నిర్గుణచ నీరీహశ్చ నిర్లిప్తః సర్వకర్మణామ్ । కర్మణాం సాక్షిరూపశ్చ భక్తానుగ్రహవిగ్రహః
అతడికి లక్షణాలు లేవు, కోరికలు లేవు, అన్ని క్రియలకు అతీతుడు; అన్ని కర్మలకు సాక్షిగా ఉండి, భక్తులకు అనుగ్రహరూపుడవాడు.
పరం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః పరమేశః పరాత్పరః । పరమాత్మా చ సర్వేషాం సూతో నరరథస్థితః
అతడు పరబ్రహ్మ, పరజ్యోతి, పరమేశ్వరుడు, అందరికీ పరమాత్మ, మానవ రథంలో సారథిగా నిలిచాడు.
త్వయా కుబ్జా చ సంభుక్తా వృద్ధా క్షత్రియకామినీ । అపుత్రిణీ చాధికాఙ్గీ యూనాఽస్పృశ్యా చ
నీవు కుబ్జను అనుభవించావు; వృద్ధురాలు అయిన క్షత్రియ స్త్రీని, పిల్లలు లేని, అదనపు అవయవాలు ఉన్నవారిని, ఇంకా యువతిలోని అనుచితురాలిని కూడా.
త్వయా చ నిహతః కంసో మాతులః కేన హేతునా । ఆయాస్యతీతి కృత్వా చ గత్తం న పునరాగతమ్
నీవు నీ మామ అయిన కంసుని ఎందుకు చంపావు? వస్తానని చెప్పి వెళ్లినవాడు, తిరిగి రాలేదు.
నిహత్య యాదవాన్సర్వాన్విభజ్య ద్వారకాం పురీమ్ । త్వాం నిబధ్య సమానేతుమీశ్వరీ వారితా జనైః
యాదవులను అంతమొందించి, ద్వారకను విభజించి, నిన్ను బంధించి తీసుకువచ్చారు; ఆ సమయంలో ఈశ్వరీని ప్రజలు ఆపారు.
ఇత్యుక్త్వా రాధికా దేవీ భృశముచ్చై రురోద సా । మూర్చ్ఛాం సంప్రాప సహసా నినిఃశ్వాసా బభూవ హ
ఇలా చెప్పిన రాధాదేవి గట్టిగా ఏడ్చింది. ఆమె ఒక్కసారిగా మూర్చపోయి, లోతుగా ఊపిరి తీసింది.
గోప్యో గవాక్షజాలస్థాః శుశ్రువుర్దదృశుస్తథా । దృష్ట్వా తమాయయుః సర్వా ఊచూ రాధా మృతేతి చ
గోపికలు కిటికీ జాలీల దగ్గర నిలబడి చూసి, వినిపించిన దాన్ని చూసి, అందరూ అక్కడికి వచ్చి, 'రాధా మరణించింది' అని అన్నారు.
ఉచ్చైస్తా రురుదుః సర్వాః క్రోడే కృత్వా చ రాధికామ్ । ఊచుస్తా రక్షరక్షేతి హరే నరహరే ప్రభో
అందరూ గట్టిగా ఏడ్చారు, రాధికను ఒడిలో పెట్టుకుని, 'హరి! నరహరి! ప్రభూ! రక్షించు, రక్షించు' అని పలికారు.
గోప్య ఊచుః కిం కృతం కిం కృతం కృష్ణ త్వయా రాధా మృతా చ నః । రాధాం జీవయ భద్రం తే యాస్యామః కాననం వయమ్
గోపికలు ఇలా అన్నారు: 'కృష్ణా! నువ్వేమి చేసావు? నువ్వేమి చేసావు? రాధా మనకు పోయింది! నీవు రాధాను బ్రతికించు, నీకు మేలు జరుగుతుంది. లేకపోతే మేము అరణ్యంలోకి వెళ్ళిపోతాము.'
అన్యథా స్త్రీవధం తుభ్యం దాస్యామః సర్వయోషితః । గోపీనాం వచనం శ్రుత్వా రాధికాయాశ్చ మాధవః
'లేకపోతే, మేమందరం స్త్రీహత్యను నీ మీద మోపుతాము.' గోపికలు, రాధిక మాటలు విని మాధవుడు—
ఉవాచ జీవయామాస ముధాదృష్ట్యా చ నారద । ఉత్తస్థౌ రాధికా దేవీ రుదతీ మానినీ సతీ
—మాట్లాడి, దయతో చూసి, నారదా! రాధికను మళ్లీ బ్రతికించాడు. రాధికా దేవి ఏడుస్తూ, గర్వంగా, పవిత్రంగా లేచింది.
