సావిత్ర్యువాచ కర్మ నిర్మూలయన్త్యేవ కేన వా సాధవో జనాః
సావిత్రి ఇలా అడిగింది: సద్గుణులు తమ కర్మను పూర్తిగా ఎలా నిర్మూలించగలరు?
కర్మణాం బీజరూపః కః కో వా కర్మ్మఫలప్రదః
కర్మలకు విత్తనంగా ఉండేది ఏమిటి? కర్మఫలాన్ని ఎవరు ఇస్తారు?
కో వా కర్మఫలం భుఙ్క్తే కో వా నిర్లిప్త ఏవ చ
కర్మఫలాన్ని అనుభవించేది ఎవరు? ఎవరు దానికి అంటుకోకుండా ఉంటారు?
కిం విజ్ఞానం మనో బుద్ధిః కే వా ప్రాణాః శరీరిణామ్
విజ్ఞానం, మనస్సు, బుద్ధి అంటే ఏమిటి? శరీరధారులలో ప్రాణులు ఎవరు?
భోక్తా భోజయితా కో వా కో భోగః కా చ నిష్కృతిః
అనుభవించేవాడు ఎవరు? అనుభవింపజేసేవాడు ఎవరు? అనుభవం అంటే ఏమిటి? పరిహారం ఏమిటి?
యమ ఉవాచ అవైదికం తు యత్కర్మ తదేవాశుభమేవ చ
యముడు ఇలా అన్నాడు: వేదానికి విరుద్ధంగా చేసే పని, అది నిస్సారం, శుభం కాదు.
అహైతుకీ విష్ణుసేవా సఙ్కల్పరహితా సతామ్
కావలసినదేమీ లేకుండా, సంకల్పం లేకుండా, సద్జనులు విష్ణువుకు చేసే స్వచ్ఛమైన సేవే శ్రేష్టం.
హరిభక్తో నరో యశ్చ స చ ముక్తః శ్రుతౌ శ్రుతమ్
హరిభక్తి కలిగిన మనిషి ముక్తుడవుతాడు; ఇది శాస్త్రాలలో చెప్పబడింది.
ముక్తిశ్చ ద్వివిధా సాధ్వి శ్రుత్యుక్తా సర్వసమ్మతా 2.25.
ఓ సతీ! శాస్త్రాలు చెప్పిన ప్రకారం, అందరూ ఒప్పుకునే విధంగా ముక్తి రెండు విధాలుగా ఉంటుంది.
హరిభక్తిస్వరూపాం చ ముక్తిం వాఞ్ఛన్తి వైష్ణవాః
హరిభక్తిస్వరూపమైన ముక్తిని వైష్ణవులు కోరుకుంటారు.
కర్మ్మణో బీజరూపశ్చ సన్తతం తత్ఫలప్రదః
కర్మం విత్తనంలా ఉండి, అది ఎప్పుడూ దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సోఽపి తద్ధేతురూపశ్చ కర్మ్మ తేన భవేత్సతి
ఆ కర్మమే కారణమై, దాని వల్లే జీవితం కలుగుతుంది.
ఆత్మనః ప్రతిబిమ్బం చ దేహీ జీవః స ఏవ చ
ఆత్మకి ప్రతిబింబంగా ఉండే దేహి, అదే జీవి కూడా.
పృథివీ వాయురాకాశో జలం తేజస్తథైవ చ
భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, అలాగే అగ్ని—
కర్త్తా భోక్తా చ దేహీ చ స్వాత్మా భోజయితా సదా
దేహధారి ఎప్పుడూ చేయువాడు, అనుభవించేవాడు, తన ఆత్మ, ఇతరులకు అనుభూతి కలిగించేవాడు.
సదసద్భేదబీజం చ జ్ఞానం నానావిధం భవేత్
వాస్తవమైనదీ, అవాస్తవమైనదీ అనే భేదానికి మూలం అనేకరకాల జ్ఞానం.
ఇన్ద్రియాణాం వై ప్రవరమీశ్వరాణాం సమూహకమ్
ఇంద్రియాలలో, ప్రధానమైనది దేవతల సమూహంగా భావించబడుతుంది.
అనిరూప్యమదృశ్యం చ జ్ఞానభేదం మనః స్మృతమ్ 2.25.
నిర్వచించలేని, కనిపించని, జ్ఞానంలో ఉన్న వైవిధ్యాన్ని మనస్సు అంటారు.
అఙ్గినామఙ్గ రూపం చ ప్రేరకం సర్వకర్మణామ్
అంగాలలో అంగంగా ఉండి, అన్ని పనులకు ప్రేరణ ఇచ్చేది—
సూర్య్యో వాయుశ్చ పృథివీ వాణ్యాద్యా దేవతాః స్మృతాః
సూర్యుడు, వాయువు, భూమి, వాక్కు మొదలైనవే దేవతలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
పరమాత్మా పరం బ్రహ్మ నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః
పరమాత్మ, పరబ్రహ్మ, ఇది గుణరహితం, ప్రకృతికి అతీతం.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం మయా పృష్టం యథాగమమ్
ఇలా నీవు అడిగిన ప్రతిదీ నేను సంప్రదాయానుసారం వివరించాను.
సావిత్ర్యువాచ ప్రశ్నం యద్యత్కరోమి త్వాం తద్భవాన్వక్తుమర్హతి
సావిత్రి ఇలా చెప్పింది: నేను ఏ ప్రశ్న అడిగినా, దానికి నువ్వు సమాధానం చెప్పగలవు.
కాం కాం యోనిం యాతి జీవః కర్మణా కేన వా యమ
ఏ కర్మం వల్ల జీవుడు ఏ యోనిలోకి వెళ్తాడు, లేదా దానికి కారణం ఏమిటి, యమా?
కేన వా కర్మణా ముక్తిః కేన భక్తిర్భవేద్ధరేః
ఏ కర్మం వల్ల ముక్తి లభిస్తుంది, ఏదివల్ల హరిలో భక్తి కలుగుతుంది?
కేన వా దీర్ఘజీవీ చ కేనాల్పాయుశ్చ కర్మ్మణా
ఏ కర్మం వల్ల దీర్ఘాయువు, ఏదివల్ల తక్కువ ఆయువు కలుగుతుంది?
అఙ్గహీనశ్చ కాణశ్చ బధిరః కేన కర్మ్మణా
ఏ కర్మం వల్ల ఎవరికైనా అవయవాలు లేకపోవడం, కళ్ళు లేకపోవడం, చెవులు వినిపించకపోవడం జరుగుతుంది?
క్షిప్తోఽతిలుబ్ధకశ్చైవ కేన వా నరఘాతకః 2.25.
ఏ కర్మం వల్ల ఎవరికైనా పిచ్చితనం, అధిక లోభం, లేదా మనుషులను హత్య చేయడం కలుగుతుంది?
కేన వా బ్రాహ్మణత్వం చ తపస్విత్వం చ కేన వా
ఎవరికి బ్రాహ్మణత్వం కలుగుతుంది? ఎవరు తపస్సు చేయగలుగుతారు?
గోలోకం కేన వా బ్రహ్మన్సర్వోత్కృష్టం నిరామయమ్
బ్రాహ్మణా, గోలోకం ఎలా అత్యుత్తమమైనది, ఎలాంటి బాధలు లేని స్థలం అవుతుంది?