లాలాకుణ్డమసికుణ్డం చూర్ణకుణ్డం సుదారుణమ్
నోరు నుండి జారిన లాలాజలం పడే గుంత, బూడిదతో నిండిన గుంత, పొడి పదార్థాలతో నిండిన గుంత — ఇవన్నీ చాలా భయంకరంగా ఉంటాయి.
జ్వాలకుణ్డం భస్మకుణ్డం పూతికుణ్డం చ సున్దరి
అగ్ని జ్వాలలతో మండే గుంత, మళ్లీ బూడిదతో నిండిన గుంత, పాడైపోయిన దుర్వాసన గుంత కూడా ఉన్నాయి, ఓ సుందరి.
గోధాముఖం నక్రముఖం గజదంశం చ గోముఖమ్
గోదా పాముల నోరు, మొసలి నోరు, ఏనుగు కాటు, ఆవు నోరు — ఇవన్నీ కూడా అక్కడ ఉంటాయి.
పాంశుభోజం పాశవేష్టం శూలప్రోతం ప్రకమ్పనమ్
పొడిని తినడం, కట్టే తాడు బంధనం, కత్తితో పొడవడం, భయంతో వణకడం — ఇవన్నీ అక్కడ జరుగుతాయి.
జాలబన్ధం దేహచూర్ణం దలనం శోషణఙ్కరమ్ 2.29.
జాలిలో చిక్కిపోవడం, శరీరం పొడిగా మారిపోవడం, నలిపివేయడం, ఎండబెట్టడం — ఇవన్నీ అక్కడ జరుగుతాయి.
కుణ్డాన్యేతాని సావిత్రి పాపినాం క్లేశదాని చ
ఈ గుంతలు, ఓ సావిత్రి, పాపులకూ బాధలు కలిగించే చోట్లుగా ఉంటాయి.
దణ్డహస్తైః శూలహస్తైః పాశహస్తైర్భయఙ్కరైః
కర్రలు పట్టుకున్నవారు, కత్తులు పట్టుకున్నవారు, తాడులు పట్టుకున్నవారు — వీరంతా భయంకరంగా ఉంటారు.
తమోయుక్తైర్దయాహీనైర్దుర్నివార్య్యం చ సర్వతః
చుట్టూ చీకటితో నిండినవారు, కనికరంలేని వారు, ఎక్కడినుంచీ తప్పించుకోలేని విధంగా ఉంటారు.
యోగయుక్తైః సిద్ధయోగైర్నానారూపధరైర్వరైః
యోగశక్తి కలిగినవారు, సిద్ధులు, అనేక రూపాలు ధరించిన గొప్పవారు అక్కడ ఉంటారు.
స్వకర్మనిరతైః శైవైః శాక్తైః సౌరైశ్చ గాణపైః
తమ తమ పనుల్లో నిమగ్నమైన శైవులు, శాక్తులు, సౌరులు, గణపతులు అక్కడ ఉంటారు.
స్వధర్మ్మనిరతైర్వాఽపి విరతైర్వా స్వతన్త్రకైః
తమ ధర్మంలో నిబద్ధులైనవారు, విరక్తులైనవారు, స్వతంత్రంగా ఉన్నవారు కూడా అక్కడ ఉంటారు.
ఏతత్తే కథితం సాధ్వి కుణ్డసంఖ్యానిరూపణమ్
ఇలా, ఓ సద్గుణవంతురాలా, ఈ గుంతల వివరాలు నీకు చెప్పాను.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మవైవర్త్తే మహాపురాణే నారదనారాయణసంవాదే ద్వితీయే ప్రకృతిఖణ్డే సావిత్ర్యుపాఖ్యానే యమసావిత్రీసంవాదే నరకకుణ్డసంఖ్యానం నామైకోనత్రింశో ఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, నారద-నారాయణ సంభాషణలో, ద్వితీయ ప్రకృతిఖండంలోని సావిత్రి కథలో, యముడు-సావిత్రి సంభాషణలో, నరక గుంతల వివరాలు చెప్పిన ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
2.30 యమ ఉవాచ తపస్వీ బ్రహ్మచారీ చ న యాతి నరకం యతిః
యముడు ఇలా అన్నాడు — తపస్సు చేసేవాడు, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండేవాడు, సంయాసి — వీరు నరకానికి పోరు.
