వరుణ ఉవాచ బాలో జలే సముద్భూతో మమ పుత్రోఽయమీప్సితః । అహం గృహీత్వా యాస్యామి బ్రహ్మా మాం తాడయేత్కథమ్
వరుణుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ బిడ్డ నీటిలో పుట్టిన నా కోరికతీరిన కుమారుడు. నేను ఇతడిని తీసుకెళ్తే బ్రహ్మ నాకు శిక్ష ఎందుకు విధించగలడు?
బ్రహ్మోవాచ వాలకః శరణాపన్నో మయి విష్ణో మహేశ్వర । కథం దాస్యామి భీతం చ రుదన్తం శరణాగతమ్
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: ఈ బాలుడు భయంతో, ఏడుస్తూ, నాకు ఆశ్రయం కోరాడు, ఓ విష్ణూ, ఓ మహేశ్వరా! ఆశ్రయానికి వచ్చినవాడిని ఎలా వదిలేస్తాను?
శరణాగతదీనార్తం యో న రక్షేదపణ్డితః । పచ్యతే నిరయే తావద్యావచ్చన్ద్రదివాకరౌ
బాధలో ఉన్నవాడిని, దుఃఖంలో ఉన్నవాడిని, ఆశ్రయానికి వచ్చినవాడిని రక్షించని వాడు జ్ఞాని కాడు; అలాంటి వాడు చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం నరకంలో బాధపడతాడు.
ఉభయోర్వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య మధుసూధనః । ఉవాచ తత్ర సర్వజ్ఞః సర్వేశశ్చ యథోచితమ్
ఇద్దరి మాటలు విన్న మధుసూదనుడు చిరునవ్వుతో అక్కడే, సర్వజ్ఞుడు, సమస్తలోకాధిపతి, యథావిధిగా పలికాడు.
శ్రీభగవానువాచ దృష్ట్వా తు కామినీశ్రోణిం వీర్యం ధాతుః పపాత తత్ । లజ్జయా ప్రేరయామాస క్షీరోదే నిర్మలే జలే
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: కామంతో ఉన్న స్త్రీ నడుమను చూచి, సృష్టికర్త వీర్యం జారిపోయింది; ఆ లజ్జతో ఆ వీర్యాన్ని పాలసముద్రంలోని పవిత్రమైన నీటిలో పంపించాడు.
తతౌ బభూవ బాలశ్చ ధర్మతో విధిపుత్రకః । క్షేత్రజ్ఞశ్చ సుతః శాస్త్రే వరుణస్యాపి గౌణతః
అక్కడ ధర్మబద్ధంగా ఒక బాలుడు జన్మించాడు; వేదప్రకారం అతడు బ్రహ్మ కుమారుడు, శాస్త్రప్రకారం వరుణునికి కూడా శిష్యుడిగా పరిగణించబడాడు.
మహాదేవ ఉవాచ యో విద్యాయోనిసంబన్ధో వేదేషు చ నిరూపితః । శిష్యే పుత్రే చ సమతా చేతి వేదవిదో విదుః
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు: విద్యా, జన్మ సంబంధాన్ని వేదాల్లో వివరించారు; శిష్యుడు, కుమారుడు ఇద్దరికీ సమానత్వం ఉందని వేదజ్ఞులు చెబుతారు.
మన్త్రం దదాతు వరుణో విద్యాంచ బారకాయ చ । పుత్రో విధాతుర్వఙ్నిశ్చ శిష్యశ్య వరుణస్య చ
వరుణుడు ఆ బాలుడికి మంత్రాన్ని, విద్యను ఇవ్వాలి; జన్మపరంగా అతడు బ్రహ్మ కుమారుడు, విద్యాపరంగా వరుణుని శిష్యుడు.
విష్ణుర్దదాతు బాలాయ దాహికాం సక్తిముజ్జ్వలామ్ । సర్వదగ్ధో హుతాశశ్చ నిర్వాణో వరుణేన చ
విష్ణువు ఆ బాలుడికి అగ్ని యొక్క దహనశక్తిని ఇవ్వాలి; హోత్రుడు అయిన అగ్ని పూర్తిగా కాలిపోయి, వరుణునిచేత శాంతించిపోయాడు.