గోప్యస్తాం బోధయామాసుఃక్రోడే కృత్వా పునః పునః
గోపికలు ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ ఒడిలో పెట్టుకుని, హత్తుకుని, ప్రాణం పోశారు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ శ్రృణు రాధే ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానమాధ్యాత్మికం పరమ్ । యచ్ఛ్రుత్వా హాలికో మూర్ఖః సద్యో భవతి పణ్డితః
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: 'రాధే! విను, నేను నీకు పరమాత్మ జ్ఞానం చెబుతాను. దాన్ని విన్నవాడే, ఎంత మూర్ఖుడైనా వెంటనే పండితుడు అవుతాడు.'
జాత్యాఽహం చగతాం స్వామీ కిం రుక్మిణ్యాదియోషితామ్ । కార్యకారణరూపోఽహం వ్యక్తో రాధే పృథక్ పృథక్
'ప్రకృతి వల్ల నేను సమస్త ప్రాణుల అధిపతి, రుక్మిణి మొదలైన ఇతర స్త్రీలు ఏమిటి? రాధే! నేను కారణ-కార్య రూపంగా, ప్రతి ఒక్కరిలో వేర్వేరుగా కనిపిస్తాను.'
ఏకాత్మాఽహం చ విశ్వేషాం జాత్యా జ్యోతిర్మయః స్వయమ్ । సర్వప్రాణిషు వ్యక్త్యా చాప్యాబ్రహ్మాదితృణాదిషు
'నేనే అందరికీ ఒకే ఆత్మ, స్వయంగా ప్రకాశమానుడిని. బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు, ప్రతి ప్రాణిలో నేను వ్యక్తమవుతాను.'
ఏకస్మింశ్చ భుక్తవతి న తుష్టోఽన్యో జనస్తథా । మయ్యాత్మని గతేఽప్యేకో మృతోఽప్యన్యః సుజీవతి
'ఒక్కరే ఆనందించగా, ఇంకొకరికి సంతృప్తి ఉండదు. ఒకరు నాలో లీనమైనా, ఇంకొకరు బ్రతికే ఉంటారు.'
జాత్యాఽహం కృష్ణరూపశ్చ పరిపూర్ణతమః స్వయమ్ । గోలోకే గోకులే పుణ్యే క్షేత్రే వృన్దావనే వనే
'ప్రకృతి వల్ల నేను కృష్ణ స్వరూపుడిని, పరిపూర్ణుడిని. గోలొకంలో, గోకులంలో, పవిత్ర క్షేత్రంలో, వృందావన అరణ్యంలో ఉన్నాను.'
ద్విభుజో గోపవేషశ్చ స్వయం రాధాపతిః శిశుః । గోపాలైర్గోపికాభిశ్చ సహితః కామధేనుభిః
'రెండు చేతులతో, గోపాల వేషంలో, నేను రాధకు భర్తగా, బాలుడిగా, గోపులతో, గోపికలతో, కామధేనువులతో కలిసి ఉంటాను.'
చతుర్భుజోఽహం వైకుణ్ఠే ద్విధారూపః సనాతనః । లక్ష్మీసరస్వతీకాన్తః సతతం శాన్తవిగ్రహః
'నాలుగు చేతులతో, వైకుంఠంలో, నేను రెండు రూపాలతో శాశ్వతుడిని. లక్ష్మీ, సరస్వతీకి ఎప్పుడూ ప్రియుడిని, శాంత స్వరూపుడిని.'
యన్మానసీ సిన్ధుకన్యా మర్త్యలక్ష్మీపతిర్భువి । శ్వేతద్వీపే చ శ్రీరీదే తత్రాపి చ చతుర్భుజః
'మనసులో పుట్టిన కుమారుడిగా, సముద్రకన్యగా, భూమిపై మానవ లక్ష్మీకి భర్తను. శ్వేతద్వీపంలో నేను శ్రీగా, అక్కడ కూడా నాలుగు చేతులతో ఉంటాను.'