కటువాచా బాన్ధవాంశ్చ ఖలత్వేన చ యో నరః
తీవ్రమైన మాటలు మాట్లాడేవాడు, బంధువులతో దుర్వినియోగంగా ప్రవర్తించేవాడు — అలాంటి మనిషి,
గాత్రలోమప్రమాణాబ్దం తత్ర స్థిత్వా హుతాశనే
అక్కడ, ఒంటి వెంట్రుక పెరగడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంతకాలం, అగ్నిలో ఉండాల్సి వస్తుంది.
బ్రాహ్మణం తృషితం క్షుబ్ధం ప్రతప్తం గృహమాగతమ్
ఒక బ్రాహ్మణుడు దాహంతో, బాధతో, అలసటతో ఇంటికి వచ్చినప్పుడు,
తత్ర లోమప్రమాణాబ్దం స్థిత్వా తత్ర చ దుఃఖితః
అక్కడ కూడా, ఒంటి వెంట్రుక పెరగడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంతకాలం ఉండి, బాధపడతాడు.
రవివారార్కసంక్రాన్త్యామమాయాం శ్రాద్ధవాసరే
ఆదివారంలో, సూర్యుడు రాశిచక్రంలో ప్రవేశించే సమయంలో, మాఘమాసంలో లేదా శ్రాద్ధదినాన ఎవరు పాపకార్యాలు చేస్తారో—
స యాతి క్షారకుణ్డం చ సూత్రమానాబ్దమేవ చ
వారు ఉప్పు నీటి కుంటలో పడిపోతారు, అక్కడ ఒక సంవత్సరం పాటు ఉండాలి.
స్వదత్తాం పరదత్తాం వా బ్రహ్మవృత్తిం హరేత్తు యః
తానిచ్చుకున్నా, లేక మరొకరు ఇచ్చినా, బ్రాహ్మణుని జీవనోపాధిని ఎవరు దోచుకుంటారో—
షష్టివర్షసహస్రాణి విడ్భోజీ తత్ర తిష్ఠతి
వారు అక్కడ ఆరు వేల సంవత్సరాలు మలాన్ని తినేవారిగా ఉంటారు.
పరకీయతడాగే చ తడాగం యః కరోతి చ 2.30.
ఇంకొకరి చెరువులో ఎవరు చెరువు కట్టిస్తారో—
తద్రేణుమానవర్షం చ తద్భోజీ తత్ర తిష్ఠతి
వారు ఆ చెరువు మట్టి రేణువుల సంఖ్యకు సమానమైన సంవత్సరాలు అక్కడ ఆ మట్టిని తింటూ ఉంటారు.
ఏకాకీ మిష్టమశ్నాతి శ్లేష్మకుణ్డం ప్రయాతి సః
ఎవరు రుచికరమైన ఆహారం ఒంటరిగా తింటారో, వారు కఫంతో నిండిన కుండలో పడిపోతారు.
పూర్ణమబ్దశతం చైవ స ప్రేతో భారతే భవేత్
వారు భారతదేశంలో నూరు సంవత్సరాలు ప్రేతరూపంలో తిరుగుతారు.
పితరం మాతరం చైవ గురుం భార్య్యాం సుతం సుతామ్
తండ్రిని, తల్లిని, గురువును, భార్యను, కుమారుడిని, కుమార్తెను ఎవరు హింసిస్తారో—
పూర్ణమబ్దసహస్రం చ తద్భోజీ తత్ర తిష్ఠతి
వారు అక్కడ వెయ్యి సంవత్సరాలు ఆహారం తింటూ ఉంటారు.
దృష్ట్వాతిథిం వక్రచక్షుః కరోతి యో హి మానవః
అతిథిని ఎవరు వక్రమైన దృష్టితో చూస్తారో—
యాని కాని చ పాపాని బ్రహ్మహత్యాదికాని చ
బ్రాహ్మణహత్య మొదలైన అన్ని పాపాలు వారికి కలుగుతాయి.