విష్ణుగాత్రోద్భవాస్తత్ర కామిన్యః కమలాకలాః । తత్ర నృత్యన్తి గాయన్తి విష్ణుగాథాశ్చ
అక్కడ విష్ణువు శరీరంలో పుట్టిన, కమలాలాంటి రూపాలైన కాముక స్త్రీలు విష్ణువు గాథలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ ఆనందించారు.
తాసాం చ కఠినాం శ్రోణిం కఠినం స్తనమణ్డలమ్ । సస్మితం ముఖపద్మం చ దృష్ట్వా బ్రహ్మా సుకాముకః
వారి గట్టి నడుము, గట్టి వక్షోజాలు, నవ్వుతో మెరిసే ముఖపద్మాన్ని చూసి బ్రహ్మ తపస్సు కోల్పోయాడు.
మనోనివారణం కర్తుం న శశాక పితామహః । వీర్యం పపాత చచ్ఛాద లజ్జయా వాససా విభుః
పితామహుడు తన మనసును అదుపులో పెట్టుకోలేకపోయాడు; అతని వీర్యం జారిపడగా, లజ్జతో తన వస్త్రంతో దాన్ని కప్పుకున్నాడు.
తద్వీర్యం వస్త్రసహితం ప్రతప్తం కామతాపతః । క్షీరోదే ప్రేరయామాస సంగీతే విరతే ద్విజ
ఆ వీర్యం వస్త్రంతో కలసి, కామాగ్ని వేడి తగిలి, సంగీతం ఆగిన తరువాత క్షీరసాగరంలోకి పంపబడింది, ద్విజుడా.
జలాదుత్థాయ పురుషః ప్రజ్వలన్బ్రహ్మతేజసా । ఉవాస బ్రహ్మణః క్రోడే లజ్జితస్య చ సంసది
ఆ నీటిలో నుంచి బ్రహ్మ తేజంతో ప్రకాశిస్తూ ఒక పురుషుడు బయలుదేరి, సభలో బ్రహ్మ లజ్జతో ఉన్న ఒడిలో నిలిచాడు.
ఏతస్మిన్నన్తరే రుష్టో జలాదుత్థాయ సత్వరః । ప్రణమ్య వరుణో దేవాన్బాలం నేతుం సముద్యతః
అంతలో కోపంతో వరుణుడు త్వరగా నీటిలో నుంచి బయటకు వచ్చి, దేవతలకు నమస్కరించి, ఆ బాలుడిని తీసుకెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.
బాలో దధార బ్రహ్మాణం బాహుమ్యాం చ భయాద్రుదన్ । కిం చిన్నోవాచ జగతాం విధాతా లజ్జయా ద్విజ
బాలుడు భయంతో ఏడుస్తూ బ్రహ్మ భుజాన్ని పట్టుకున్నాడు; జగత్పిత అయిన బ్రహ్మ లజ్జతో ఏమీ మాట్లాడలేదు, ద్విజుడా.
బాలకస్య కరే ధృత్వా చకారఽఽకర్షణం రుషా । వరుణశ్చ సభామధ్యే తం చిక్షేప ప్రజాపతిః
బాలుడి చేయి పట్టుకుని, కోపంతో వరుణుడు లాగాడు; సభ మధ్యలో ప్రజాపతి అతన్ని విసిరేశాడు.
పపాత దూరతో దేవో వరుణో దుర్బలస్తతః । మూర్ఛాం సంప్రాప మృతవత్కోపదృష్ట్యా విధేరహో
దేవుడు వరుణుడు బలహీనుడై దూరంగా పడిపోయాడు; విధాత కోపంతో చూసినందువల్ల అతడు చనిపోయినవాడిలా మూర్చపోయాడు.
చేతనం కారయామాసామృతదృష్ట్యా చ శంకరః । సంప్రాప్య చేతనం తత్ర తమువాచ జలేశ్వరః
శంకరుడు అమృతదృష్టితో అతనికి చైతన్యం కలిగించాడు; అప్పుడు జ్ఞానం తిరిగి వచ్చిన వరుణుడు అక్కడ శంకరునితో మాట్లాడాడు.
వరుణ ఉవాచ బాలో జలే సముద్భూతో మమ పుత్రోఽయమీప్సితః । అహం గృహీత్వా యాస్యామి బ్రహ్మా మాం తాడయేత్కథమ్
వరుణుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ బిడ్డ నీటిలో పుట్టిన నా కోరికతీరిన కుమారుడు. నేను ఇతడిని తీసుకెళ్తే బ్రహ్మ నాకు శిక్ష ఎందుకు విధించగలడు?
