కర్మణా సున్దరోఽరోగీ మహారోగీ చ కర్మణా
కర్మ వల్లే అందంగా, ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు; కర్మ వల్లే పెద్ద వ్యాధితో బాధపడతాడు.
కర్మణా నరకం యాన్తి జీవాః స్వర్గం స్వకర్మణా 2.24.
కర్మ వల్లే జీవులు నరకానికి వెళ్తారు; తమ కర్మ వల్లే స్వర్గానికి చేరుతారు.
కర్మణా చన్ద్రలోకం చ వహ్నిలోకం స్వకర్మణా
తన చేసిన పనుల ఫలితంగా మనిషి చంద్రలోకాన్ని, అగ్నిలోకాన్ని పొందుతాడు.
తథా కుబేరలోకం చ నరో యాతి స్వకర్మణా
అదే విధంగా, తన కర్మఫలితంగా మనిషి కుబేరలోకానికీ చేరుతాడు.
యాతి నక్షత్రలోకం చ సత్యలోకం స్వకర్మణా
తన కర్మప్రభావంతో నక్షత్రలోకాన్ని, సత్యలోకాన్ని కూడా పొందుతాడు.
స్వకర్మణా చ పాతాలం బ్రహ్మలోకం స్వకర్మణా
తన కర్మబలంతో పాతాళానికి, బ్రహ్మలోకానికీ వెళ్ళగలడు.
కర్మణా యాతి వైకుణ్ఠం గోలోకం చ నిరామయమ్
తన కర్మఫలితంగా వైకుంఠాన్ని, కలుషరహితమైన గోలొకాన్ని పొందుతాడు.
కర్మణా కోటికల్పాయుః క్షీణాయుశ్చ స్వకర్మణా
తన కర్మప్రభావంతో కోట్ల సంవత్సరాల ఆయుష్షు పొందవచ్చు, లేదా తన కర్మ వల్ల ఆయుష్షు తగ్గిపోవచ్చు.
ఇత్యేవం కథితం సర్వం మయా తత్త్వం చ సున్దరి
ఓ సుందరి! నేను నీకు అన్ని విషయాలు, నిజమైన తత్త్వాన్ని వివరించాను.
శ్రీనారాయణ ఉవాచ తుష్టావ పరయా భక్త్యా తమువాచ మనస్వినీ
శ్రీనారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: పరమ భక్తితో ఆమె ఆయనను స్తుతించింది, ఆ జ్ఞానవంతురాలు మాట్లాడింది.
సావిత్ర్యువాచ కర్మ నిర్మూలయన్త్యేవ కేన వా సాధవో జనాః
సావిత్రి ఇలా అడిగింది: సద్గుణులు తమ కర్మను పూర్తిగా ఎలా నిర్మూలించగలరు?
కర్మణాం బీజరూపః కః కో వా కర్మ్మఫలప్రదః
కర్మలకు విత్తనంగా ఉండేది ఏమిటి? కర్మఫలాన్ని ఎవరు ఇస్తారు?
కో వా కర్మఫలం భుఙ్క్తే కో వా నిర్లిప్త ఏవ చ
కర్మఫలాన్ని అనుభవించేది ఎవరు? ఎవరు దానికి అంటుకోకుండా ఉంటారు?
కిం విజ్ఞానం మనో బుద్ధిః కే వా ప్రాణాః శరీరిణామ్
విజ్ఞానం, మనస్సు, బుద్ధి అంటే ఏమిటి? శరీరధారులలో ప్రాణులు ఎవరు?
భోక్తా భోజయితా కో వా కో భోగః కా చ నిష్కృతిః
అనుభవించేవాడు ఎవరు? అనుభవింపజేసేవాడు ఎవరు? అనుభవం అంటే ఏమిటి? పరిహారం ఏమిటి?
యమ ఉవాచ అవైదికం తు యత్కర్మ తదేవాశుభమేవ చ
యముడు ఇలా అన్నాడు: వేదానికి విరుద్ధంగా చేసే పని, అది నిస్సారం, శుభం కాదు.
అహైతుకీ విష్ణుసేవా సఙ్కల్పరహితా సతామ్
కావలసినదేమీ లేకుండా, సంకల్పం లేకుండా, సద్జనులు విష్ణువుకు చేసే స్వచ్ఛమైన సేవే శ్రేష్టం.
హరిభక్తో నరో యశ్చ స చ ముక్తః శ్రుతౌ శ్రుతమ్
హరిభక్తి కలిగిన మనిషి ముక్తుడవుతాడు; ఇది శాస్త్రాలలో చెప్పబడింది.
ముక్తిశ్చ ద్వివిధా సాధ్వి శ్రుత్యుక్తా సర్వసమ్మతా 2.25.
ఓ సతీ! శాస్త్రాలు చెప్పిన ప్రకారం, అందరూ ఒప్పుకునే విధంగా ముక్తి రెండు విధాలుగా ఉంటుంది.
హరిభక్తిస్వరూపాం చ ముక్తిం వాఞ్ఛన్తి వైష్ణవాః
హరిభక్తిస్వరూపమైన ముక్తిని వైష్ణవులు కోరుకుంటారు.
కర్మ్మణో బీజరూపశ్చ సన్తతం తత్ఫలప్రదః
కర్మం విత్తనంలా ఉండి, అది ఎప్పుడూ దాని ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
సోఽపి తద్ధేతురూపశ్చ కర్మ్మ తేన భవేత్సతి
ఆ కర్మమే కారణమై, దాని వల్లే జీవితం కలుగుతుంది.
ఆత్మనః ప్రతిబిమ్బం చ దేహీ జీవః స ఏవ చ
ఆత్మకి ప్రతిబింబంగా ఉండే దేహి, అదే జీవి కూడా.
పృథివీ వాయురాకాశో జలం తేజస్తథైవ చ
భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, అలాగే అగ్ని—
కర్త్తా భోక్తా చ దేహీ చ స్వాత్మా భోజయితా సదా
దేహధారి ఎప్పుడూ చేయువాడు, అనుభవించేవాడు, తన ఆత్మ, ఇతరులకు అనుభూతి కలిగించేవాడు.
సదసద్భేదబీజం చ జ్ఞానం నానావిధం భవేత్
వాస్తవమైనదీ, అవాస్తవమైనదీ అనే భేదానికి మూలం అనేకరకాల జ్ఞానం.
ఇన్ద్రియాణాం వై ప్రవరమీశ్వరాణాం సమూహకమ్
ఇంద్రియాలలో, ప్రధానమైనది దేవతల సమూహంగా భావించబడుతుంది.
అనిరూప్యమదృశ్యం చ జ్ఞానభేదం మనః స్మృతమ్ 2.25.
నిర్వచించలేని, కనిపించని, జ్ఞానంలో ఉన్న వైవిధ్యాన్ని మనస్సు అంటారు.
అఙ్గినామఙ్గ రూపం చ ప్రేరకం సర్వకర్మణామ్
అంగాలలో అంగంగా ఉండి, అన్ని పనులకు ప్రేరణ ఇచ్చేది—
సూర్య్యో వాయుశ్చ పృథివీ వాణ్యాద్యా దేవతాః స్మృతాః
సూర్యుడు, వాయువు, భూమి, వాక్కు మొదలైనవే దేవతలుగా గుర్తించబడ్డాయి.