విష్ణుశ్చ దాహికాం శక్తిం దదౌ తస్మై శివాజ్ఞయా । మన్త్రం విద్యాం చ వరుణో రత్నమాలాం మనోహరామ్
విష్ణువు, శివుని ఆజ్ఞతో, ఆ బాలుడికి దహనశక్తిని ఇచ్చాడు; వరుణుడు మంత్రాన్ని, విద్యను, ఆకర్షణీయమైన రత్నమాలను ఇచ్చాడు.
క్రోడే కృత్వా చ తం బాలం చుచుమ్బ మాయయా సురః । బ్రహ్మణే చ దదౌ సాక్షాద్విష్ణుశంకరయోరపి
ఆ బాలుడిని మడిలో పెట్టుకుని ఆ దేవుడు ప్రేమతో ముద్దిచ్చాడు; తరువాత బ్రహ్మకు, అలాగే విష్ణువు, శంకరులకు కూడా అప్పగించాడు.
ప్రణమ్య విష్ణుం బ్రహ్మా చ యయౌ శంభుః స్వమన్దిరమ్ । అగ్న్యుత్పత్తిశ్చ కథితా స్వర్ణోత్పత్తిం నిశామయ
విష్ణువుకు నమస్కరించి బ్రహ్మ వెళ్ళిపోయాడు; శంభువు తన గృహానికి వెళ్లాడు. అగ్ని ఉద్భవం వివరించబడింది, ఇప్పుడు బంగారం ఉద్భవాన్ని విను.
విలోక్య రమ్భాం సుశ్రోణిం సకామో వహ్నిరేవ చ । పపాత వీర్యం చచ్ఛాద లజ్జయా వాససా తథా
సుందరమైన నడుము కలిగిన రంభను చూసి, అగ్ని కామంతో వీర్యాన్ని జార్చాడు; ఆ లజ్జతో దాన్ని వస్త్రంతో కప్పాడు.
విలోక్య రమ్భాం సుశ్రోణిం సకామో వహ్నిరేవ చ । పపాత వీర్య చచ్ఛాద లజ్జయా వాససా తథా
సుందరమైన నడుము ఉన్న రంభను చూసి, అగ్ని కామంతో వీర్యాన్ని జార్చాడు; ఆ లజ్జతో దాన్ని వస్త్రంతో కప్పాడు.
ఉత్తస్థౌ స్వర్ణపుఞ్జశ్చ వస్త్రం క్షిప్త్వా జ్వలత్ప్రభః । క్షణేన వర్ధయామాస స సుమేరుర్బభూవ హ
ఆ వస్త్రాన్ని తొలగించగానే, ప్రకాశవంతమైన బంగారు ముద్దె పైకి వచ్చి, క్షణంలో పెరిగి సుమేరు పర్వతంగా మారింది.
హిరణ్యరేతసం వహ్నిం ప్రవదన్తి మనీషిణః । ఇతి తే కథితం సర్వం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
అగ్నిని 'హిరణ్యరేతసు' అని జ్ఞానులు అంటారు. నీకు అన్నీ చెప్పాను; ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?
ఇతి శ్రీబ్రహ్మo మహాo శ్రీకృష్ణజన్మఖo ఉత్తo నారాదనాo వహ్నిసువర్ణోత్పత్తిర్నామైకత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, శ్రీకృష్ణ జన్మఖండంలో, నారదుడు చెప్పిన వహ్ని-సువర్ణ ఉద్భవం అనే నూట ముప్పై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది.
అథ ద్వాత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః శౌనక ఉవాచ శ్రుతం సర్వం నావశేషం ధర్మేశ వ్రహ్మణం చ మామ్ । కథయస్వ మహాభాగ పురాణం పునరేవ హి
ఇప్పుడు నూట ముప్పై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది. శౌనకుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ ధర్మేశ్వరా, ఓ బ్రహ్మన్, నేను అన్నీ విన్నాను. మహాభాగుడా, మళ్లీ ఒకసారి ఆ పురాణాన్ని పూర్తిగా వివరించు.
ఏవంవిధం పురాణం చ జన్మనైవ న హి శ్రుతమ్ । నధృష్టం న శ్రుతం తాత తా (త్వా) దృశం వాజకం తథా
ఇలాంటి పురాణాన్ని నేను పుట్టినప్పటి నుండి ఎప్పుడూ వినలేదు. ఇంతవరకు ఎవ్వరూ చదివింది గానీ, వినిపించినది గానీ లేదు, ప్రియమైనవాడా, నీవంటి వాచకుణ్ని కూడా నేను చూడలేదు.