బ్రహ్మోవాచ వాలకః శరణాపన్నో మయి విష్ణో మహేశ్వర । కథం దాస్యామి భీతం చ రుదన్తం శరణాగతమ్
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: ఈ బాలుడు భయంతో, ఏడుస్తూ, నాకు ఆశ్రయం కోరాడు, ఓ విష్ణూ, ఓ మహేశ్వరా! ఆశ్రయానికి వచ్చినవాడిని ఎలా వదిలేస్తాను?
శరణాగతదీనార్తం యో న రక్షేదపణ్డితః । పచ్యతే నిరయే తావద్యావచ్చన్ద్రదివాకరౌ
బాధలో ఉన్నవాడిని, దుఃఖంలో ఉన్నవాడిని, ఆశ్రయానికి వచ్చినవాడిని రక్షించని వాడు జ్ఞాని కాడు; అలాంటి వాడు చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం నరకంలో బాధపడతాడు.
ఉభయోర్వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య మధుసూధనః । ఉవాచ తత్ర సర్వజ్ఞః సర్వేశశ్చ యథోచితమ్
ఇద్దరి మాటలు విన్న మధుసూదనుడు చిరునవ్వుతో అక్కడే, సర్వజ్ఞుడు, సమస్తలోకాధిపతి, యథావిధిగా పలికాడు.
శ్రీభగవానువాచ దృష్ట్వా తు కామినీశ్రోణిం వీర్యం ధాతుః పపాత తత్ । లజ్జయా ప్రేరయామాస క్షీరోదే నిర్మలే జలే
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: కామంతో ఉన్న స్త్రీ నడుమను చూచి, సృష్టికర్త వీర్యం జారిపోయింది; ఆ లజ్జతో ఆ వీర్యాన్ని పాలసముద్రంలోని పవిత్రమైన నీటిలో పంపించాడు.
తతౌ బభూవ బాలశ్చ ధర్మతో విధిపుత్రకః । క్షేత్రజ్ఞశ్చ సుతః శాస్త్రే వరుణస్యాపి గౌణతః
అక్కడ ధర్మబద్ధంగా ఒక బాలుడు జన్మించాడు; వేదప్రకారం అతడు బ్రహ్మ కుమారుడు, శాస్త్రప్రకారం వరుణునికి కూడా శిష్యుడిగా పరిగణించబడాడు.
మహాదేవ ఉవాచ యో విద్యాయోనిసంబన్ధో వేదేషు చ నిరూపితః । శిష్యే పుత్రే చ సమతా చేతి వేదవిదో విదుః
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు: విద్యా, జన్మ సంబంధాన్ని వేదాల్లో వివరించారు; శిష్యుడు, కుమారుడు ఇద్దరికీ సమానత్వం ఉందని వేదజ్ఞులు చెబుతారు.
మన్త్రం దదాతు వరుణో విద్యాంచ బారకాయ చ । పుత్రో విధాతుర్వఙ్నిశ్చ శిష్యశ్య వరుణస్య చ
వరుణుడు ఆ బాలుడికి మంత్రాన్ని, విద్యను ఇవ్వాలి; జన్మపరంగా అతడు బ్రహ్మ కుమారుడు, విద్యాపరంగా వరుణుని శిష్యుడు.
విష్ణుర్దదాతు బాలాయ దాహికాం సక్తిముజ్జ్వలామ్ । సర్వదగ్ధో హుతాశశ్చ నిర్వాణో వరుణేన చ
విష్ణువు ఆ బాలుడికి అగ్ని యొక్క దహనశక్తిని ఇవ్వాలి; హోత్రుడు అయిన అగ్ని పూర్తిగా కాలిపోయి, వరుణునిచేత శాంతించిపోయాడు.
విష్ణుశ్చ దాహికాం శక్తిం దదౌ తస్మై శివాజ్ఞయా । మన్త్రం విద్యాం చ వరుణో రత్నమాలాం మనోహరామ్
విష్ణువు, శివుని ఆజ్ఞతో, ఆ బాలుడికి దహనశక్తిని ఇచ్చాడు; వరుణుడు మంత్రాన్ని, విద్యను, ఆకర్షణీయమైన రత్నమాలను ఇచ్చాడు.
