షడశీతిశ్చ కుణ్డాని సంయమన్యాం చ సన్తి చ
అక్కడ ఎనభై ఆరు గుంతలు, ఇంకా సంయమనిలో మరికొన్ని ఉన్నాయి.
వహ్నికుణ్డం తప్తకుణ్డం క్షమకుణ్డం భయానకమ్
వెన్నెల గుంత, మంటగల గుంత, సహనానికి గుంత, భయంకరమైన గుంత ఉన్నాయి.
గరకుణ్డం దూషికాకుణ్డం వసాకుణ్డం తథైవ చ
విషపు గుంత, మలినమైన గుంత, కొవ్వు గుంత కూడా ఉన్నాయి.
కుణ్డం గాత్రమలానాం చ కర్ణవిట్కుణ్డమేవ చ
శరీర మలినాల కోసం ఒక గుంత, చెవిలో మల కోసం మరో గుంత ఉంది.
లోమ్నాం కుణ్డం కేశకుణ్డమస్థికుణ్డం చ దుఃఖదమ్ 2.29.
జుట్టు గుంత, తల జుట్టు గుంత, ఎముకల గుంత — ఇవన్నీ బాధను కలిగిస్తాయి.
తీక్ష్ణకణ్టకకుణ్డం చ విషకుణ్డం చ విఘ్నదమ్
పొడవైన ముల్లుల గుంత, విషపు గుంత — ఇవి రెండూ కూడా అడ్డంకులను కలిగిస్తాయి.
ప్రతప్తతైలకుణ్డం చ దన్తకుణ్డం చ దుర్వహమ్
కావుతున్న నూనె గుంత, పళ్ల గుంత — ఇవి రెండూ భరించలేనివి.
మశకుణ్డం దంశకుణ్డం భీమం గరలకుణ్డకమ్
ఈగల గుంత, కాటేసే పురుగుల గుంత, భయంకరమైన విషపు గుంత ఉన్నాయి.
శరకుణ్డం శూలకుణ్డ ఖడ్గకుణ్డం చ భీషణమ్
బాణాల గుంత, కత్తుల గుంత, ఖడ్గాల గుంత — ఇవన్నీ భయానకమైనవి.
సఞ్చాలకుణ్డం వాజకుణ్డం బన్ధకుణ్డం సుదుస్తరమ్
కదిలించే గుంత, గుర్రాల గుంత, బంధన గుంత — ఇవన్నీ దాటి పోవడం చాలా కష్టం.
లాలాకుణ్డమసికుణ్డం చూర్ణకుణ్డం సుదారుణమ్
నోరు నుండి జారిన లాలాజలం పడే గుంత, బూడిదతో నిండిన గుంత, పొడి పదార్థాలతో నిండిన గుంత — ఇవన్నీ చాలా భయంకరంగా ఉంటాయి.
జ్వాలకుణ్డం భస్మకుణ్డం పూతికుణ్డం చ సున్దరి
అగ్ని జ్వాలలతో మండే గుంత, మళ్లీ బూడిదతో నిండిన గుంత, పాడైపోయిన దుర్వాసన గుంత కూడా ఉన్నాయి, ఓ సుందరి.
గోధాముఖం నక్రముఖం గజదంశం చ గోముఖమ్
గోదా పాముల నోరు, మొసలి నోరు, ఏనుగు కాటు, ఆవు నోరు — ఇవన్నీ కూడా అక్కడ ఉంటాయి.
పాంశుభోజం పాశవేష్టం శూలప్రోతం ప్రకమ్పనమ్
పొడిని తినడం, కట్టే తాడు బంధనం, కత్తితో పొడవడం, భయంతో వణకడం — ఇవన్నీ అక్కడ జరుగుతాయి.
జాలబన్ధం దేహచూర్ణం దలనం శోషణఙ్కరమ్ 2.29.
జాలిలో చిక్కిపోవడం, శరీరం పొడిగా మారిపోవడం, నలిపివేయడం, ఎండబెట్టడం — ఇవన్నీ అక్కడ జరుగుతాయి.
కుణ్డాన్యేతాని సావిత్రి పాపినాం క్లేశదాని చ
ఈ గుంతలు, ఓ సావిత్రి, పాపులకూ బాధలు కలిగించే చోట్లుగా ఉంటాయి.
