౌర్యుడు, గణపత్యుడు కూడా,
ప్రవాహమవధిం కృత్వా యావద్ధస్తచతుష్టయమ్ 2.30.
నాలుగు ముద్దలంత దూరంగా ప్రవాహాన్ని పరిమితిగా నిర్ణయించి,
తత్ర నారాయణక్షేత్రే కురుక్షేత్రే హరేః పదే
అక్కడ నారాయణక్షేత్రంలో, కురుక్షేత్రంలో, హరి పాదంలో,