సూత ఉవాచ శ్రూయతాం భో మహాభాగ సావధానం చ సంయతమ్ । అధ్యాయశ్రవణేనైవ పురాణఫలమాలభేత్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — మహాభాగుడా, జాగ్రత్తగా, ఏకాగ్రతతో విను. ఈ అధ్యాయాన్ని వినడమే పురాణ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
బ్రహ్మఖణ్డం చ కథితం పరం బ్రహ్మనిరూపణమ్ । తదనిర్వచనీయం చ యేషామపి యథాగమమ్
బ్రహ్మఖండాన్ని, పరమాత్మ తత్వాన్ని వివరించాను. వేదప్రకారం, వర్ణించలేని విషయాలను కూడా యథాశక్తి వివరించాను.
సాకారం చ నిరాకారం సగుణం నిర్గుణం పృథక్ । యేషామపి యథా శక్తిస్తథైవ ధ్యానమేవ చ
ఆ పరమాత్మను రూపంతోనూ, నిరాకారంగా, గుణాలతోనూ, నిర్గుణంగా కూడా వేర్వేరుగా వివరించాను. ఎవరి సామర్థ్యానికి తగినట్లు ధ్యానం చెప్పాను.
గోలోకాదేర్వర్ణనం చ క్రమేణ చ పృథక్పృథక్ । తత్రోపయుక్తోపాఖ్యానం యద్యత్ప్రాసఙ్గికం ద్విజ
గోలోకాది లోకాలను క్రమంగా, వేర్వేరుగా వివరించాను. అక్కడ అవసరమైన ఉపాఖ్యానాలు, సందర్భానుసారంగా చెప్పాను, ద్విజుడా.
జాతీనాం నీర్ణయశ్చైవ సంకరాణాం తథైవ చ । యద్యద్విశిష్టోపాఖ్యానం తత్తత్ప్రశనానురోధతః
వివిధ జాతుల నిర్ణయం, మిశ్రజాతుల వివరాలు, అలాగే ప్రత్యేకమైన కథలు కూడా ప్రశ్నలకు అనుగుణంగా వివరించాను.
రాధామాధవయోః క్రీడా మహావిష్ణోః సముద్భవః । నిరూపణం చ విశ్వేషాం సమాసేన ద్విజోత్తమ
రాధామాధవుల క్రీడలు, మహావిష్ణువు ఉద్భవం, ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా వివరించాను, ఉత్తమ ద్విజుడా.
బ్రహ్మనారదయోశ్చైవ సంవాదః పరమార్థతః । విపేకో నారదస్యైవ మునీన్ద్రస్య తథైవ చ
బ్రహ్మా, నారదుల మధ్య పరమార్థ విషయమైన సంభాషణను, అలాగే మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుని వివేచనను వివరించాను.
ఆజ్ఞయా బ్రహ్మణశ్చైవ నరనారాయణాశ్రమమ్ । గమనం నారదస్యైవ తేన సార్థం చ దర్శనమ్
బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో నారదుడు నరనారాయణ ఆశ్రమానికి వెళ్లడం, అక్కడ వారిని కలిసిన దృశ్యాన్ని వివరించాను.
తయోః సంభాషణం చైవ నారదాద్య(య) నివేదనమ్ । తత్ర దేవ బ్రహ్మఖణ్డం క్రమేణోక్తం ద్విజోత్తమ
వారి సంభాషణ, నారదుని నివేదన, అక్కడ దేవా, బ్రహ్మఖండాన్ని క్రమంగా వివరించాను, ఉత్తమ ద్విజుడా.
శ్రూయతాం ప్రకృతేః ఖణ్డం సుధాఖణ్డసమం మునే । ప్రకృతేర్లక్షణం ప్రోక్తం ప్రకృతీనాం చ వర్ణనమ్
ఇప్పుడు ప్రకృతి ఖండాన్ని విను, మునీంద్రా, ఇది అమృతఖండంతో సమానం. ప్రకృతుల లక్షణాలు, వాటి వివరణను చెప్పాను.
ఉపాశ్యానం చ తాసాం చ వర్ణనం బూజనాదికమ్ । లక్ష్మీః సరస్వతీ దుర్గా సావిత్రీ రాధికా తథా
వాటి ఉపాస్యుల వివరాలు, పూజా విధానాలు, ఇతర విషయాలు వివరించాను. లక్ష్మీ, సరస్వతి, దుర్గా, సావిత్రి, రాధికా కూడా చెప్పాను.