క్రోడే కృత్వా చ తం బాలం చుచుమ్బ మాయయా సురః । బ్రహ్మణే చ దదౌ సాక్షాద్విష్ణుశంకరయోరపి
ఆ బాలుడిని మడిలో పెట్టుకుని ఆ దేవుడు ప్రేమతో ముద్దిచ్చాడు; తరువాత బ్రహ్మకు, అలాగే విష్ణువు, శంకరులకు కూడా అప్పగించాడు.
ప్రణమ్య విష్ణుం బ్రహ్మా చ యయౌ శంభుః స్వమన్దిరమ్ । అగ్న్యుత్పత్తిశ్చ కథితా స్వర్ణోత్పత్తిం నిశామయ
విష్ణువుకు నమస్కరించి బ్రహ్మ వెళ్ళిపోయాడు; శంభువు తన గృహానికి వెళ్లాడు. అగ్ని ఉద్భవం వివరించబడింది, ఇప్పుడు బంగారం ఉద్భవాన్ని విను.
విలోక్య రమ్భాం సుశ్రోణిం సకామో వహ్నిరేవ చ । పపాత వీర్యం చచ్ఛాద లజ్జయా వాససా తథా
సుందరమైన నడుము కలిగిన రంభను చూసి, అగ్ని కామంతో వీర్యాన్ని జార్చాడు; ఆ లజ్జతో దాన్ని వస్త్రంతో కప్పాడు.
విలోక్య రమ్భాం సుశ్రోణిం సకామో వహ్నిరేవ చ । పపాత వీర్య చచ్ఛాద లజ్జయా వాససా తథా
సుందరమైన నడుము ఉన్న రంభను చూసి, అగ్ని కామంతో వీర్యాన్ని జార్చాడు; ఆ లజ్జతో దాన్ని వస్త్రంతో కప్పాడు.
ఉత్తస్థౌ స్వర్ణపుఞ్జశ్చ వస్త్రం క్షిప్త్వా జ్వలత్ప్రభః । క్షణేన వర్ధయామాస స సుమేరుర్బభూవ హ
ఆ వస్త్రాన్ని తొలగించగానే, ప్రకాశవంతమైన బంగారు ముద్దె పైకి వచ్చి, క్షణంలో పెరిగి సుమేరు పర్వతంగా మారింది.
హిరణ్యరేతసం వహ్నిం ప్రవదన్తి మనీషిణః । ఇతి తే కథితం సర్వం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
అగ్నిని 'హిరణ్యరేతసు' అని జ్ఞానులు అంటారు. నీకు అన్నీ చెప్పాను; ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?
ఇతి శ్రీబ్రహ్మo మహాo శ్రీకృష్ణజన్మఖo ఉత్తo నారాదనాo వహ్నిసువర్ణోత్పత్తిర్నామైకత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, శ్రీకృష్ణ జన్మఖండంలో, నారదుడు చెప్పిన వహ్ని-సువర్ణ ఉద్భవం అనే నూట ముప్పై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది.
అథ ద్వాత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః శౌనక ఉవాచ శ్రుతం సర్వం నావశేషం ధర్మేశ వ్రహ్మణం చ మామ్ । కథయస్వ మహాభాగ పురాణం పునరేవ హి
ఇప్పుడు నూట ముప్పై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది. శౌనకుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ ధర్మేశ్వరా, ఓ బ్రహ్మన్, నేను అన్నీ విన్నాను. మహాభాగుడా, మళ్లీ ఒకసారి ఆ పురాణాన్ని పూర్తిగా వివరించు.
ఏవంవిధం పురాణం చ జన్మనైవ న హి శ్రుతమ్ । నధృష్టం న శ్రుతం తాత తా (త్వా) దృశం వాజకం తథా
ఇలాంటి పురాణాన్ని నేను పుట్టినప్పటి నుండి ఎప్పుడూ వినలేదు. ఇంతవరకు ఎవ్వరూ చదివింది గానీ, వినిపించినది గానీ లేదు, ప్రియమైనవాడా, నీవంటి వాచకుణ్ని కూడా నేను చూడలేదు.
సూత ఉవాచ శ్రూయతాం భో మహాభాగ సావధానం చ సంయతమ్ । అధ్యాయశ్రవణేనైవ పురాణఫలమాలభేత్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — మహాభాగుడా, జాగ్రత్తగా, ఏకాగ్రతతో విను. ఈ అధ్యాయాన్ని వినడమే పురాణ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.