అహం నారాయణర్షిశ్చ నరో ధర్మః సనాతనః । ధర్మవక్తా చ ధర్మిష్ఠో ధర్మవర్త్మప్రవర్తకః
'నేనే నారాయణ ఋషిని, నేనే నరుడు, శాశ్వత ధర్మాన్ని. ధర్మాన్ని చెప్పేవాడిని, ధర్మంలో ఉత్తముడిని, ధర్మ మార్గాన్ని స్థాపించేవాడిని.'
శాన్తిర్లక్ష్మీస్వరూపా చ ధర్మిష్ఠా చ పతివ్రతా । అత్ర తస్యాః పతిరహం పుణ్యక్షేత్రే చ భారతే
'శాంతి లక్ష్మీ స్వరూపం, ధర్మనిష్ఠురాలు, పతివ్రత. ఈ పుణ్యభూమి భారతదేశంలో ఆమెకు భర్త నేనే.'
సిద్ధేశః సిద్ధిదః సాక్షాత్కపిలోఽహం సతీపతిః । నానారూపధరోఽహం చ వ్యక్తిభేదేన సున్దరి
'నేనే సిద్ధుల అధిపతి, సిద్ధిని ఇచ్చేవాడిని, నిజంగా కపిలుడిని, సతీ భర్తను. అందమైనవాడా! వ్యక్తి భేదంతో ఎన్నో రూపాలు ధరించేవాడిని.'
అహం చతుర్భుజః శశ్వద్ద్వార్వత్యాం రుక్మిణీవతిః । అహం క్షీరోదశాయీ చ సత్యభామాగృహే శుభే
'ద్వారకలో నేను ఎప్పుడూ నాలుగు చేతులతో, రుక్మిణికి భర్తను. క్షీరసాగరంలో శయనించేవాడిని, శుభమైన సత్యభామా ఇంట్లో ఉన్నాను.'
అన్యాసాం మన్దిరేఽహం చ కాయవ్యూహాత్పృథక్పృథక్ । అహం నారాయణర్షిశ్చ ఫాల్గునస్యాస్య సారథిః
ఇతరుల మందిరాలలో నేను కూడా, శరీరాల వేరువేరు ఏర్పాటుతో వేరుగా ఉంటాను. నేను నారాయణుడిని, ఋషిని, ఈ ఫాల్గునునికి సారథిని.
స నరర్షిర్ధర్మపుత్రో మదంశో బలవాన్భువి । తపసాఽఽరాధితస్తేన సారథ్యేఽహం చ పుష్కరే
ఆ మనుష్య ఋషి, ధర్మపుత్రుడు, భూమిపై బలవంతుడు, నా అంశంగా ఉన్నాడు. అతడు తపస్సుతో నన్ను ఆరాధించాడు, అందుకే పుష్కరంలో నేను అతనికి సారథిని అయ్యాను.
యథా త్వం రాధికా దేవీ గోలేకే గోకులే తథా । వైకుణ్ఠే చ మహాలక్ష్మీర్భవతీ చ సరస్వతీ
ఎలా నువ్వు రాధికా దేవీగా గోలొకలో, గోకులంలో ఉన్నావో, అలాగే వైకుంఠంలో నీవు మహాలక్ష్మివి, నీవే సరస్వతివి.
భవతీ మర్త్యలక్ష్మీశ్చ క్షీరోదశాయినః ప్రియా । ధర్మపుత్రవధూస్త్వం చ శాన్తిర్లక్ష్మీస్వరూపిణీ
నీవు మానవ లోకంలో లక్ష్మిగా, క్షీరసాగరశాయినికి ప్రియురాలిగా, ధర్మపుత్రుని భార్యగా, శాంతిగా, లక్ష్మీ స్వరూపిణిగా ఉన్నావు.
కపిలస్య ప్రియా కాన్తాభారతే భవతీ సతీ । త్వం సీతా మిథిలాయాం చ త్వచ్ఛాయా ద్రౌపదీ సతీ
నీవు కపిలునికి ప్రియురాలిగా, భారతంలో సతిగా, మిథిలాలో సీతగా, నీ ఛాయగా ద్రౌపదీ సతిగా ఉన్నావు.
ద్వారవత్యాం మహాల్క్ష్మీర్భవతీ రుక్మిణీ సతీ । పఞ్చానాం పాణ్డవానాం చ భవతీ కలయా ప్రియా
ద్వారకలో నీవు మహాలక్ష్మిగా, రుక్మిణిగా, ఐదుగురు పాండవులకు నీవు నీ అంశంతో ప్రియురాలిగా ఉన్నావు.