దణ్డహస్తైః శూలహస్తైః పాశహస్తైర్భయఙ్కరైః
కర్రలు పట్టుకున్నవారు, కత్తులు పట్టుకున్నవారు, తాడులు పట్టుకున్నవారు — వీరంతా భయంకరంగా ఉంటారు.
తమోయుక్తైర్దయాహీనైర్దుర్నివార్య్యం చ సర్వతః
చుట్టూ చీకటితో నిండినవారు, కనికరంలేని వారు, ఎక్కడినుంచీ తప్పించుకోలేని విధంగా ఉంటారు.
యోగయుక్తైః సిద్ధయోగైర్నానారూపధరైర్వరైః
యోగశక్తి కలిగినవారు, సిద్ధులు, అనేక రూపాలు ధరించిన గొప్పవారు అక్కడ ఉంటారు.
స్వకర్మనిరతైః శైవైః శాక్తైః సౌరైశ్చ గాణపైః
తమ తమ పనుల్లో నిమగ్నమైన శైవులు, శాక్తులు, సౌరులు, గణపతులు అక్కడ ఉంటారు.
స్వధర్మ్మనిరతైర్వాఽపి విరతైర్వా స్వతన్త్రకైః
తమ ధర్మంలో నిబద్ధులైనవారు, విరక్తులైనవారు, స్వతంత్రంగా ఉన్నవారు కూడా అక్కడ ఉంటారు.
ఏతత్తే కథితం సాధ్వి కుణ్డసంఖ్యానిరూపణమ్
ఇలా, ఓ సద్గుణవంతురాలా, ఈ గుంతల వివరాలు నీకు చెప్పాను.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మవైవర్త్తే మహాపురాణే నారదనారాయణసంవాదే ద్వితీయే ప్రకృతిఖణ్డే సావిత్ర్యుపాఖ్యానే యమసావిత్రీసంవాదే నరకకుణ్డసంఖ్యానం నామైకోనత్రింశో ఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, నారద-నారాయణ సంభాషణలో, ద్వితీయ ప్రకృతిఖండంలోని సావిత్రి కథలో, యముడు-సావిత్రి సంభాషణలో, నరక గుంతల వివరాలు చెప్పిన ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
2.30 యమ ఉవాచ తపస్వీ బ్రహ్మచారీ చ న యాతి నరకం యతిః
యముడు ఇలా అన్నాడు — తపస్సు చేసేవాడు, బ్రహ్మచర్యంలో ఉండేవాడు, సంయాసి — వీరు నరకానికి పోరు.
కటువాచా బాన్ధవాంశ్చ ఖలత్వేన చ యో నరః
తీవ్రమైన మాటలు మాట్లాడేవాడు, బంధువులతో దుర్వినియోగంగా ప్రవర్తించేవాడు — అలాంటి మనిషి,
గాత్రలోమప్రమాణాబ్దం తత్ర స్థిత్వా హుతాశనే
అక్కడ, ఒంటి వెంట్రుక పెరగడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంతకాలం, అగ్నిలో ఉండాల్సి వస్తుంది.
బ్రాహ్మణం తృషితం క్షుబ్ధం ప్రతప్తం గృహమాగతమ్
ఒక బ్రాహ్మణుడు దాహంతో, బాధతో, అలసటతో ఇంటికి వచ్చినప్పుడు,
తత్ర లోమప్రమాణాబ్దం స్థిత్వా తత్ర చ దుఃఖితః
అక్కడ కూడా, ఒంటి వెంట్రుక పెరగడానికి ఎంత సమయం పడుతుందో అంతకాలం ఉండి, బాధపడతాడు.
రవివారార్కసంక్రాన్త్యామమాయాం శ్రాద్ధవాసరే
ఆదివారంలో, సూర్యుడు రాశిచక్రంలో ప్రవేశించే సమయంలో, మాఘమాసంలో లేదా శ్రాద్ధదినాన ఎవరు పాపకార్యాలు చేస్తారో—
స యాతి క్షారకుణ్డం చ సూత్రమానాబ్దమేవ చ
వారు ఉప్పు నీటి కుంటలో పడిపోతారు, అక్కడ ఒక సంవత్సరం పాటు ఉండాలి.