కర్మ్మణో బీజరూపశ్చ సన్తతం తత్ఫలప్రదః
కర్మం విత్తనంలా ఉండి, అది ఎప్పుడూ దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సోఽపి తద్ధేతురూపశ్చ కర్మ్మ తేన భవేత్సతి
ఆ కర్మమే కారణమై, దాని వల్లే జీవితం కలుగుతుంది.
ఆత్మనః ప్రతిబిమ్బం చ దేహీ జీవః స ఏవ చ
ఆత్మకి ప్రతిబింబంగా ఉండే దేహి, అదే జీవి కూడా.
పృథివీ వాయురాకాశో జలం తేజస్తథైవ చ
భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, అలాగే అగ్ని—
కర్త్తా భోక్తా చ దేహీ చ స్వాత్మా భోజయితా సదా
దేహధారి ఎప్పుడూ చేయువాడు, అనుభవించేవాడు, తన ఆత్మ, ఇతరులకు అనుభూతి కలిగించేవాడు.
సదసద్భేదబీజం చ జ్ఞానం నానావిధం భవేత్
వాస్తవమైనదీ, అవాస్తవమైనదీ అనే భేదానికి మూలం అనేకరకాల జ్ఞానం.
ఇన్ద్రియాణాం వై ప్రవరమీశ్వరాణాం సమూహకమ్
ఇంద్రియాలలో, ప్రధానమైనది దేవతల సమూహంగా భావించబడుతుంది.
అనిరూప్యమదృశ్యం చ జ్ఞానభేదం మనః స్మృతమ్ 2.25.
నిర్వచించలేని, కనిపించని, జ్ఞానంలో ఉన్న వైవిధ్యాన్ని మనస్సు అంటారు.
అఙ్గినామఙ్గ రూపం చ ప్రేరకం సర్వకర్మణామ్
అంగాలలో అంగంగా ఉండి, అన్ని పనులకు ప్రేరణ ఇచ్చేది—
సూర్య్యో వాయుశ్చ పృథివీ వాణ్యాద్యా దేవతాః స్మృతాః
సూర్యుడు, వాయువు, భూమి, వాక్కు మొదలైనవే దేవతలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
పరమాత్మా పరం బ్రహ్మ నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః
పరమాత్మ, పరబ్రహ్మ, ఇది గుణరహితం, ప్రకృతికి అతీతం.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం మయా పృష్టం యథాగమమ్
ఇలా నీవు అడిగిన ప్రతిదీ నేను సంప్రదాయానుసారం వివరించాను.
సావిత్ర్యువాచ ప్రశ్నం యద్యత్కరోమి త్వాం తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది: నేను ఏ ప్రశ్న అడిగినా, దానికి నువ్వు సమాధానం చెప్పగలవు.
కాం కాం యోనిం యాతి జీవః కర్మణా కేన వా యమ
ఏ కర్మం వల్ల జీవుడు ఏ యోనిలోకి వెళ్తాడు, లేదా దానికి కారణం ఏమిటి, యమా?
కేన వా కర్మణా ముక్తిః కేన భక్తిర్భవేద్ధరేః
ఏ కర్మం వల్ల ముక్తి లభిస్తుంది, ఏదివల్ల హరిలో భక్తి కలుగుతుంది?
కేన వా దీర్ఘజీవీ చ కేనాల్పాయుశ్చ కర్మ్మణా
ఏ కర్మం వల్ల దీర్ఘాయువు, ఏదివల్ల తక్కువ ఆయువు కలుగుతుంది?
అఙ్గహీనశ్చ కాణశ్చ బధిరః కేన కర్మ్మణా
ఏ కర్మం వల్ల ఎవరికైనా అవయవాలు లేకపోవడం, కళ్ళు లేకపోవడం, చెవులు వినిపించకపోవడం జరుగుతుంది?
క్షిప్తోఽతిలుబ్ధకశ్చైవ కేన వా నరఘాతకః 2.25.
ఏ కర్మం వల్ల ఎవరికైనా పిచ్చితనం, అధిక లోభం, లేదా మనుషులను హత్య చేయడం కలుగుతుంది?
కేన వా బ్రాహ్మణత్వం చ తపస్విత్వం చ కేన వా
ఎవరికి బ్రాహ్మణత్వం కలుగుతుంది? ఎవరు తపస్సు చేయగలుగుతారు?
గోలోకం కేన వా బ్రహ్మన్సర్వోత్కృష్టం నిరామయమ్
బ్రాహ్మణా, గోలోకం ఎలా అత్యుత్తమమైనది, ఎలాంటి బాధలు లేని స్థలం అవుతుంది?
కో వా కం నరకం యాతి కియన్తం తేషు తిష్ఠతి
ఎవరు ఏ నరకానికి వెళ్తారు? అక్కడ ఎంతకాలం ఉంటారు?
యద్యదస్తి మయా పృష్టం తన్మే వ్యాఖ్యాతుమర్హసి
నేను అడిగిన ప్రతి విషయాన్ని నాకు వివరంగా చెప్పాలి.
నారాయణ ఉవాచ ।। సావిత్రీవచనం శ్రుత్వా జగామ విస్మయం యమః । ప్రహస్య వక్తుమారేభే కర్మపాకం చ జీవినామ్
నారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు: సావిత్రి మాటలు విని, యముడు ఆశ్చర్యపోయాడు. చిరునవ్వుతో జీవుల కర్మఫలితాల గురించి చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
యమ ఉవాచ జ్ఞానం తే పూర్వవిదుషాం యోగినాం జ్ఞానినాం పరమ్
యముడు ఇలా అన్నాడు: పూర్వకాలంలో జ్ఞానులు, యోగులు, నిజమైన జ్ఞానం కలవారు పొందిన జ్ఞానం—
సావిత్రీవరదానేన త్వం సావిత్రీకలా సతి
సావిత్రికి వరం ఇచ్చినద్వారా, నీవు సావిత్రి యొక్క అంసంగా ఉన్నావు.
యథా శ్రీః శ్రీపతేః క్రోడే భవానీ చ భవోరసి
ఎలా శ్రీపతికి శ్రీదేవి ఒడిలో ఉంటుందో, భవునికి భవానీ హృదయంలో ఉంటుందో,
ధర్మోరసి యథా మూర్త్తిః శతరూపా మనౌ యథా
ఎలా ధర్ముడు తన హృదయంలో ఉంటాడో, మనువుకు శతరూపా తోడుగా ఉంటుందో,
అదితిః కశ్యపే చాపి యథాఽహల్యా చ గౌతమే
ఎలా కశ్యపుని వద్ద అదితి ఉంటుందో, గౌతముని వద్ద అహల్యా ఉంటుందో,
యథా రతిః కామదేవే యథా స్వాహా హుతాశనే
ఎలా కామదేవునికి రతి తోడుగా ఉంటుందో, అగ్నిదేవునికి స్వాహా తోడుగా ఉంటుందో,
వరుణానీ చ వరుణే యజ్ఞే చ దక్షిణా యథా
ఎలా వరుణునికి వరుణానీ తోడుగా ఉంటుందో, యజ్ఞానికి దక్షిణా తోడుగా ఉంటుందో,