అథ దూతే గతే తత్ర శంఖచూడః ప్రతాపవాన్
అప్పుడు దూత వెళ్లిన తరువాత, వీరుడైన శంఖచూడుడు—
రణవార్త్తాం చ సా శ్రుత్వా శుష్కకణ్ఠోష్ఠతాలుకా 2.17.
యుద్ధ వార్త విని, అతని గొంతు, పెదాలు, నోరు ఎండిపోయాయి.
తులస్యువాచ హే ప్రాణాధిష్ఠాతృదేవ రక్ష మే జీవనం క్షణమ్
తులసి ఇలా చెప్పింది: ప్రాణాధిష్ఠాతృదేవా! నా ప్రాణాన్ని ఒక్క క్షణం కాపాడు.
భుంక్ష్వ జన్మసు భోగ్యం తద్యద్వై మనసి వాంఛితమ్
ప్రతి జన్మలో నీ మనసులో కోరుకున్న అనుభూతులను అనుభవించు.
ఆన్దోలయన్తి ప్రాణా మే మనో దగ్ధం చ సన్తతమ్
నా ప్రాణాలు ఊగిపోతున్నాయి, నా మనసు ఎప్పుడూ కాలిపోతుంది.
తులసీవచనం శ్రుత్వా భుక్త్వా పీత్వా నృపేశ్వరః
తులసి మాటలు విని, భోజనం చేసి, తాగిన రాజు—
శఙ్ఖచూడ ఉవాచ శుభం హర్షం సుఖం దుఃఖం భయం శోకమమంగలమ్
శంఖచూడుడు ఇలా అన్నాడు — శుభం, ఆనందం, సుఖం, దుఃఖం, భయం, శోకం, అశుభం ఇవన్నీ—
కాలే భవన్తి వృక్షాశ్చ శాఖావన్తశ్చ కాలతః
ఇవి అన్నీ కాలానుగుణంగా కలుగుతాయి; చెట్లు కూడా కాలం వచ్చినప్పుడు కొమ్మలు పెరుగుతాయి.
తేషాం ఫలాని పక్వాని ప్రభవన్త్యేవ కాలతః
వాటి ఫలాలు కూడా కాలం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే పక్వంగా మారుతాయి.
భవన్తి కాలే భూతాని కాలే కాలం ప్రయాన్తి చ
జీవులు కాలం వచ్చినప్పుడు పుడతాయి, కాలం వచ్చినప్పుడు పోతాయి.
స్రష్టా చ కాలే సృజతి పాతా పాతి చ కాలతః
సృష్టికర్త కాలానుసారం సృష్టిస్తాడు, కాపాడేవాడు కూడా కాలానుగుణంగా కాపాడుతాడు.
బ్రహ్మవిష్ణుశివాదీనామీశ్వరః ప్రకృతేః పరః।। స్రష్టా పాతా చ సంహర్త్తా స కృత్స్నాంశేన సర్వదా।2.17.
ప్రకృతికి అతీతుడైన పరమేశ్వరుడు బ్రహ్మ, విష్ణు, శివులకూ మూలకారణం; ఆయనే సృష్టికర్త, రక్షకుడు, లయకర్తగా ఎప్పుడూ సంపూర్ణంగా వ్యవహరిస్తాడు.
కాలే స ఏవ ప్రకృతిం నిర్మాయ స్వేచ్ఛయా ప్రభుః
ఆ పరమేశ్వరుడు తన సంకల్పంతో సరైన సమయంలో ప్రకృతిని సృష్టిస్తాడు.
ఆబ్రహ్మస్తంబపర్య్యన్తం సర్వం కృత్రిమమేవ చ
బ్రహ్మ నుంచి గడ్డి వరకు అన్నీ కల్పితమైనవే.
భజ సత్యం పరం బ్రహ్మ రాధేశం త్రిగుణాత్పరమ్
నిజమైన పరబ్రహ్మను, మూడు గుణాలకు అతీతుడైన రాధాదేవి ప్రభువును భజించు.
జలం జలేన సృజతి జలం పాతి జలేన యః
ఆయనే నీటితో నీటిని సృష్టిస్తాడు, నీటితోనే నీటిని పోషిస్తాడు.
యస్యాజ్ఞయా వాతి వాతః శీఘ్రగామీ చ సన్తతమ్
ఆయన ఆజ్ఞతో గాలి ఎప్పుడూ వేగంగా వీయుతుంది.
యథాక్షణం వర్షతీన్ద్రో మృత్యుశ్చరతి జన్తుషు
ప్రతి క్షణం ఇంద్రుడు వాన కురిపిస్తాడు, మరణదేవుడు జీవుల్లో సంచరిస్తాడు.
మృత్యోర్మూలం కాలమూలం యమస్య చ యమం పరమ్
మరణానికి మూలం కాలం; కాలానికి మూలం యముని అధిపతి అయిన పరమేశ్వరుడు.
సంహర్త్తారం చ సంహర్తుస్తం కృష్ణం శరణం వ్రజ
నాశనకర్తను కూడా నాశనం చేసే ఆ కృష్ణుని ఆశ్రయించు.
అహం కో వా త్వం చ కా వా విధినా యోజితః పురా
నేను ఎవరు? నువ్వెవరు? మనిద్దరినీ ఎప్పుడో కలిపిన ఈ విధి ఏమిటి?
అజ్ఞానీ కాతరః శోకే విపత్తౌ చ న పణ్డితః ।। 2.17.
అజ్ఞానులు దుఃఖంలో, అపదలో భయపడతారు; వారు పండితులు కారు.
నారాయణం తం సర్వేశం కాన్తం ప్రాప్స్యసి నిశ్చితమ్
నీవు నిశ్చయంగా సమస్త లోకాలకు అధిపతి అయిన నీ ప్రియుడు నారాయణునిని చేరుతావు.
మయా త్వం తపసా లబ్ధా బ్రహ్మణశ్చ వరేణ హి
నిన్ను నేను తపస్సుతో, బ్రహ్మదేవుని వరంతో పొందాను.
వృన్దావనే చ గోవిన్దం గోలోకే త్వం లభిష్యసి
వృందావనంలో నీవు గోలోకంలో గోవిందుని చేరుకుంటావు.
తత్ర ద్రక్ష్యసి మాం త్వం చ త్వాం చ ద్రక్ష్యామి సన్తతమ్
అక్కడ నువ్వు నన్ను చూస్తావు, నేనూ నిన్ను ఎప్పుడూ చూస్తూ ఉంటాను.
పునర్యాస్యామి తత్రైవ కః శోకో మే శృణు ప్రియే ।। త్వం హి దేహం పరిత్యజ్య దివ్యరూపం విధాయ చ
నేను మళ్లీ అక్కడికే వస్తాను; నాకు ఎందుకు బాధ ఉండాలి, ప్రియమైనవాడా, విను. నువ్వు ఈ శరీరం వదిలి, దివ్యరూపాన్ని ధరించి,
తత్కాలం ప్రాప్స్యసి హరిం మా కాన్తే కాతరా భవ
ఆ సమయంలో నీవు హరిను పొందుతావు; ప్రియమైనవాడా, భయపడవద్దు.
సుష్వాప శోభనే తల్పే పుష్పచన్దనచర్చితే
ఆమె పువ్వులు, గంధపు చందనం అలంకరించిన అందమైన మంచంపై మధురంగా నిద్రించింది.
రత్నప్రదీపసంయుక్తే స్త్రీరత్నం ప్రాప్య సున్దరీమ్
రత్నాల దీపాలతో, స్త్రీలలో మణిగా ఉన్న అందమైన భార్యను పొందాడు.